<?xml version="1.0" encoding="UTF-8"?><rss version="2.0"
	xmlns:content="http://purl.org/rss/1.0/modules/content/"
	xmlns:wfw="http://wellformedweb.org/CommentAPI/"
	xmlns:dc="http://purl.org/dc/elements/1.1/"
	xmlns:atom="http://www.w3.org/2005/Atom"
	xmlns:sy="http://purl.org/rss/1.0/modules/syndication/"
	xmlns:slash="http://purl.org/rss/1.0/modules/slash/"
	>

<channel>
	<title>Drancy &#8211; Mémoire Juive &amp; éducation</title>
	<atom:link href="https://memoirejuive.fr/tag/drancy/feed/" rel="self" type="application/rss+xml" />
	<link>https://memoirejuive.fr</link>
	<description>Ce site est dédié à Miryam, Aron, Lucien Natanson...</description>
	<lastBuildDate>Sat, 07 Nov 2026 13:51:45 +0000</lastBuildDate>
	<language>fr-FR</language>
	<sy:updatePeriod>
	hourly	</sy:updatePeriod>
	<sy:updateFrequency>
	1	</sy:updateFrequency>
	<generator>https://wordpress.org/?v=7.1.4</generator>

<image>
	<url>https://memoirejuive.fr/wp-content/uploads/2023/12/Logo-MemoireJuive-DEUX-LIGNES-trans-150x142.png</url>
	<title>Drancy &#8211; Mémoire Juive &amp; éducation</title>
	<link>https://memoirejuive.fr</link>
	<width>32</width>
	<height>32</height>
</image> 
	<item>
		<title>L&#8217;extrême droite aux portes du pouvoir aux élections législatives de 2024</title>
		<link>https://memoirejuive.fr/lextreme-droite-aux-portes-du-pouvoir-aux-elections-legislatives-de-2024/</link>
		
		<dc:creator><![CDATA[Dominique Natanson]]></dc:creator>
		<pubDate>Sat, 29 Jun 2024 12:50:59 +0000</pubDate>
				<category><![CDATA[Aujourd'hui]]></category>
		<category><![CDATA[Garder mémoire]]></category>
		<category><![CDATA[Littérature, art, philosophie de la Shoah]]></category>
		<category><![CDATA[Drancy]]></category>
		<category><![CDATA[extrême-droite]]></category>
		<category><![CDATA[Klarsfeld]]></category>
		<category><![CDATA[Klaus Barbie]]></category>
		<category><![CDATA[Textes et témoignages]]></category>
		<guid isPermaLink="false">https://memoirejuive.fr/?p=10625</guid>

					<description><![CDATA[Un article du journal Le Télégramme donne le point de vue d&#8217;une rescapée d&#8217;Auschwitz Les élections européennes de 2024 en France, puis les élections législatives donnent une certaine avance au parti d&#8217;extrême droite Rassemblement national.Dans ces circonstances, la majorité des Juifs de France appelle à faire barrage au fascisme de l&#8217;extrême droite, xénophobe, sexiste, raciste [&#8230;]]]></description>
										<content:encoded><![CDATA[
<div class="wp-block-group plus has-global-padding is-layout-constrained wp-block-group-is-layout-constrained">
<p class="wp-block-paragraph">Un article du journal <em>Le Télégramme</em> donne le point de vue d&rsquo;une rescapée d&rsquo;Auschwitz</p>
</div>



<p class="wp-block-paragraph">Les élections européennes de 2024 en France, puis les élections législatives donnent une certaine avance au parti d&rsquo;extrême droite Rassemblement national.<br>Dans ces circonstances, la majorité des Juifs de France appelle à faire barrage au fascisme de l&rsquo;extrême droite, xénophobe, sexiste, raciste et anti-LGBT.</p>



<p class="wp-block-paragraph">Cependant, une personnalité importante, Serge Klarsfeld, qui fut un chasseur de nazis et contribua à l&rsquo;arrestation de <a href="https://memoirejuive.fr/klaus-barbie/" data-type="link" data-id="https://memoirejuive.fr/klaus-barbie/">Klaus Barbie</a>, a considéré que le RN était un parti « pro-juif » et pourrait voter pour lui. Sans doute Serge Klarsfeld, qui est très favorable à la politique de l’État d&rsquo;Israël, a-t-il été choqué par le choix fait par la Gauche de soutenir les droits du peuple palestinien, menacé à Gaza d&rsquo;un génocide par l&rsquo;action de l&rsquo;armée israélienne.</p>



<p class="wp-block-paragraph">Dans l&rsquo;article qui suit, Denise Toros-Marter, déportée à Auschwitz à l&rsquo;âge de 16 ans, réagit :</p>



<div class="wp-block-group has-custom-fond-background-color has-background has-global-padding is-layout-constrained wp-block-group-is-layout-constrained">
<div class="wp-block-group has-global-padding is-layout-constrained wp-block-group-is-layout-constrained">
<div class="wp-block-group has-global-padding is-layout-constrained wp-block-group-is-layout-constrained">
<div class="wp-block-group has-global-padding is-layout-constrained wp-block-group-is-layout-constrained">
<h2 class="wp-block-heading p has-custom-fond-background-color has-background">«&nbsp;On ne vote pas pour l’extrême droite, voilà&nbsp;!&nbsp;»&nbsp;: l’appel d’une rescapée d’Auschwitz avant les législatives</h2>



<p class="has-custom-fond-background-color has-background wp-block-paragraph">Le 28 juin 2024 </p>



<p class="has-custom-fond-background-color has-background wp-block-paragraph">Denise Toros-Marter, rescapée d’Auschwitz à 16 ans, a lancé un appel à voter aux élections législatives contre l’extrême droite et ses «&nbsp;relents antisémites et xénophobes&nbsp;».</p>



<figure class="wp-block-image size-full"><img fetchpriority="high" decoding="async" width="960" height="600" src="https://memoirejuive.fr/wp-content/uploads/2024/06/Memorail-Drancy.png" alt="Contre l’extrême droite aux élections législatives 2024. Denise Toros-Marter, rescapée d’Auschwitz, contre l’extrême droite et ses « relents antisémites et xénophobes " class="wp-image-10626" title="L&#039;extrême droite aux portes du pouvoir aux élections législatives de 2024 1" srcset="https://memoirejuive.fr/wp-content/uploads/2024/06/Memorail-Drancy.png 960w, https://memoirejuive.fr/wp-content/uploads/2024/06/Memorail-Drancy-300x188.png 300w, https://memoirejuive.fr/wp-content/uploads/2024/06/Memorail-Drancy-768x480.png 768w" sizes="(max-width: 960px) 100vw, 960px" /><figcaption class="wp-element-caption">« La communauté juive actuelle est peut-être composée de beaucoup de rapatriés d’Algérie qui n’ont pas connu l’occupation, l’internement, la déportation, la solution finale », déclare Denise Toros-Marter, rescapée d’Auschwitz. (Photo Boris Horvat/AFP)</figcaption></figure>



<p class="has-custom-fond-background-color has-background wp-block-paragraph">« J’ai été déportée à Auschwitz, j’ai perdu toute ma famille, mon père, ma mère et ma grand-mère qui ont été gazés et c’est évident que les histoires qui risquent de se répéter avec la poussée de l’extrême droite, ça m’inquiète beaucoup », commence Denise Toros-Marter, 96 ans et présidente depuis près de 40 ans de l’Amicale des déportés d’Auschwitz Marseille-Provence, interrogée par l’AFP.</p>



<h3 class="wp-block-heading">«&nbsp;Pour nous, c’est inquiétant&nbsp;»</h3>



<p class="wp-block-paragraph">En France, il reste «&nbsp;peut-être 80, 90&nbsp;» rescapés du camp d’extermination nazi d’Auschwitz-Birkenau et, «&nbsp;pour nous, c’est inquiétant de voir cette poussée vers le Front National qui, bon, tout en étant plus ou moins édulcoré par rapport à l’ancien FN, a quand même des relents qui nous rappellent l’antisémitisme et la xénophobie&nbsp;». Alors, cette semaine, Denise Toros-Marter a accepté de prendre la parole pour dire&nbsp;: «&nbsp;On ne vote pas pour l’extrême droite, voilà&nbsp;!&nbsp;».</p>



<p class="wp-block-paragraph">Mardi, le quotidien régional La Provence publiait <a href="https://www.laprovence.com/article/politique/37414552832030/face-au-rn-je-voterai-a-gauche-linterview-de-l-ancienne-deportee-denise-toros-marter" rel="nofollow noopener" target="_blank">son interview</a> pour accompagner un article sur une possible tentation chez des juifs de Marseille, deuxième communauté juive de France et troisième d’Europe, de voter RN. «&nbsp;Je vois que les gens sont déçus actuellement et cherchent une bouée de secours, peut-être, et ils croient la trouver dans le Front national&nbsp;», analyse celle qui a témoigné toute sa vie auprès de lycéens et a publié le livre «&nbsp;J’avais seize ans à Pitchipoï&nbsp;», un mot qui dans la culture yiddish désigne un «&nbsp;petit village imaginaire&nbsp;» et s’est avéré être Auschwitz…<a href="https://www.letelegramme.fr/elections/legislatives/direct-legislatives-2024-macron-denonce-larrogance-du-rn-qui-selon-lui-se-partage-deja-les-postes-du-gouvernement-6614317.php" rel="nofollow noopener" target="_blank"></a></p>



<p class="wp-block-paragraph">En 2005, elle avait raconté à l’AFP comment, en janvier 1945, elle avait été sauvée par l’arrivée des Russes. Après huit mois passés dans ce camp, elle pesait 32 kilos, gisait sur un lit, les pieds gelés. Elle devra sa survie à l’intervention d’un médecin.</p>



<p class="wp-block-paragraph">« La communauté juive actuelle est peut-être composée de beaucoup de rapatriés d’Algérie qui n’ont pas connu l’occupation, l’internement, la déportation, la solution finale. Et, par crainte d’un débordement à gauche peut-être, d’un mécontentement de la politique du gouvernement actuel et de l’antisémitisme et de la xénophobie qui peut se propager, votent pour le Front national », avance cette figure de la mémoire qui donnera à la rentrée son nom à une école de la deuxième ville de France.</p>



<h3 class="wp-block-heading">Serge Klarsfeld «&nbsp;tombe dans un piège&nbsp;»</h3>



<p class="has-custom-fond-background-color has-background wp-block-paragraph">En revanche, la position de Serge Klarsfeld, elle n’arrive pas à la comprendre. Comment ce défenseur inlassable de la cause des déportés juifs de France peut-il dire qu’il votera au centre mais qu’en cas de duel entre le Rassemblement national et La France insoumise, il voterait sans «&nbsp;hésitation&nbsp;» pour le RN, qui a «&nbsp;fait sa mue&nbsp;» et «&nbsp;soutient les Juifs&nbsp;» face à LFI qui serait, selon lui, «&nbsp;résolument antijuif&nbsp;»&nbsp;? Une accusation vivement contestée par le parti de Jean-Luc Mélenchon.</p>



<p class="wp-block-paragraph">«&nbsp;Je lui ai envoyé un mail lundi, en lui demandant des explications sur sa position&nbsp;», «&nbsp;des éclaircissements sur son attitude&nbsp;», mais sur «&nbsp;un ton très amical, vu son parcours et son passé&nbsp;», raconte Denise Toros-Marter, qui connait personnellement le couple Klarsfeld.</p>



<p class="wp-block-paragraph">« Je suis perplexe sur sa position : est-ce que c’est un recours contre l’extrême gauche ? Mais ce n’est pas pour autant valable pour abonder vers l’extrême droite », « il tombe dans un piège ».</p>



<p class="has-text-align-left carte has-base-background-color has-background wp-block-paragraph" style="margin-top:var(--wp--preset--spacing--30);margin-bottom:var(--wp--preset--spacing--30)">Pour aller plus loin :</p>



<ul class="wp-block-list">
<li>Les Archives de l&rsquo;INA retracent l&rsquo;évolution de Serge Klarsfeld, qui autrefois demandait l&rsquo;interdiction du Front National, et valide aujourd&rsquo;hui le vote pour le Rassemblement national : <strong><a href="https://www.ina.fr/ina-eclaire-actu/serge-klarsfeld-rassemblement-national-front-national-antisemitisme" rel="nofollow noopener" target="_blank">Serge Klarsfeld et le Front national&nbsp;: du combat à la validation</a></strong></li>



<li>Un article de la revue <em>Philosophie magazine</em> : <a href="https://www.philomag.com/articles/le-rn-toujours-antisemite" data-type="link" data-id="https://www.philomag.com/articles/le-rn-toujours-antisemite" rel="nofollow noopener" target="_blank"><strong>Le RN toujours antisémite ?</strong></a></li>



<li>Un texte assez violent contre la position de Serge Klarsfeld, par l&rsquo;Association des amis de Maurice Rajsfus, qui, adolescent, avait échappé à la Rafle du Vél&rsquo; d&rsquo;hiv&rsquo; : <a href="https://www.mauricerajsfus.org/2024/06/19/communique-de-presse-du-19-juin-2024/" rel="nofollow noopener" target="_blank"><strong>Les Klarsfeld persistent et signent dans l’ignominie</strong> </a></li>
</ul>



<p class="wp-block-paragraph"></p>
</div>
</div>
</div>
</div>
]]></content:encoded>
					
		
		
			</item>
		<item>
		<title>Police ! Ouvrez ! Maurice Rajsfus raconte la Rafle du Vél&#8217; d&#8217;hiv.</title>
		<link>https://memoirejuive.fr/police-ouvrez-maurice-rajsfus-raconte-la-rafle-du-vel-dhiv/</link>
		
		<dc:creator><![CDATA[Dominique Natanson]]></dc:creator>
		<pubDate>Thu, 20 Jun 2024 11:34:00 +0000</pubDate>
				<category><![CDATA[Documents et témoignages sur la Shoah : camps, déportation, extermination]]></category>
		<category><![CDATA[Les arrestations et la déportation]]></category>
		<category><![CDATA[collaboration]]></category>
		<category><![CDATA[Drancy]]></category>
		<category><![CDATA[enfants]]></category>
		<category><![CDATA[enfants cachés]]></category>
		<category><![CDATA[étoile jaune]]></category>
		<category><![CDATA[islamophobie]]></category>
		<category><![CDATA[police française]]></category>
		<category><![CDATA[racisme]]></category>
		<category><![CDATA[Rafle du Vél' d'Hiv']]></category>
		<guid isPermaLink="false">https://memoirejuive.fr/?p=10601</guid>

					<description><![CDATA[Police ! Ouvrez ! est un témoignage de Maurice Rajfus sur la rafle du Vél d&#8217;Hiv Maurice Rajsfus raconte la Rafle du Vél&#8217; d&#8217;hiv L’Étoile jaune et la rafle du Vél’ d’Hiv Il y a soixante-quinze ans se déroulait l’innommable&#160;! Deux ans après leur arrivée à Paris, les autorités nazies avaient décidé de nous affubler [&#8230;]]]></description>
										<content:encoded><![CDATA[
<p class="wp-block-paragraph">Police ! Ouvrez ! est un témoignage de  Maurice Rajfus sur la rafle du Vél d&rsquo;Hiv</p>



<div class="wp-block-rank-math-toc-block" id="rank-math-toc"><div><strong>Sommaire</strong></div><nav><ol><li class=""><a href="#maurice-rajsfus-raconte-la-rafle-du-vel-dhiv">Maurice Rajsfus raconte la Rafle du Vél&rsquo; d&rsquo;hiv</a></li><li class=""><a href="#l-etoile-jaune-et-la-rafle-du-vel-d-hiv">L’Étoile jaune et la rafle du Vél’ d’Hiv</a></li><li class=""><a href="#qui-est-maurice-rajsfus">Qui est Maurice Rajsfus ?</a><ol><li class=""><a href="#une-famille-juive-polonaise">Une famille juive polonaise</a></li><li class=""><a href="#la-rafle-du-vel-dhiv">La rafle du Vél&rsquo; d&rsquo;hiv&rsquo;</a></li><li class=""><a href="#la-survie">La survie</a></li><li class=""><a href="#engagement-politique">Engagement politique</a></li><li class=""><a href="#errance-professionnelle">Errance professionnelle</a></li><li class=""><a href="#le-refus-de-larmee-et-la-haine-de-la-police">Le refus de l&rsquo;armée et la haine de la police</a></li><li class=""><a href="#publications">Publications de Maurice Rajsfus</a></li></ol></li></ol></nav></div>



<h2 id="maurice-rajsfus-raconte-la-rafle-du-vel-dhiv" class="wp-block-heading has-vivid-red-color has-text-color has-link-color wp-elements-3">Maurice Rajsfus raconte la Rafle du Vél&rsquo; d&rsquo;hiv</h2>



<h2 id="l-etoile-jaune-et-la-rafle-du-vel-d-hiv" class="wp-block-heading">L’Étoile jaune et la rafle du Vél’ d’Hiv</h2>



<p class="wp-block-paragraph"></p>



<p class="has-medium-font-size wp-block-paragraph"><strong>Il y a soixante-quinze ans se déroulait l’innommable&nbsp;!</strong></p>



<p class="wp-block-paragraph">Deux ans après leur arrivée à Paris, les autorités nazies avaient décidé de nous affubler de cette abominable étoile jaune, par une ordonnance datée du 29&nbsp;mai 1942. Nous en avions été avertis par voie de presse. Ce qui est certain, c’est que notre police française avait été chargée d’en faire la distribution, contre la remise de quelques points de notre carte de rationnement textile. Cette assignation à se décorer était spécifiée de façon particulièrement ambigüe&nbsp;: nous n’étions pas dans l’obligation de porter cette étoile jaune infamante, mais il nous était interdit de sortir de notre domicile sans l’arborer visiblement.</p>



<p class="wp-block-paragraph">Une date avait été fixée pour porter cette décoration&nbsp;: le dimanche 7&nbsp;juin 1942. Dès ce jour, les fidèles mercenaires de la Gestapo qui portaient l’uniforme de la police française allaient se livrer à une véritable chasse au faciès, interpellant tous ceux qui n’avaient pas le bon profil, pour contrôler leur identité. Dès ce même jour, nous avions été soumis à n’emprunter que le wagon de queue dans le métro parisien. Ce n’était là qu’un hors-d’œuvre puisqu’une autre ordonnance nazie, datée du 9&nbsp;juillet 1942, interdisait aux porteurs de l’étoile jaune de fréquenter la plupart des lieux publics, hormis la rue et les transports en commun. Ne nous restait que la liberté de respirer un air contaminé par la sinistre bonne volonté de nos policiers qui ne savaient rien refuser à l’occupant nazi, espérant sans doute des primes au mérite pour leur performance et les félicitations d’une hiérarchie qui avait délibérément choisi son camp.</p>



<p class="wp-block-paragraph">Malgré l’horreur de cette mise à l’écart, le pire était à venir. Une semaine plus tard, alors que le soleil n’était pas encore levé, l’armée répressive, exclusivement constituée de bons citoyens, fidèles à la consigne de l’ennemi héréditaire, se mettait en marche, à Paris et dans sa banlieue. Des coups violents ébranlaient les portes de notre petit logement. Comme dans un rêve, j’entends hurler&nbsp;:</p>



<p class="has-medium-font-size wp-block-paragraph"><strong>«&nbsp;Police&nbsp;!</strong> <br><strong>Ouvrez&nbsp;!&nbsp;»,</strong></p>



<p class="wp-block-paragraph">à plusieurs reprises.</p>



<p class="wp-block-paragraph">Ce n’est pas un rêve, c’est un cauchemar. Déjà deux policiers s’affichent dans l’encadrement de la porte que ma mère vient d’ouvrir. Depuis mon lit, j’aperçois deux cerbères en uniforme de la police française.</p>



<p class="wp-block-paragraph">Les ordres brutaux qui m’ont arraché au sommeil, et les apparitions de ces hommes qui repoussent ma mère, me font comprendre que tous les récits entendus quelques années plus tôt sur les pogroms qui s’étaient déroulés dans la Pologne natale de mes parents paraissent se réaliser ici, au pays des droits de l’homme.</p>



<p class="wp-block-paragraph">Nous sommes le 16&nbsp;juillet 1942, à l’aube&nbsp;; le jour commence à poindre et résonne dans ma tête, comme autant de coups de tonnerre&nbsp;:</p>



<p class="has-medium-font-size wp-block-paragraph"><strong>«&nbsp;Police&nbsp;!</strong> <br><strong>Ouvrez&nbsp;!&nbsp;»</strong></p>



<p class="wp-block-paragraph">Soixante-quinze&nbsp;ans plus tard, cette injonction brutale ne cesse de me revenir en mémoire. Comme si cela ne tarderait pas à se reproduire. Je sais bien que ce ne sera plus jamais le cas, mais, tant d’années plus tard, comment ne pas comprendre cette antipathie réservée aux policiers lorsqu’il m’arrive d’en croiser un dans la rue ou dans les transports en commun. Nul ne peut ignorer que, de nos jours, cet ordre hargneux&nbsp;:</p>



<p class="has-medium-font-size wp-block-paragraph"><strong>«&nbsp;Police&nbsp;! </strong><br><strong>Ouvrez&nbsp;!&nbsp;»</strong></p>



<p class="wp-block-paragraph">est réservé à d’autres parias qui ont la malchance de n’avoir pas de papiers d’identité en règle ou, tout aussi grave, d’afficher une couleur de peau peu conforme à celle tolérée par les racistes, dont il n’est pas possible d’exclure nombre de nos policiers dont les anciens étaient redevenus «&nbsp;républicains&nbsp;», à la fin du mois d’août 1944, après avoir été aux ordres de la Gestapo, relayés par le pouvoir de Vichy.</p>



<p class="wp-block-paragraph">Combien de fois, dans mon sommeil agité, ai-je pu réentendre cette vocifération, éructée par des hommes armés contre des familles sans défense dont ils ne pouvaient ignorer qu’elles étaient peut-être vouées à disparaître dans les camps de la mort nazis&nbsp;:</p>



<p class="has-medium-font-size wp-block-paragraph"><strong>«&nbsp;Police&nbsp;!</strong> <br><strong>Ouvrez&nbsp;!&nbsp;»</strong></p>



<p class="wp-block-paragraph">Dans quel état d’esprit pouvaient être ces hommes qui, sans trop se poser de questions, accomplissaient cette tâche abjecte qui leur était dévolue, sans qu’ils envisagent de la refuser&nbsp;? Se mettre au service de l’occupant nazi ne leur avait pas posé de problème de conscience. Bien plus tard, je serais en mesure d’apprendre qu’aucun de ces dizaines de milliers de bravaches n’aura refusé de se déshonorer, tout en arguant, par la suite, qu’ils avaient été résistants dans l’âme. Tous avaient accepté d’utiliser ces mots brutaux pour signifier que leurs victimes ne faisaient plus partie du pays réel&nbsp;:</p>



<p class="has-medium-font-size wp-block-paragraph"><strong>«&nbsp;Police&nbsp;!</strong> <br><strong>Ouvrez&nbsp;!&nbsp;»</strong></p>



<p class="wp-block-paragraph">Ces hommes, que l’occupant nazi n’avait même pas désarmés, obéissaient aveuglément à une hiérarchie qui, de son côté, trouvait tout à fait naturel de pourchasser une minorité, à l’imitation de leurs collègues allemands qui, depuis près de dix ans, s’étaient habitués à ces opérations d’épuration pour satisfaire l’ambition de leur Führer qui avait promis de rendre l’Allemagne <em>judereïn</em>, c’est-à-dire nettoyée de ses Juifs.</p>



<p class="wp-block-paragraph">Dans cette France, qui avait connu, peu de temps avant, le Front populaire, les xénophobes et les racistes prenaient leur revanche. Tous ravis de voir les occupants nazis se livrer à la chasse aux Juifs, avec comme hommes de main ces policiers et gendarmes qui, comme sous la République, ne connaissaient pas la désobéissance aux ordres reçus. D’où ces missions criminogènes effectuées parfois avec la satisfaction du devoir accompli. Peu importait qu’au cours de ces descentes de police seraient embarqués des femmes et des jeunes enfants, de même des vieillards grabataires. Presque tous ces hommes d’ordre, à la nuque raide, seront réhabilités la Libération venue, et même décorés collectivement de la Légion d’honneur pour être entrés en résistance à la 25<sup>e</sup> heure.&nbsp;</p>



<p class="wp-block-paragraph">De Gaulle ayant remplacé Pétain au pouvoir, tous ces mercenaires aux ordres de la Gestapo durant plus de quatre ans avaient déjà oublié leur passé honteux, tentant même de convaincre les Français, enfin libérés, qu’ils n’avaient cessé de lutter pour les protéger. Il n’en reste pas moins que les patriotes ordinaires –&nbsp;ceux qui ne font pas de politique&nbsp;– avaient déjà pardonné leurs «&nbsp;errements&nbsp;» à ces policiers désormais au service de la République retrouvée. Tous, même les plus immondes, allaient être réintégrés rapidement, avec avancement dans les grades pour certains. Comme il était loin le temps des ordres aboyés&nbsp;:</p>



<p class="has-medium-font-size wp-block-paragraph"><strong>«&nbsp;Police&nbsp;!</strong> <br><strong>Ouvrez&nbsp;!&nbsp;»</strong></p>



<p class="wp-block-paragraph">À la limite, ils auraient même juré n’avoir jamais prononcé l’injonction menaçante. Leur rappeler le contraire aurait constitué une atteinte à leur honneur. Serviteurs de l’État, quel qu’il soit, nos policiers et gendarmes –&nbsp;il ne faut cesser de le rappeler&nbsp;– n’avaient jamais envisagé de refuser les missions qui leur étaient confiées par la Gestapo. C’est ainsi que, du 14&nbsp;mai 1941 au 30&nbsp;juillet 1944, près de 76&nbsp;000 Juifs vivant dans ce pays –&nbsp;surtout des étrangers&nbsp;– avaient été raptés par leurs soins et, parmi eux, quelque 11&nbsp;000 enfants qui ne reviendront pas des camps de la mort. «&nbsp;Nous ne faisions qu’obéir aux ordres de nos chefs&nbsp;», expliqueront ces bravaches qui n’avaient jamais entrevu la possibilité de changer de métier. Nombre d’entre eux se justifieront, avec cet argument stupéfiant&nbsp;: «&nbsp;Si nous n’avions pu exécuter les ordres, d’autres auraient effectué les rafles à notre place, et peut-être même plus brutalement.&nbsp;»</p>



<p class="has-medium-font-size wp-block-paragraph"><strong>«&nbsp;Police&nbsp;!</strong> <br><strong>Ouvrez !&nbsp;»</strong></p>



<p class="wp-block-paragraph">Ceux-là auraient même enfoncé les portes si elles ne s’étaient pas ouvertes aussi rapidement que ces hommes d’honneur l’exigeaient. Ce qui est certain, c’est que ces policiers, persuadés d’avoir accompli «&nbsp;convenablement&nbsp;» leur tâche, ajoutaient souvent les injures et la brutalité lorsque leurs victimes n’obéissaient pas suffisamment rapidement à leur injonction. Comment qualifier ces hommes d’ordre qui n’hésitaient pas, le cas échéant, à embarquer sur des civières des vieillards grabataires et des femmes dont l’accouchement paraissait imminent –&nbsp;sans oublier quelques aveugles. Comment procédaient-ils lorsque, sur la liste qui leur avait été remise, se trouvaient des sourds et des muets&nbsp;? Et puis, comme ils devaient plaisanter entre eux lorsqu’ils avaient été chargés d’interpeler un curé juif, portant l’étoile jaune. Cela existait&nbsp;!</p>



<p class="has-medium-font-size wp-block-paragraph"><strong>«&nbsp;Police&nbsp;!</strong> <br><strong>Ouvrez&nbsp;!&nbsp;»</strong></p>



<p class="wp-block-paragraph">Ces parias en soutane n’allaient pas attendre longtemps avant de rejoindre le royaume des cieux. Comment oublier que le doux poète Max Jacob, converti au catholicisme, allait mourir au camp de Drancy, en 1943 ?</p>



<p class="wp-block-paragraph">Les forces de l’ordre ne font pas de politique, nous a-t-on toujours expliqué. Moyennant quoi ces hommes en uniforme de la police française se sont avérés exécuteurs de la pire des politiques&nbsp;: celle de l’extermination systématique d’une population sans défense. Bien sûr, si ces mercenaires sans vergogne participaient alors, avec conviction, à l’éradication de la minorité juive vivant en France, c’est que cela ne les choquait pas outre mesure. Nous savons, d’expérience, que nos policiers et gendarmes, s’ils ne sont pas xénophobes, n’apprécient guère les étrangers et que, s’ils ne sont pas racistes, ils détestent les Arabes, de nos jours, comme ils exécraient les Juifs, de l’été 1940 à l’été 1944. Ironie de l’histoire, comme le statut des Juifs du 3&nbsp;octobre 1940 prévoyait l’exclusion des Juifs de la fonction publique, il s’était trouvé quelques policiers de mauvaise origine chassés de l’institution répressive. Devenus également des parias, ils allaient porter l’étoile jaune, en zone occupée, mais seront relativement protégés de la déportation, car citoyens français.</p>



<p class="wp-block-paragraph">Comment ceux-ci se seraient-ils comportés si, restés à leur poste, ils avaient été chargés de rafler des «&nbsp;coreligionnaires&nbsp;»&nbsp;? Il suffit de se reporter aux exactions commises par les policiers juifs du ghetto de Varsovie pour être convaincus qu’en période troublée, les sentiments humanistes n’ont plus leur place. Chacun songeant surtout à sauver sa vie, au détriment de celles des autres&nbsp;; l’illusoire communautarisme s’effaçant devant la menace pesant sur celui qui fera tout pour échapper au sort commun.</p>



<p class="wp-block-paragraph">Soixante-quinze ans après l’action innommable conduite par des policiers bien français, le temps paraît avoir fait son œuvre. C’est dans une indifférence aussi générale que les bons Français de France assistent sans broncher à la montée accélérée d’un racisme antimaghrébin et, plus généralement, antimusulman. Sans être mauvais prophète, il faut être bien persuadé que si nos policiers étaient chargés, de nos jours, de rafler quelques dizaines de milliers de familles originaires d’Afrique du Nord, aux fins d’expulsion, la mission serait effectuée sans le moindre refus d’exécution –&nbsp;avec enthousiasme même. Il serait alors possible d’entendre de nouveau :</p>



<p class="has-medium-font-size wp-block-paragraph"><strong>«&nbsp;Police&nbsp;!</strong> <br><strong>Ouvrez&nbsp;!&nbsp;»</strong></p>



<p class="wp-block-paragraph">… et sans attendre, les béliers qui font désormais partie de l’arsenal policier, seraient mis en œuvre pour enfoncer toutes les portes. Cette fois, non plus dans l’indifférence générale, comme le 16&nbsp;juillet 1942, mais avec l’approbation d’une population bien convaincue de la nécessité de cette intervention permettant l’éradication d’une possible génération d’intégristes musulmans. Sans négliger la satisfaction intime des auteurs de cette opération&nbsp;: «&nbsp;Si nos anciens livraient leurs proies aux bourreaux nazis, avec pour destination Auschwitz, nous, au moins, limitons notre action à la préparation d’une expulsion de masse…&nbsp;»</p>



<p class="wp-block-paragraph">Avec l’état d’urgence tel qu’il peut être interprété désormais, quiconque aurait fait les frais d’une simple délation pourrait être emprisonné et placé sur la liste des proscrits, sans même que la justice puisse émettre son avis. Le temps des justiciers des mauvaises causes est revenu bien plus rapidement qu’il aurait possible de s’y attendre. La loi des suspects, avec ses plus mauvais effets, risque d’être de retour, avec l’arrivée au pouvoir de ces Républicains intransigeants pour qui l’État de droit ne serait plus qu’une image du passé. Bien sûr, la guillotine n’est plus de saison, mais si la peine de mort a été abolie en octobre&nbsp;1981, les policiers –&nbsp;qui ne sont pas des justiciers comme les autres&nbsp;– disposent de toute une panoplie d’armes létales qu’ils peuvent utiliser sans même qu’il leur soit nécessaire d’invoquer la légitime défense pour en justifier l’usage.</p>



<p class="has-text-align-center wp-block-paragraph">*&nbsp; &nbsp; *</p>



<p class="has-text-align-center wp-block-paragraph">*</p>



<p class="wp-block-paragraph">Impossible pourtant d’oublier cette horrible rafle du 16&nbsp;juillet 1942, qui a fait de moi un orphelin à perpétuité. Devenu apprenti sertisseur-joaillier après la déportation de mes parents, je trainais mon chagrin au fil des courses que mon patron me faisait faire. Je ne cherchais ni pitié ni compassion, craignant surtout les face à face où les gens me regardaient avec une curiosité malsaine à la vue de mon étoile jaune, lorsqu’ils ne s’écartaient pas de moi comme si j’étais porteur d’une maladie contagieuse. Dans le métro, où je ne pouvais fréquenter que le wagon de queue, pas un sourire pour ce jeune garçon sinistrement étranger à ses compagnons de voyage. C’était un peu comme une punition supplémentaire venue augmenter ma détresse. Dans la rue, je rasais les murs, évitant le regard des policiers en patrouille, armés jusqu’aux dents. Fréquemment la mitraillette en bandoulière.</p>



<p class="wp-block-paragraph">Régulièrement, j’apprenais que l’un des clients de mon patron avait été raflé la veille. Il m’est même arrivé d’avoir été envoyé chercher un bijou chez un joailler et de trouver porte close, les scellés ayant été apposés sur la porte de l’appartement servant également d’atelier. Dans cette circonstance, j’avais rapidement pris le large, craignant la possibilité de la présence d’un policier à proximité de l’immeuble, en planque pour embarquer quelque possible victime de cette répression raciale animée par des policiers avides de résultats. Visiblement, cette porte avait été fracturée, avant que l’accès n’en soit interdit par les scellés. Les auteurs de cette incursion, outre l’injonction habituelle&nbsp;:</p>



<p class="wp-block-paragraph"><strong>«&nbsp;Ouvrez&nbsp;!</strong></p>



<p class="wp-block-paragraph"><strong>Police&nbsp;!&nbsp;»</strong></p>



<p class="wp-block-paragraph">auraient pu ajouter, ce qu’ils avaient sans doute réalisé&nbsp;:</p>



<p class="wp-block-paragraph"><strong>«&nbsp;Ouvrez&nbsp;!</strong><br><strong>Ou on enfonce la porte&nbsp;!&nbsp;»</strong></p>



<p class="wp-block-paragraph">Cela sans la moindre hésitation, accompagnés parfois d’un serrurier, car les portes des professionnels de la joaillerie étaient souvent blindées. Nos policiers, parfois recrutés au temps du Front populaire, n’hésitaient jamais à mal faire. Ce que je pouvais constater un matin de février 1943, devant la porte vandalisée de ce joailler de la rue Geoffroy-Marie, à cent mètres de l’atelier qui m’employait.</p>



<p class="wp-block-paragraph">Avec ma sœur qui poursuivait ses études, notre plus grande chance c’était d’avoir été oubliés, aussi bien par la Croix-Rouge que par les services sociaux de la mairie de Vincennes. Je n’avais pas encore quinze ans, et ma sœur tout juste dix-sept. L’un et l’autre, en fin de journée, nous nous retrouvions, étonnés d’être toujours en liberté, sous le regard peu convivial d’une concierge qui, à l’évidence, n’aimait pas les étrangers et, par conséquent, leur progéniture. En délicatesse avec le propriétaire qui s’inquiétait de ne plus recevoir régulièrement le loyer de notre pauvre petit logement, la concierge ne faisait que relayer le ressentiment de son patron-vautour.</p>



<p class="wp-block-paragraph">Faute de ne pas connaitre quelques élans généreux, non pas pour me plaindre mais témoigner d’un minimum de solidarité à mon égard, je n’avais pas tardé à généraliser ma rancœur contre ces bons Français de souche qui s’accommodaient tranquillement des méfaits de l’Occupation dès lors que leur subsistance pouvait être assurée, grâce au marché noir. Le seul envers qui j’éprouvais une réelle reconnaissance était encore ce patron d’apprentissage qui n’avait pas hésité à embaucher un apprenti porteur d’une étoile jaune –&nbsp;ce qui n’était pas interdit mais pouvait risquer de le rendre suspect en un temps où la délation était devenue un sport national.</p>



<p class="wp-block-paragraph">Après le drame vécu avec ma sœur, tous deux désespérés, nous n’avions pas eu droit au soutien d’une cellule psychologique, comme cela se fait de nos jours pour les victimes d’attentats. Bien entendu, ce ne pouvait être le cas, car nous avions été assaillis au nom d’une raison d’État – &nbsp;fut-elle proche du régime nazi. Dans ma mémoire blessée ne cesseront jamais de résonner ces mots chargés de haine, braillés par ceux-là même que l’on qualifiait encore de l’appellation de gardiens de la paix&nbsp;:</p>



<p class="wp-block-paragraph"><strong>«&nbsp;Ouvrez&nbsp;! </strong><br><strong>Police&nbsp;!&nbsp;»</strong></p>



<p class="wp-block-paragraph">Après la lourde épreuve de l’intrusion des policiers avait suivi la séparation d’avec nos parents. Nous nous retrouvions à l’air libre, ma sœur et moi. Désormais, notre prison se situerait à l’extérieur, après le départ de l’autobus où mon père et ma mère avaient été contraints de monter, vers une destination encore inconnue. M’attendait un nouveau constat de l’horreur connue depuis l’aube de 16&nbsp;juillet 1942&nbsp;: de retour le premier dans notre petit logement, j’avais eu la mauvaise surprise d’y trouver la concierge, fort occupée à secouer la porte du buffet, dans l’espoir de s’emparer d’un éventuel butin. Tentative de pillage, il n’y a pas d’autre mot. S’étant vue remettre les clés par les policiers, après notre arrestation, la «&nbsp;bignole&nbsp;» n’avait même pas eu besoin de crier :</p>



<p class="wp-block-paragraph"><strong>«&nbsp;C’est la concierge&nbsp;! </strong><br><strong>Ouvrez&nbsp;!&nbsp;»</strong></p>



<p class="wp-block-paragraph">C’était l’image déformée d’une triste société ayant remisé son humanisme au vestiaire. Dans la rue, j’avais eu le sentiment de ne pas exister car les regards ne s’attardaient pas sur moi. Comme si cette étoile qui me collait à la peau pouvait me rendre invisible. Brutalement séparé de mes parents, je n’avais plus le moindre recours. En cette fin d’après-midi de juillet, où la chaleur était forte, les rares passants n’avaient que faire de ce garçon qui, ayant perdu ses repères, ne comprenait pas encore ce qui lui était arrivé, quelques heures plus tôt. Comme un sinistre leitmotiv lui revenaient en mémoire ces mots éructés par des policiers peu soucieux de savoir quel serait le sort de leurs victimes&nbsp;:</p>



<p class="wp-block-paragraph"><strong>«&nbsp;Police&nbsp;! </strong><br><strong>Ouvrez&nbsp;!&nbsp;»</strong></p>



<p class="wp-block-paragraph">Pour ceux qui n’étaient pas au travail, c’était les vacances et, dans ce quartier de Vincennes, les quelques passants croisés ignoraient sans doute que, quelques rues plus loin, un petit pavillon avait été transformé en prison provisoire. Par ailleurs, chez ceux qui, depuis leur fenêtre, avaient pu assister au drame qui se jouait de l’autre côté de cette rue Louis-Besquel où une geôle collective avait été ouverte par les soins de la police française, désireuse de satisfaire les autorités nazies, nulle émotion visible.</p>



<p class="wp-block-paragraph">Autre constat, tout aussi étonnant&nbsp;: alors que j’avais dû traverser Vincennes pour informer la meilleure amie de ma sœur du drame qui venait de nous frapper, je n’avais pas rencontré le moindre soldat allemand. Étonnant, évidemment, car Vincennes était devenu ville de garnison pour l’armée occupante. À moins de deux cents mètres du lieu où nous avions été provisoirement enfermés, les casernements proches du donjon, ainsi que le fort neuf et la caserne des dragons, à l’orée du bois, fourmillaient habituellement d’uniformes vert-de-gris. Pas un Allemand dans les rues de Vincennes. L’occupant tentait peut-être de convaincre la population que cette opération répressive relevait surtout de la volonté du pouvoir de Vichy de nettoyer la France de ses Juifs.</p>



<p class="has-text-align-center wp-block-paragraph">*&nbsp; &nbsp; *</p>



<p class="has-text-align-center wp-block-paragraph">*</p>



<p class="wp-block-paragraph">Au terme de cette journée qui s’était déroulée dans une chaleur éprouvante, un violent orage s’était abattu sur la région parisienne, comme pour laver le crime commis par ces mercenaires ayant oublié qu’ils avaient été –&nbsp;parfois&nbsp;– des policiers républicains.</p>



<div class="wp-block-group has-global-padding is-layout-constrained wp-block-group-is-layout-constrained">
<div class="wp-block-group has-global-padding is-layout-constrained wp-block-group-is-layout-constrained">
<p class="has-text-align-right wp-block-paragraph">&nbsp;&nbsp; &nbsp; <strong>Maurice Rajsfus, 2017</strong></p>



<p class="has-text-align-right wp-block-paragraph">&nbsp;&nbsp; &nbsp;<strong> Rescapé de la rafle du Vél’ d’Hiv’</strong></p>
</div>
</div>



<h2 id="qui-est-maurice-rajsfus" class="wp-block-heading has-vivid-red-color has-text-color has-link-color wp-elements-4">Qui est Maurice Rajsfus ?</h2>



<figure class="wp-block-image aligncenter size-full"><img decoding="async" width="298" height="360" src="https://memoirejuive.fr/wp-content/uploads/2024/06/rajsfus_maurice-a3203.png" alt="photo de Maurice Rajsfus" class="wp-image-10604" title="Police ! Ouvrez ! Maurice Rajsfus raconte la Rafle du Vél&#039; d&#039;hiv. 2" srcset="https://memoirejuive.fr/wp-content/uploads/2024/06/rajsfus_maurice-a3203.png 298w, https://memoirejuive.fr/wp-content/uploads/2024/06/rajsfus_maurice-a3203-248x300.png 248w" sizes="(max-width: 298px) 100vw, 298px" /></figure>



<p class="wp-block-paragraph">Maurice Rajsfus, de son vrai nom Maurice Plocki, est né à Aubervilliers (Seine-Saint-Denis) et mort le 13 juin 2020 à Antony (Hauts-de-Seine) ; journaliste, historien ; survivant de la Rafle du Vel’d’Hiv ; militant d’extrême gauche, auteur de nombreux livres sur la police et la répression sous toutes ses formes.</p>



<h3 id="une-famille-juive-polonaise" class="wp-block-heading">Une famille juive polonaise</h3>



<p class="wp-block-paragraph">Il est le fils de parents juifs polonais arrivés en France en 1923 et 1924. Son père Mushim Plocki, né en 1892, avait enseigné en Pologne. Sa mère, Riwka Rajsfus, était née en 1900 à Bledow dans un milieu rural très pauvre. En France, ses parents gagnèrent leur vie comme marchands forains de bas et chaussettes dans les villes de la banlieue Nord.</p>



<p class="wp-block-paragraph">Durant l’automne 1940, sa famille dut apposer l’affichette « entreprise juive » sur son étalage, puis lorsqu’elle se vit interdire d’exercer la profession de marchand forain, son père fut manutentionnaire sur un chantier vers Chaville (Hauts-de-Seine).</p>



<h3 id="la-rafle-du-vel-dhiv" class="wp-block-heading">La rafle du Vél&rsquo; d&rsquo;hiv&rsquo;</h3>



<p class="wp-block-paragraph">Enfin, au matin du 16 juillet 1942 &#8211; début de la rafle du Vel’d’Hiv -, sa famille était arrêtée à Vincennes, où elle résidait à l’époque, par des policiers français.</p>



<p class="wp-block-paragraph">Conduits dans un lieu de regroupement à Vincennes, 5, rue Louis Besquel, avec une centaine de personnes, ils attendaient le départ vers une destination inconnue. Vers 15 heures, un policier leur annonça que les enfants de nationalité française de 14 à 16 ans pouvaient sortir. Seuls les Plocki demandèrent à leurs enfants, Maurice et sa sœur Jenny (Eugénie), de partir, leur sauvant ainsi la vie. Les parents, transférés à Auschwitz le 27 juillet, y furent assassinés.</p>



<h3 id="la-survie" class="wp-block-heading">La survie</h3>



<p class="wp-block-paragraph">Après la déportation de leurs parents, Jenny et Maurice vécurent deux années difficiles, craignant constamment une nouvelle vague de rafles. A la mi-juin 1944, Maurice eut l’occasion de se réfugier dans un petit village du Val-d’Oise, La Chapelle-en-Vexin, Jenny s’étant cachée chez sa meilleure amie, Monique Lecouflet. Maurice revint à Vincennes en bicyclette le 28 août 1944.</p>



<h3 id="engagement-politique" class="wp-block-heading">Engagement politique</h3>



<p class="wp-block-paragraph">A la libération, Maurice Rajsfus adhère aux Jeunesses Communistes et au PC. Il a alors 16 ans.</p>



<p class="wp-block-paragraph">Il est rapidement exclu sans ménagement, à 18 ans, accusé d’être un  «&nbsp;hitléro-trotskiste&nbsp;». On lui reprochait notamment de penser que la grève était la meilleure arme des travailleurs alors que, depuis que le PC était au gouvernement, l’heure n’était plus à la contestation mais à la reconstruction de la France. Il fréquente alors des militants de diverses traditions, parmi lesquels anarchistes et trotskiste et, en octobre 1946, il adhéra à la section française de la Quatrième Internationale, le Parti communiste internationaliste (PCI).  Chez les trotskistes, il découvrit la réalité de la répression aux colonies, notamment en Algérie les massacrés de Sétif en mai 1945…</p>



<p class="wp-block-paragraph">Il rejoint ensuite le groupe Socialisme ou Barbarie animé par Cornélius Castoriadis.</p>



<h3 id="errance-professionnelle" class="wp-block-heading">Errance professionnelle</h3>



<p class="wp-block-paragraph">Il exerce divers métiers.</p>



<p class="wp-block-paragraph">Il a terminé son apprentissage en joaillerie,mais refuse de travailler dans un atelier de joaillerie. Il est, tour à tour, moniteur de colonie de vacances à l’île de Ré ; correcteur bénévole aux Éditions Pionniers ; un bref moment docker sur les Docks de Bercy, puis OS à l’usine d’outillage Val d’Or à Bagnolet ; éducateur dans une maison d’enfants de déportés ; embauché à l’IFOP pour effectuer des enquêtes de d’opinion ; chef de service à la Fédération nationale des Auberges de Jeunesse (FNAJ) &#8230;</p>



<p class="wp-block-paragraph">Dans les années 1950, marqué par le surréalisme, il écrit et tente de publier ses poèmes.</p>



<p class="wp-block-paragraph">Il trouve ensuite un travail de typographe dans lequel il s&rsquo;épanouit. Il devient secrétaire de rédaction à <em>La Vie des Métiers</em>.</p>



<h3 id="le-refus-de-larmee-et-la-haine-de-la-police" class="wp-block-heading">Le refus de l&rsquo;armée et la haine de la police</h3>



<p class="wp-block-paragraph">Normalement, les enfants de déportés étaient exemptés des obligations militaires. Mais le fait que ses parents soient morts en déportation ne lui permit pas d’échapper au service militaire car ils étaient étrangers, donc pas « morts pour la France ». </p>



<p class="wp-block-paragraph">Maurice Rajsfus refuse de toute son âme antimilitariste cette incorporation et tombe malade. Après trois tentatives d’encasernement, l’administration militaire le déclara « réformé définitif ».</p>



<p class="wp-block-paragraph">En 1955, il est l&rsquo;un des premiers à vouloir organiser des manifestations contre la Guerre d&rsquo;Algérie qui venait de commencer. Il adhère alors au Parti socialiste unifié (PSU). Il participe activement à Mai 68 et milite en solidarité avec les immigrés, avec les réfugiés chiliens, avec les ouvriers de Lip, avec les militants arrêtés (maoïstes ou trotskistes).</p>



<p class="wp-block-paragraph">Après Mai 68, il rassemble des milliers de fiches sur la répression policière, Maurice Rajsfus crée l’Observatoire des libertés publiques en mai 1994, après l’assassinat du jeune Makomé (17 ans) par un policier, le 6 avril 1993, au commissariat des Grandes Carrières à Paris. Il assura la publication de plus de 200 numéros du bulletin <em>Que fait la police&nbsp;?</em> jusqu’en 1999. Contre la renaissance de l’extrême droite et des idées fascistes, il fut aussi en mai 1990 un des initiateurs du réseau ras l’Front dont il sera président pendant quelques années.</p>



<h3 id="publications" class="wp-block-heading">Publications de Maurice Rajsfus</h3>



<p class="wp-block-paragraph">Infatigable dénonciateur des crimes de la police et de la collaboration avec le nazisme, il a publié :</p>



<ul class="wp-block-list">
<li><em>Des Juifs dans la collaboration, l’UGIF</em>, 1941-44, EDI, 1980.</li>



<li><em>Sois Juif et tais-toi&nbsp;! Les français israélites face au nazisme</em>, 1939-40, EDI, 1981. </li>



<li><em>L’An prochain la révolution. Les communistes juifs immigrés dans la tourmente stalinienne, 1930-45</em>, Mazarine, 1985. </li>



<li> <em>Jeudi noir, 16 juillet 1942&nbsp;: l’honneur perdu de la France profonde</em>, L’Harmattan 1988, Éditions Manya, 1992. </li>



<li><em>Israël/Palestine&nbsp;: l’ennemi intérieur</em>, EDI/La Brèche, 1988.</li>



<li><em>Mon père, l’étranger. Un immigré juif polonais à Paris dans les années 1920</em>, L’Harmattan, 1989. </li>



<li><em>Une terre promise&nbsp;? Des Juifs dans la collaboration</em>, tome 2, L’Harmattan, 1990. </li>



<li><em>Drancy&nbsp;: un camp de concentration très ordinaire, 1941-44</em>, Manya, 1991.</li>



<li><em>La police de Vichy</em>, Le Cherche Midi, 1995. </li>



<li><em>La police hors la loi. Des milliers de bavures sans ordonnances depuis 1968</em>, Le Cherche Midi, 1996. </li>



<li><em>La rafle du vel’ d’Hiv’</em>, PUF, Collection Que Sais-je&nbsp;?, 2002.</li>



<li><em>Opération Étoile jaune</em>, Le Cherche Midi, 2002. -Paris 1942. </li>



<li><em>1953, un 14 juillet sanglant</em>, Agnès Viénot, Paris, 2003. </li>



<li><em>Le petit Maurice dans la tourmente</em>, Tartamudo, 2010.</li>



<li><em>Je n’aime pas la police de mon pays</em>, Éditions Libertalia, 2012.</li>



<li><em>La censure militaire et policière</em>, Le Cherche Midi, 2014.</li>
</ul>



<p class="wp-block-paragraph">&nbsp;</p>



<p class="wp-block-paragraph">Sources : <br>&#8212; Le Maitron (<a href="https://maitron.fr/spip.php?article205974" rel="nofollow noopener" target="_blank">https://maitron.fr/spip.php?article205974</a>)</p>



<p class="wp-block-paragraph">&#8212; Site de l&rsquo;Association des Ami.e.s de Maurice Rajsfus (<a href="https://www.mauricerajsfus.org/" rel="nofollow noopener" target="_blank">https://www.mauricerajsfus.org/</a>)</p>



<div class="wp-block-buttons is-layout-flex wp-block-buttons-is-layout-flex">
<div class="wp-block-button"><a class="wp-block-button__link wp-element-button" href="https://memoirejuive.fr/la-participation-de-la-police-francaise-aux-arrestations-de-juifs/">La participation de la police française <br>aux arrestation de juifs</a></div>
</div>



<p class="wp-block-paragraph"></p>
]]></content:encoded>
					
		
		
			</item>
		<item>
		<title>Un site remarquable sur la Shoah dans l&#8217;Aisne</title>
		<link>https://memoirejuive.fr/un-site-remarquable-sur-la-shoah-dans-laisne/</link>
		
		<dc:creator><![CDATA[Dominique Natanson]]></dc:creator>
		<pubDate>Tue, 14 May 2024 11:41:22 +0000</pubDate>
				<category><![CDATA[Documents et témoignages sur la Shoah : camps, déportation, extermination]]></category>
		<category><![CDATA[Autour d'un enfant disparu]]></category>
		<category><![CDATA[Documents sur la déportation]]></category>
		<category><![CDATA[Enseigner la Shoah : ressources pédagogiques pour la classe]]></category>
		<category><![CDATA[Étudier la Shoah]]></category>
		<category><![CDATA[La Shoah dans l'Aisne]]></category>
		<category><![CDATA[Les arrestations et la déportation]]></category>
		<category><![CDATA[Déportation dans l'Aisne]]></category>
		<category><![CDATA[Drancy]]></category>
		<category><![CDATA[enfants cachés]]></category>
		<category><![CDATA[Les Justes]]></category>
		<category><![CDATA[Maurice Wajsfelner]]></category>
		<guid isPermaLink="false">https://memoirejuive.fr/?p=10548</guid>

					<description><![CDATA[Le blog de Stéphane Amelineau Stéphane Amelineau a repris dans les années 2010 le travail entamé par Dominique Natanson.Mais il est allé beaucoup plus loin ! Avec une patience et une efficacité extraordinaires, il a rectifié des erreurs des premières recherches de Robert Attal et de Dominique Natanson, rencontré de nouveaux témoins, fait travailler ses [&#8230;]]]></description>
										<content:encoded><![CDATA[
<p class="has-x-large-font-size wp-block-paragraph">Le blog de Stéphane Amelineau</p>



<p class="it wp-block-paragraph">Stéphane Amelineau a repris dans les années 2010 le travail entamé par Dominique Natanson.<br>Mais il est allé beaucoup plus loin ! Avec une patience et une efficacité extraordinaires, il a rectifié des erreurs des premières recherches de Robert Attal et de Dominique Natanson, rencontré de nouveaux témoins, fait travailler ses élèves, produit des livres, travaillé avec le Mémorial de la Shoah.<br>Il est devenu une personnalité incontournable de la mémoire de la Shoah.</p>



<p class="has-black-color has-primary-background-color has-text-color has-background has-link-color has-large-font-size wp-elements-8 wp-block-paragraph">Itinéraire d&rsquo;un documentaliste </p>



<figure class="wp-block-image size-large"><img decoding="async" width="1024" height="576" src="https://memoirejuive.fr/wp-content/uploads/2024/05/Stephane-Amelineau-1-1024x576.jpg" alt="Un site remarquable sur la Shoah dans l&#039;Aisne. Le blog de Stéphane Amelineau" class="wp-image-10549" title="Un site remarquable sur la Shoah dans l&#039;Aisne 3" srcset="https://memoirejuive.fr/wp-content/uploads/2024/05/Stephane-Amelineau-1-1024x576.jpg 1024w, https://memoirejuive.fr/wp-content/uploads/2024/05/Stephane-Amelineau-1-300x169.jpg 300w, https://memoirejuive.fr/wp-content/uploads/2024/05/Stephane-Amelineau-1-768x432.jpg 768w, https://memoirejuive.fr/wp-content/uploads/2024/05/Stephane-Amelineau-1.jpg 1124w" sizes="(max-width: 1024px) 100vw, 1024px" /></figure>



<p class="wp-block-paragraph">Pour connaitre la trajectoire de Stéphane Amelineau, voir la page  :</p>



<p class="has-medium-font-size wp-block-paragraph"><strong><a href="https://itinerairesdememoire.com/itineraire-dun-passeur-de-memoire-2/" rel="nofollow noopener" target="_blank">Itinéraire d&rsquo;un passeur de mémoire</a></strong></p>



<p class="wp-block-paragraph"></p>



<p class="has-black-color has-primary-background-color has-text-color has-background has-link-color has-large-font-size wp-elements-9 wp-block-paragraph" style="margin-top:var(--wp--preset--spacing--30);margin-bottom:var(--wp--preset--spacing--30)">Un blog très complet</p>



<p class="wp-block-paragraph">On y trouve des recherches sur toutes les familles du Soissonnais.</p>



<p class="wp-block-paragraph"><strong><a href="https://itinerairesdememoire.com/category/recherches-historiques/famille-wajsfelner/" rel="nofollow noopener" target="_blank">La famille Wajsfelner </a></strong></p>



<p class="wp-block-paragraph"><strong><a href="https://itinerairesdememoire.com/category/recherches-historiques/famille-bich-dit-mochet/" rel="nofollow noopener" target="_blank">La famille Bich dit Moquet</a></strong></p>



<p class="wp-block-paragraph"><strong><a href="https://itinerairesdememoire.com/category/recherches-historiques/famille-biegacz/" rel="nofollow noopener" target="_blank">La famille Biegacz</a></strong></p>



<p class="wp-block-paragraph"><strong><a href="https://itinerairesdememoire.com/category/famille-cahen/" rel="nofollow noopener" target="_blank">La famille Cahen</a></strong></p>



<p class="wp-block-paragraph"><strong><a href="https://itinerairesdememoire.com/2018/01/13/les-copains-de-la-rue-richebourg-soissons-partie-4/" rel="nofollow noopener" target="_blank">La famille Contenté-Neuman</a></strong></p>



<p class="wp-block-paragraph"><strong><a href="https://itinerairesdememoire.com/category/recherches-historiques/famille-katz/" rel="nofollow noopener" target="_blank">La famille Katz</a></strong></p>



<p class="wp-block-paragraph"><strong><a href="https://itinerairesdememoire.com/category/recherches-historiques/lagent-charles-letoffe/" rel="nofollow noopener" target="_blank">L&rsquo;agent de police Charles Létoffé, un Juste</a></strong></p>



<p class="wp-block-paragraph"><strong><a href="https://itinerairesdememoire.com/category/recherches-historiques/famille-lewkowicz-herzslikowitz-bouldoire/" rel="nofollow noopener" target="_blank">La famille Lewkowicz-Herzslikowitz-Bouldoire</a></strong></p>



<p class="wp-block-paragraph"><strong><a href="https://itinerairesdememoire.com/category/recherches-historiques/famille-rambach/" rel="nofollow noopener" target="_blank">La famille Rambach</a></strong></p>



<p class="wp-block-paragraph">&#8230;</p>



<p class="has-black-color has-primary-background-color has-text-color has-background has-link-color has-large-font-size wp-elements-10 wp-block-paragraph" style="margin-top:var(--wp--preset--spacing--30);margin-bottom:var(--wp--preset--spacing--30)">Des livres qui renouvèlent le récit de la déportation dans l&rsquo;Aisne</p>



<p class="wp-block-paragraph">La publication essentielle de Stéphane Amelineau, c&rsquo;est La Shoah en Soissonnais. Stéphane Amelineau ne se contente pas de donner le résultat de ses recherches, il décortique toute sa démarche. On le suit comme on suit le détective d&rsquo;un roman policier. Mais c&rsquo;est une bien autre réalité à laquelle il nous fait accéder :</p>



<figure class="wp-block-image size-full"><img loading="lazy" decoding="async" width="450" height="693" src="https://memoirejuive.fr/wp-content/uploads/2024/05/La-shoah-en-soissonnais_0.jpg" alt="Couverture du livre la Shoah en Soissonnais de Stéphane Amélineau" class="wp-image-10552" title="Un site remarquable sur la Shoah dans l&#039;Aisne 4" srcset="https://memoirejuive.fr/wp-content/uploads/2024/05/La-shoah-en-soissonnais_0.jpg 450w, https://memoirejuive.fr/wp-content/uploads/2024/05/La-shoah-en-soissonnais_0-195x300.jpg 195w" sizes="auto, (max-width: 450px) 100vw, 450px" /></figure>



<p class="wp-block-paragraph"></p>



<figure class="wp-block-embed is-type-wp-embed is-provider-itin-raires-de-m-moire-sur-la-shoah wp-block-embed-itin-raires-de-m-moire-sur-la-shoah"><div class="wp-block-embed__wrapper">
<blockquote class="wp-embedded-content" data-secret="28125aS0nU"><a href="https://itinerairesdememoire.com/2017/07/06/pour-se-procurer-le-livre/" rel="nofollow noopener" target="_blank">Pour se procurer le livre&nbsp;:</a></blockquote><iframe loading="lazy" class="wp-embedded-content" sandbox="allow-scripts" security="restricted"  title="« Pour se procurer le livre : » — itinéraires de Mémoire sur la Shoah" src="https://itinerairesdememoire.com/2017/07/06/pour-se-procurer-le-livre/embed/#?secret=xLOiIPdRhj#?secret=28125aS0nU" data-secret="28125aS0nU" width="500" height="282" frameborder="0" marginwidth="0" marginheight="0" scrolling="no"></iframe>
</div></figure>



<p class="wp-block-paragraph"><strong>Sur le site Memoire Juive</strong> :</p>



<div class="wp-block-buttons is-layout-flex wp-block-buttons-is-layout-flex">
<div class="wp-block-button"><a class="wp-block-button__link wp-element-button" href="https://memoirejuive.fr/maurice-wajsfelner/">Maurice Wajsfelner</a></div>



<div class="wp-block-button"><a class="wp-block-button__link wp-element-button" href="https://memoirejuive.fr/leo-nathie/">Un résistant du soissonnais : Léo Nathié</a></div>



<div class="wp-block-button"><a class="wp-block-button__link wp-element-button" href="https://memoirejuive.fr/un-resistant-du-soissonnais-maurice-dupuis/">Un résistant du Soissonnais, Maurice Dupuis</a></div>
</div>



<p class="wp-block-paragraph"></p>
]]></content:encoded>
					
		
		
			</item>
		<item>
		<title>Des poèmes d&#8217;Ilan Braun</title>
		<link>https://memoirejuive.fr/des-poemes-dilan-braun/</link>
		
		<dc:creator><![CDATA[Dominique Natanson]]></dc:creator>
		<pubDate>Tue, 21 Nov 2023 20:31:24 +0000</pubDate>
				<category><![CDATA[Documents sur la déportation]]></category>
		<category><![CDATA[Littérature, art, philosophie de la Shoah]]></category>
		<category><![CDATA[Drancy]]></category>
		<category><![CDATA[Mémoire Juive]]></category>
		<category><![CDATA[poème]]></category>
		<guid isPermaLink="false">https://memoirejuive.fr/?p=9388</guid>

					<description><![CDATA[Quatre poèmes d&#8217;Ilan Braun qui évoque la déportation : IL EST UNE FORET Il est une forêt où les feuilles des arbresSont des bouchesParlant au promeneurDisant leur histoire de cendresOù les troncs gris sont des corps de mèresEt les branches, leurs enfantsOu le vent, tourbillonnant,Entraîne les feuilles, eu une folle danseOù la joie manqueIl est [&#8230;]]]></description>
										<content:encoded><![CDATA[
<h2 class="wp-block-heading" id="quatre-poemes-d-ilan-braun-qui-evoque-la-deportation">Quatre poèmes d&rsquo;Ilan Braun qui évoque la déportation :</h2>



<div class="wp-block-group po has-global-padding is-layout-constrained wp-block-group-is-layout-constrained">
<h3 class="wp-block-heading" id="il-est-une-foret">IL EST UNE FORET</h3>



<p class="wp-block-paragraph">Il est une forêt où les feuilles des arbres<br>Sont des bouches<br>Parlant au promeneur<br>Disant leur histoire de cendres<br>Où les troncs gris sont des corps de mères<br>Et les branches, leurs enfants<br>Ou le vent, tourbillonnant,<br>Entraîne les feuilles, eu une folle danse<br>Où la joie manque<br>Il est une forêt où mon âme peine<br>Et se perd<br>Pour la raison, nul repère<br>Où les ronces, aux épines cruelles,<br>Accrochent le vêtement de mon cœur<br>Où mes pas s’alourdissent<br>Où le soleil jamais ne brille<br>Où le silence se glace<br>Et nul oiseau de roucouler<br>Nulle silhouette amie pour m’accompagner<br>Et la forêt de frissonner<br>Six millions de feuilles grelottant sous le vent méchant</p>
</div>



<p class="wp-block-paragraph"></p>



<p class="wp-block-paragraph"></p>



<div class="wp-block-group po has-global-padding is-content-justification-left is-layout-constrained wp-container-core-group-is-layout-6b0318e8 wp-block-group-is-layout-constrained">
<h3 class="wp-block-heading" id="les-dernieres-chandelles">LES DERNIERES CHANDELLES</h3>



<p class="wp-block-paragraph"><small><em>Les derniers survivants des camps s’éteignent : qui va désormais pouvoir témoigner ?</em></small></p>



<p class="wp-block-paragraph">Elles s’éteignent, une à une, inexorablement<br>Ultimes lueurs dans la profonde nuit du temps<br>Sur la table de nos souvenirs<br>Pleurant leurs larmes de cire<br>Sur le bois sombre de nos vies<br>Brûlantes, pour un court instant<br>Flammes tremblotantes, s’étouffant<br>Si légères fumées, vers le ciel allant<br>Rappelant d’autres fumées,<br>Lourdes, sinistres et grises<br>Vers le ciel, allant, lentement<br>Dernières chandelles<br>Maintenant, à jamais éteintes<br>Sur notre table vide<br>La mémoire, désormais consumée ?</p>
</div>



<div class="wp-block-group po has-global-padding is-layout-constrained wp-block-group-is-layout-constrained">
<h3 class="wp-block-heading" id="les-roses-blanches">LES ROSES BLANCHES</h3>



<p class="wp-block-paragraph"><small><em>A la mémoire d’un petit groupe de résistants allemands</em></small></p>



<blockquote class="wp-block-quote is-layout-flow wp-block-quote-is-layout-flow">
<p class="wp-block-paragraph">Le temps flétrit les roses<br>Demeurent les épines<br>Au plus profond des hivers<br>Fleurissent des roses, couleur de neige<br>Blanc sur blanc<br>Dans un décor brun, noir et rouge<br>Etudiants si jeunes,<br>Hans, Christophe et Sophie<br>Seuls, très seuls<br>Dans un monde de silence<br>A crier, à crier<br>Et leurs roses blanches, aussi,<br>A embaumer un air empuanti<br>Solitaires mais solidaires<br>A braver toutes les forces contraires<br>Avec pour armes uniques<br>Des feuilles de papier blanc<br>Pétales de roses blanches<br>Collées sur les murs gris de la ville<br>Faire tomber le bandeau de haine<br>Qui maintenant nous aveugle<br>Frères, quand on abat comme des bêtes<br>Trois cent mille Juifs<br>Que faites-vous ?<br>Muet est le monde<br>Lorsque le couperet tombe<br>Tranchant la fragile tige de la vie<br>Trois roses blanches sur le ciment gris</p>
</blockquote>
</div>



<div class="wp-block-group po has-global-padding is-content-justification-right is-layout-constrained wp-container-core-group-is-layout-83020e34 wp-block-group-is-layout-constrained">
<h3 class="wp-block-heading" id="la-rafle-de-jesus">LA RAFLE DE JÉSUS<br></h3>



<blockquote class="wp-block-quote is-layout-flow wp-block-quote-is-layout-flow">
<p class="wp-block-paragraph">L’étoile jaune de toile, cousue solidement,<br>Sur son coeur palpitait<br>Mais je suis chrétien ! clamait-il<br>Aux gardiens de l’ordre nouveau<br>Avant je portais une croix,<br>Pas une étoile !<br>Et les sbires du pire à venir, de ricaner<br>Jésus a été dénoncé par les siens, bons paroissiens<br>Cueilli à la sortie de l’église<br>Et, ouste, dans l’autobus<br>Direction Drancy<br>Voyage aller, presque gratuit<br>Manque le retour<br>Dans l’immense cour, une foule si dense<br>Et personne pour le reconnaître !<br>Ici Babel, grouillante de cris et de langues<br>Nul pour le comprendre<br>Et pourtant, tant de Juifs<br>Tant d’étoiles en ce firmament de ciment !<br>Un scribe galonné, inscrivant des noms<br>Et soigneusement, les empilant<br>en colonnes noires<br>le sang de sa plume d’acier grinçante<br>tachant le papier blanc<br>Eclaboussant au hasard infâme<br>Quelques noms<br>Jésus ?<br>Oui, Jésus, de Nazareth, en Palestine<br>Né en l’an zéro<br>Profession ?<br>Messie<br>Pressons, pressons,<br>Vous n’êtes pas le dernier !<br>Et ainsi, de Drancy, Jésus partit<br>En un train d’enfer<br>Aux horaires si précis<br>Avec sur sa tête, une couronne barbelée</p>
</blockquote>
</div>



<p class="b wp-block-paragraph"><strong>Poèmes d’Ilan Braun, extraits du recueil (inédit)</strong><br><strong>« <em>Labyrinthes. De la Terre au Ciel</em> », 2003<br><br>On lira aussi sur ce site les pages d&rsquo;Ilan Braun consacrées à <a href="https://memoirejuive.fr/les-juifs-dans-le-morbihan/" data-type="post" data-id="4255">la déportation des Juifs du Morbihan</a> et à un juste : <a href="https://memoirejuive.fr/aristides-de-souza-mendes-heros-de-lombre/" data-type="post" data-id="2731">Aristides de Souza-Mendes</a><br></strong></p>



<div class="wp-block-group alignfull has-text-color is-layout-flow wp-block-group-is-layout-flow" style="color:#ffffff;padding-top:100px;padding-right:100px;padding-bottom:100px;padding-left:100px">
<div class="wp-block-query is-layout-flow wp-block-query-is-layout-flow"><ul class="columns-3 wp-block-post-template is-layout-grid wp-container-core-post-template-is-layout-6967dc12 wp-block-post-template-is-layout-grid"><li class="wp-block-post post-5794 post type-post status-publish format-standard hentry category-etudier-la-shoah category-dans-les-camps category-litterature-art-philosophie-de-la-shoah tag-charlotte-delbo tag-poeme">

<hr class="wp-block-separator has-text-color has-secondary-color has-alpha-channel-opacity has-secondary-background-color has-background alignwide is-style-wide"/>



<div class="wp-block-columns alignwide are-vertically-aligned-center is-layout-flex wp-container-core-columns-is-layout-5254ed4f wp-block-columns-is-layout-flex">
<div class="wp-block-column is-vertically-aligned-center is-layout-flow wp-block-column-is-layout-flow" style="flex-basis:20%"></div>



<div class="wp-block-column is-vertically-aligned-center is-layout-flow wp-block-column-is-layout-flow" style="flex-basis:80%"><h6 style="color:#ffffff;line-height:1.1;text-transform:none" class="wp-block-post-title has-text-color has-small-font-size"><a href="https://memoirejuive.fr/vous-voudriez-savoir/" target="_self">Vous voudriez savoir&#8230;</a></h6></div>
</div>

</li><li class="wp-block-post post-5274 post type-post status-publish format-standard hentry category-litterature-art-philosophie-de-la-shoah category-extermination tag-poeme">

<hr class="wp-block-separator has-text-color has-secondary-color has-alpha-channel-opacity has-secondary-background-color has-background alignwide is-style-wide"/>



<div class="wp-block-columns alignwide are-vertically-aligned-center is-layout-flex wp-container-core-columns-is-layout-5254ed4f wp-block-columns-is-layout-flex">
<div class="wp-block-column is-vertically-aligned-center is-layout-flow wp-block-column-is-layout-flow" style="flex-basis:20%"></div>



<div class="wp-block-column is-vertically-aligned-center is-layout-flow wp-block-column-is-layout-flow" style="flex-basis:80%"><h6 style="color:#ffffff;line-height:1.1;text-transform:none" class="wp-block-post-title has-text-color has-small-font-size"><a href="https://memoirejuive.fr/le-chant-du-peuple-juif-assassine/" target="_self">Le Chant du peuple juif assassiné</a></h6></div>
</div>

</li><li class="wp-block-post post-5055 post type-post status-publish format-standard hentry category-aujourdhui category-litterature-art-philosophie-de-la-shoah tag-culpabilite tag-drancy tag-enfants-caches tag-liliane-marton tag-poeme">

<hr class="wp-block-separator has-text-color has-secondary-color has-alpha-channel-opacity has-secondary-background-color has-background alignwide is-style-wide"/>



<div class="wp-block-columns alignwide are-vertically-aligned-center is-layout-flex wp-container-core-columns-is-layout-5254ed4f wp-block-columns-is-layout-flex">
<div class="wp-block-column is-vertically-aligned-center is-layout-flow wp-block-column-is-layout-flow" style="flex-basis:20%"></div>



<div class="wp-block-column is-vertically-aligned-center is-layout-flow wp-block-column-is-layout-flow" style="flex-basis:80%"><h6 style="color:#ffffff;line-height:1.1;text-transform:none" class="wp-block-post-title has-text-color has-small-font-size"><a href="https://memoirejuive.fr/la-shoah-et-le-pardon/" target="_self">La Shoah et le pardon</a></h6></div>
</div>

</li><li class="wp-block-post post-5041 post type-post status-publish format-standard hentry category-apres-les-camps-documenter-la-shoah category-litterature-art-philosophie-de-la-shoah tag-charlotte-delbo tag-poeme">

<hr class="wp-block-separator has-text-color has-secondary-color has-alpha-channel-opacity has-secondary-background-color has-background alignwide is-style-wide"/>



<div class="wp-block-columns alignwide are-vertically-aligned-center is-layout-flex wp-container-core-columns-is-layout-5254ed4f wp-block-columns-is-layout-flex">
<div class="wp-block-column is-vertically-aligned-center is-layout-flow wp-block-column-is-layout-flow" style="flex-basis:20%"></div>



<div class="wp-block-column is-vertically-aligned-center is-layout-flow wp-block-column-is-layout-flow" style="flex-basis:80%"><h6 style="color:#ffffff;line-height:1.1;text-transform:none" class="wp-block-post-title has-text-color has-small-font-size"><a href="https://memoirejuive.fr/une-connaissance-inutile/" target="_self">Une connaissance inutile</a></h6></div>
</div>

</li><li class="wp-block-post post-4446 post type-post status-publish format-standard hentry category-litterature-art-philosophie-de-la-shoah category-serge-smulevic-dessine-et-temoigne tag-poeme tag-serge-smulevic">

<hr class="wp-block-separator has-text-color has-secondary-color has-alpha-channel-opacity has-secondary-background-color has-background alignwide is-style-wide"/>



<div class="wp-block-columns alignwide are-vertically-aligned-center is-layout-flex wp-container-core-columns-is-layout-5254ed4f wp-block-columns-is-layout-flex">
<div class="wp-block-column is-vertically-aligned-center is-layout-flow wp-block-column-is-layout-flow" style="flex-basis:20%"></div>



<div class="wp-block-column is-vertically-aligned-center is-layout-flow wp-block-column-is-layout-flow" style="flex-basis:80%"><h6 style="color:#ffffff;line-height:1.1;text-transform:none" class="wp-block-post-title has-text-color has-small-font-size"><a href="https://memoirejuive.fr/les-poemes-de-serge-smulevic/" target="_self">Les poèmes de Serge Smulevic</a></h6></div>
</div>

</li><li class="wp-block-post post-4404 post type-post status-publish format-standard hentry category-litterature-art-philosophie-de-la-shoah category-resistance-et-collaboration tag-poeme">

<hr class="wp-block-separator has-text-color has-secondary-color has-alpha-channel-opacity has-secondary-background-color has-background alignwide is-style-wide"/>



<div class="wp-block-columns alignwide are-vertically-aligned-center is-layout-flex wp-container-core-columns-is-layout-5254ed4f wp-block-columns-is-layout-flex">
<div class="wp-block-column is-vertically-aligned-center is-layout-flow wp-block-column-is-layout-flow" style="flex-basis:20%"></div>



<div class="wp-block-column is-vertically-aligned-center is-layout-flow wp-block-column-is-layout-flow" style="flex-basis:80%"><h6 style="color:#ffffff;line-height:1.1;text-transform:none" class="wp-block-post-title has-text-color has-small-font-size"><a href="https://memoirejuive.fr/un-poeme-de-la-resistante-juive-marianne-cohn/" target="_self">Un poème de la résistante juive Marianne Cohn</a></h6></div>
</div>

</li><li class="wp-block-post post-2703 post type-post status-publish format-standard hentry category-documents-et-temoignages-sur-la-shoah-camps-deportation-extermination category-litterature-art-philosophie-de-la-shoah tag-enfants tag-enfants-caches tag-liliane-marton tag-poeme">

<hr class="wp-block-separator has-text-color has-secondary-color has-alpha-channel-opacity has-secondary-background-color has-background alignwide is-style-wide"/>



<div class="wp-block-columns alignwide are-vertically-aligned-center is-layout-flex wp-container-core-columns-is-layout-5254ed4f wp-block-columns-is-layout-flex">
<div class="wp-block-column is-vertically-aligned-center is-layout-flow wp-block-column-is-layout-flow" style="flex-basis:20%"></div>



<div class="wp-block-column is-vertically-aligned-center is-layout-flow wp-block-column-is-layout-flow" style="flex-basis:80%"><h6 style="color:#ffffff;line-height:1.1;text-transform:none" class="wp-block-post-title has-text-color has-small-font-size"><a href="https://memoirejuive.fr/pillango-la-petite-fille-sans-nom/" target="_self">Pillango, </br>La petite fille sans nom</a></h6></div>
</div>

</li></ul></div>
</div>



<p class="wp-block-paragraph"></p>
]]></content:encoded>
					
		
		
			</item>
		<item>
		<title>Sur la persécution, la déportation et l&#8217;extermination des Juifs</title>
		<link>https://memoirejuive.fr/sur-la-persecution-la-deportation-et-lextermination-des-juifs/</link>
		
		<dc:creator><![CDATA[Dominique Natanson]]></dc:creator>
		<pubDate>Fri, 03 Nov 2023 09:56:17 +0000</pubDate>
				<category><![CDATA[Enseigner la Shoah : ressources pédagogiques pour la classe]]></category>
		<category><![CDATA[Garder mémoire]]></category>
		<category><![CDATA[Drancy]]></category>
		<category><![CDATA[homosexuels]]></category>
		<guid isPermaLink="false">https://memoirejuive.fr/?p=6295</guid>

					<description><![CDATA[Liste organisée de liens sur la persécution, la déportation et l&#8217;extermination des Juifs Cette liste est établie en relation avec l&#8217;ouvrage paru aux éditions du C.R.D.P. de Bretagne : « J&#8217;enseigne, avec l&#8217;Internet, la Shoah et les crimes nazis » Dans cette liste, je me suis surtout efforcé de trier les sites et d’informer sur leur contenu. Ce [&#8230;]]]></description>
										<content:encoded><![CDATA[
<h5 class="wp-block-heading" id="liste-organisee-de-liens-sur-la-persecution-la-deportation-et-lextermination-des-juifs">Liste organisée de liens sur la persécution, la déportation et l&rsquo;extermination des Juifs</h5>



<p class="wp-block-paragraph">Cette liste est établie en relation avec l&rsquo;ouvrage paru aux éditions du C.R.D.P. de Bretagne : «<a href="https://memoirejuive.fr/jenseigne-avec-linternet-la-shoah-et-les-crimes-nazis/" data-type="post" data-id="3060"> J&rsquo;enseigne, avec l&rsquo;Internet, la Shoah et les crimes nazis</a> »</p>



<figure class="wp-block-image alignleft size-full is-resized"><img loading="lazy" decoding="async" width="292" height="305" src="https://memoirejuive.fr/wp-content/uploads/2023/09/jenseigne_grand.jpg" alt="Sur la persécution, la déportation et l&#039;extermination des Juifs. J&#039;enseigne, avec l&#039;Internet, la Shoah et les crimes nazis" class="wp-image-3245" style="width:226px;height:auto" title="Sur la persécution, la déportation et l&#039;extermination des Juifs 5" srcset="https://memoirejuive.fr/wp-content/uploads/2023/09/jenseigne_grand.jpg 292w, https://memoirejuive.fr/wp-content/uploads/2023/09/jenseigne_grand-287x300.jpg 287w" sizes="auto, (max-width: 292px) 100vw, 292px" /></figure>



<p class="wp-block-paragraph"><br>Dans cette liste, je me suis surtout efforcé de trier les sites et d’informer sur leur contenu. Ce tri explique que le même site ou la même page pourra être présentée plusieurs fois, à des titres divers.</p>



<p class="wp-block-paragraph">J’ai soigneusement vérifié ces liens et je tiens à jour cette page, mais tout change vite sur l’Internet. Si l’une de ces adresses ne fonctionnait plus, je vous conseille de taper, dans un moteur de recherche, les mots importants de la notice de la deuxième colonne.<br>Merci aussi de me signaler les liens brisés.</p>



<div class="wp-block-rank-math-toc-block" id="rank-math-toc"><div><strong>Liste organisée de liens</strong></div><nav><ol><li class=""><a href="#1-sites-generalistes">1. Sites généralistes</a></li><li class=""><a href="#2-pour-les-enseignants">2. Pour les enseignants</a></li><li class=""><a href="#3-sur-le-monde-yiddish-avant-la-shoah">3. Sur le monde yiddish, avant la Shoah</a></li><li class=""><a href="#4-sur-lantisemitisme">4. Sur l’antisémitisme</a></li><li class=""><a href="#5-sur-les-ghettos">5. Sur les ghettos</a></li><li class=""><a href="#6-sur-la-deportation-les-camps-de-transit-les-convois">6. Sur la déportation, les camps de transit, les convois</a></li><li class=""><a href="#7-la-deportation-en-france-quelques-etudes-regionales">7. La déportation en France, quelques études régionales</a></li><li class=""><a href="#8-sur-la-deportation-des-tsiganes">8. Sur la déportation des tsiganes</a></li><li class=""><a href="#9-sur-la-persecution-et-la-deportation-des-homosexuels"> 9. Sur la persécution et la déportation des homosexuels</a></li><li class=""><a href="#10-sur-les-camps-des-sites-bases-sur-des-photographies-anciennes-ou-actuelles">10. Sur les camps : des sites basés sur des photographies anciennes ou actuelles </a></li><li class=""><a href="#11-sur-les-camps-sites-qui-evoquent-particulierement-certains-camps">11. Sur les camps : sites qui évoquent particulièrement certains camps</a></li><li class=""><a href="#12-sites-qui-evoquent-les-camps-en-general">12. Sites qui évoquent les camps en général</a></li><li class=""><a href="#13-les-methodes-dextermination">13. Les méthodes d’extermination</a></li><li class=""><a href="#14-des-voyages-dans-les-camps">14. Des voyages dans les camps</a></li><li class=""><a href="#15-la-resistance-a-la-deportation-et-dans-les-camps-nazis">15. La résistance à la déportation et dans les camps nazis</a></li><li class=""><a href="#16-sites-sur-des-familles-ou-des-destins">16. Sites sur des familles ou des destins</a></li><li class=""><a href="#17-les-justes-operations-de-sauvetage-et-enfants-caches">17. Les Justes : opérations de sauvetage et enfants cachés</a></li><li class=""><a href="#18-des-sites-pour-lutter-contre-le-negationnisme">18. Des sites pour lutter contre le négationnisme</a></li><li class=""><a href="#19-les-personnalites">19. Les personnalités</a></li><li class=""><a href="#20-les-massacres-de-populations-civiles">20. Les massacres de populations civiles</a></li><li class=""><a href="#21-les-criminels-nazis-le-proces-de-nuremberg-les-proces-pour-crime-contre-lhumanite">21. Les criminels nazis, le procès de Nuremberg, les procès pour crime contre l’humanité</a></li><li class=""><a href="#22-les-genocides">22. Les génocides</a></li></ol></nav></div>



<div style="height:100px" aria-hidden="true" id="1" class="wp-block-spacer"></div>



<div class="wp-block-group alignwide is-layout-flow wp-block-group-is-layout-flow">
<hr class="wp-block-separator has-alpha-channel-opacity is-style-wide"/>



<h2 class="wp-block-heading has-large-font-size" id="1-sites-generalistes">1. Sites généralistes</h2>



<hr class="wp-block-separator has-alpha-channel-opacity is-style-wide"/>
</div>



<div class="wp-block-columns alignwide are-vertically-aligned-center is-layout-flex wp-container-core-columns-is-layout-5254ed4f wp-block-columns-is-layout-flex">
<div class="wp-block-column is-vertically-aligned-center is-layout-flow wp-block-column-is-layout-flow">
<p class="wp-block-paragraph"><a href="https://memoirejuive.fr/">Site Mémoire Juive &amp; Education</a></p>
</div>



<div class="wp-block-column is-vertically-aligned-center is-layout-flow wp-block-column-is-layout-flow" style="border-right-width:1px">
<p class="has-medium-font-size wp-block-paragraph"><strong>Mémoire juive et éducation</strong></p>



<p class="wp-block-paragraph">C’est le site de l’auteur de cette brochure. Près de 300 pages, avec beaucoup de documents, de témoignages. Une page permet de poser des questions à l’animateur du site, qui répond en créant des pages nouvelles.</p>



<p class="wp-block-paragraph">Plusieurs de ces pages sont signalées dans cette liste, à leur place.</p>
</div>



<div class="wp-block-column is-vertically-aligned-center is-layout-flow wp-block-column-is-layout-flow">
<p class="has-medium-font-size wp-block-paragraph"><strong>Le site de Daniel Letouzey et du Cercle d&rsquo;Etude de la Déportation et de la Shoah</strong></p>



<p class="wp-block-paragraph">C’est un site de référence, celui animé par un professeur d’Histoire-Géographie de Normandie, animateur de la liste des  »&nbsp;Clionautes&nbsp;« . Il héberge cependant plusieurs pages fort intéressantes qui sont signalées, plus loin, à leur place,en particulier les travaux du Cercle d&rsquo;Etude de la Déportation et de la Shoah créé à l&rsquo;initiative de l&rsquo;Amicale d&rsquo;Auschwitz (dont Raphael Esrail), et animé par Marie Paule Hervieu, Nicole Mullier &#8211; le tout avec le soutien de l&rsquo;APHG&#8230;</p>
</div>



<div class="wp-block-column is-vertically-aligned-center is-layout-flow wp-block-column-is-layout-flow">
<p class="wp-block-paragraph"><a href="http://aphgcaen.free.fr/cercle.htm" target="_blank" rel="noreferrer noopener nofollow">http://aphgcaen.free.fr/cercle.htm</a></p>
</div>
</div>



<div style="height:100px" aria-hidden="true" id="2" class="wp-block-spacer"></div>



<div class="wp-block-group alignwide is-layout-flow wp-block-group-is-layout-flow">
<hr class="wp-block-separator has-alpha-channel-opacity is-style-wide"/>



<h2 class="wp-block-heading has-large-font-size" id="2-pour-les-enseignants">2. Pour les enseignants</h2>



<hr class="wp-block-separator has-alpha-channel-opacity is-style-wide"/>
</div>



<div class="wp-block-columns alignwide are-vertically-aligned-center is-layout-flex wp-container-core-columns-is-layout-5254ed4f wp-block-columns-is-layout-flex">
<div class="wp-block-column is-vertically-aligned-center is-layout-flow wp-block-column-is-layout-flow">
<p class="wp-block-paragraph">— <a href="https://rm.coe.int/1680494241" target="_blank" rel="noreferrer noopener nofollow">https://rm.coe.int/1680494241</a></p>
</div>



<div class="wp-block-column is-vertically-aligned-center is-layout-flow wp-block-column-is-layout-flow" style="border-right-width:1px">
<p class="has-medium-font-size wp-block-paragraph"><strong>Enseigner l’Holocauste</strong></p>



<p class="wp-block-paragraph">&nbsp;Intervention de Leonard Grech faite à Vilnius, Lituanie, du 1er au 6 avril 2000 La notion d’  »&nbsp;Holocauste&nbsp;« , L’enseignement de l’Holocauste et son contexte historique, L’Holocauste dans les programmes scolaires, L’Holocauste et la conscience historique, Le point de vue et l’approche de l’éducateur vis-à-vis de l’enseignement de l’Holocauste, Les éléments à inclure dans l’apprentissage et l’enseignement de l’Holocauste, Comment enseigner l’Holocauste – les objectifs à atteindre, L’enseignement de l’Holocauste dans un contexte ou un environnement spécifique, Les contraintes de l’enseignement de l’Holocauste…</p>
</div>



<div class="wp-block-column is-vertically-aligned-center is-layout-flow wp-block-column-is-layout-flow">
<p class="has-medium-font-size wp-block-paragraph"><strong>Des articles des Cahiers Pédagogiques</strong></p>



<p class="wp-block-paragraph">Trois articles de Dominique Natanson sur l’enseignement de la Shoah.</p>



<p class="wp-block-paragraph"></p>



<p class="wp-block-paragraph">— <a href="https://memoirejuive.fr/cet-enfant-juif-deporte-qui-hante-nos-vies/" data-type="post" data-id="2761">Cet enfant juif</a>&#8230;</p>



<p class="wp-block-paragraph">— <a href="https://memoirejuive.fr/papon-la-desobeissance-et-leducation/" data-type="post" data-id="3320">Papon</a></p>



<p class="wp-block-paragraph">— <a href="https://memoirejuive.fr/qui-de-nous-veille-de-cet-etrange-observatoire/" data-type="post" data-id="3066">Qui de nous veille</a></p>
</div>
</div>



<div style="height:100px" aria-hidden="true" id="5" class="wp-block-spacer"></div>



<div class="wp-block-group alignwide is-layout-flow wp-block-group-is-layout-flow">
<hr class="wp-block-separator has-alpha-channel-opacity is-style-wide"/>



<h2 class="wp-block-heading has-large-font-size" id="3-sur-le-monde-yiddish-avant-la-shoah">3. Sur le monde yiddish, avant la Shoah</h2>



<hr class="wp-block-separator has-alpha-channel-opacity is-style-wide"/>



<div class="wp-block-columns is-layout-flex wp-container-core-columns-is-layout-5254ed4f wp-block-columns-is-layout-flex">
<div class="wp-block-column is-layout-flow wp-block-column-is-layout-flow" style="border-right-width:1px">
<div class="wp-block-columns is-layout-flex wp-container-core-columns-is-layout-5254ed4f wp-block-columns-is-layout-flex">
<div class="wp-block-column is-layout-flow wp-block-column-is-layout-flow">
<p class="wp-block-paragraph"><a href="https://memoirejuive.fr/berceuses-yiddish-images-denfances-et-miroir-dune-culture-perdue/" data-type="post" data-id="2743">Berceuses_yiddish.htm</a></p>
</div>



<div class="wp-block-column is-layout-flow wp-block-column-is-layout-flow">
<p class="has-medium-font-size wp-block-paragraph"><strong>Berceuses yiddish</strong></p>



<p class="wp-block-paragraph">Un article de Mireille Natanson&nbsp;: Berceuses yiddish, images d’enfances et miroir d’une culture perdue</p>
</div>
</div>



<div class="wp-block-columns is-layout-flex wp-container-core-columns-is-layout-5254ed4f wp-block-columns-is-layout-flex">
<div class="wp-block-column is-layout-flow wp-block-column-is-layout-flow">
<p class="wp-block-paragraph"><a href="https://memoirejuive.fr/berceuses-yiddish-images-denfances-et-miroir-dune-culture-perdue/" data-type="post" data-id="2743">A la fin de la page sur les berçeuses yiddish, une photographie d&rsquo;un musicien juif.</a></p>
</div>



<div class="wp-block-column is-layout-flow wp-block-column-is-layout-flow">
<p class="has-medium-font-size wp-block-paragraph"><strong>Roman Vishniac</strong></p>



<p class="wp-block-paragraph">Une photo prise par ce photographe.</p>
</div>
</div>



<div class="wp-block-columns is-layout-flex wp-container-core-columns-is-layout-5254ed4f wp-block-columns-is-layout-flex">
<div class="wp-block-column is-layout-flow wp-block-column-is-layout-flow">
<p class="wp-block-paragraph"><a href="https://www.youtube.com/watch?v=mUUa_z0OFsc" target="_blank" rel="noreferrer noopener nofollow">Sur YouTube :</a></p>
</div>



<div class="wp-block-column is-layout-flow wp-block-column-is-layout-flow">
<p class="has-medium-font-size wp-block-paragraph"><strong>Une vidéo du grand écrivain de langue yiddish, Isaac Singer</strong></p>



<p class="wp-block-paragraph">(sous-titré en français)<br>Isaac Bashevis Singer,</p>
</div>
</div>



<div class="wp-block-columns is-layout-flex wp-container-core-columns-is-layout-5254ed4f wp-block-columns-is-layout-flex">
<div class="wp-block-column is-layout-flow wp-block-column-is-layout-flow">
<p class="wp-block-paragraph"><a href="https://www.youtube.com/watch?v=cC9ORUYsFvM" target="_blank" rel="noreferrer noopener nofollow">Sur Youtube, une vidéo culinaire</a></p>
</div>



<div class="wp-block-column is-layout-flow wp-block-column-is-layout-flow">
<p class="has-medium-font-size wp-block-paragraph"><strong>Autour de la cuisine yiddish</strong></p>



<p class="wp-block-paragraph">Les Escapades de Petitrenaud &#8211; Cuisine Yiddish !</p>
</div>
</div>
</div>



<div class="wp-block-column is-layout-flow wp-block-column-is-layout-flow">
<div class="wp-block-columns is-layout-flex wp-container-core-columns-is-layout-5254ed4f wp-block-columns-is-layout-flex">
<div class="wp-block-column is-layout-flow wp-block-column-is-layout-flow">
<p class="wp-block-paragraph"><a href="https://vishniac.icp.org/" target="_blank" rel="noreferrer noopener nofollow">Http://www.fineshots.com/artistes/fiche.asp?ID=AVIRO</a></p>
</div>



<div class="wp-block-column is-layout-flow wp-block-column-is-layout-flow">
<p class="has-medium-font-size wp-block-paragraph"><strong>Les photographies de Roman Vishniac</strong></p>



<p class="wp-block-paragraph">Le photographe d’un monde disparu. Nombreuses et belle photos en noir et blanc du monde yiddish d&rsquo;avant la Shoah.</p>
</div>
</div>



<div class="wp-block-columns is-layout-flex wp-container-core-columns-is-layout-5254ed4f wp-block-columns-is-layout-flex">
<div class="wp-block-column is-layout-flow wp-block-column-is-layout-flow">
<p class="wp-block-paragraph"><a href="http://www.ibiblio.org/yiddish/art/" target="_blank" rel="noreferrer noopener nofollow">Http://www.ibiblio.org/yiddish/art/</a></p>
</div>



<div class="wp-block-column is-layout-flow wp-block-column-is-layout-flow">
<p class="has-medium-font-size wp-block-paragraph"><strong>Un site sur l’art yiddish</strong></p>



<p class="wp-block-paragraph">Un site assez complet&nbsp;: arts plastiques (dont Marc Chagall), théâtre, musique et chansons…</p>
</div>
</div>



<div class="wp-block-columns is-layout-flex wp-container-core-columns-is-layout-5254ed4f wp-block-columns-is-layout-flex">
<div class="wp-block-column is-layout-flow wp-block-column-is-layout-flow">
<p class="wp-block-paragraph"><a href="https://www.lexpress.fr/monde/le-pogrom-oublie_493648.html" target="_blank" rel="noreferrer noopener nofollow">Un article de <em>L&rsquo;Express</em></a></p>
</div>



<div class="wp-block-column is-layout-flow wp-block-column-is-layout-flow">
<p class="has-medium-font-size wp-block-paragraph"><strong>Jedwabne, le massacre oublié</strong></p>



<p class="wp-block-paragraph">Un pogrom perpétré par les Polonais, article dans le journal <em>L&rsquo;Express</em></p>
</div>
</div>
</div>
</div>
</div>



<div style="height:100px" aria-hidden="true" id="6" class="wp-block-spacer"></div>



<div class="wp-block-group alignwide is-layout-flow wp-block-group-is-layout-flow">
<hr class="wp-block-separator has-alpha-channel-opacity is-style-wide"/>



<h2 class="wp-block-heading has-large-font-size" id="4-sur-lantisemitisme">4. Sur l’antisémitisme</h2>



<hr class="wp-block-separator has-alpha-channel-opacity is-style-wide"/>



<div class="wp-block-group has-global-padding is-layout-constrained wp-block-group-is-layout-constrained">
<div class="wp-block-columns alignwide is-layout-flex wp-container-core-columns-is-layout-5254ed4f wp-block-columns-is-layout-flex">
<div class="wp-block-column is-layout-flow wp-block-column-is-layout-flow" style="border-right-width:1px;flex-basis:60%">
<div class="wp-block-columns is-layout-flex wp-container-core-columns-is-layout-5254ed4f wp-block-columns-is-layout-flex">
<div class="wp-block-column is-layout-flow wp-block-column-is-layout-flow">
<p class="wp-block-paragraph"><a href="https://ujfp.org/la-lutte-resolue-de-lujfp-contre-lantisemitisme/" rel="nofollow noopener" target="_blank">https://ujfp.org/la-lutte-resolue-de-lujfp-contre-lantisemitisme/</a></p>
</div>



<div class="wp-block-column is-layout-flow wp-block-column-is-layout-flow">
<p class="wp-block-paragraph">Un gros dossier sur l&rsquo;antisémitisme, qui fait bien <strong>la distinction entre antisémitisme et antisionisme</strong>.<br>par l&rsquo;Union juive française pour la paix (UJFP)</p>
</div>
</div>



<div class="wp-block-columns is-layout-flex wp-container-core-columns-is-layout-5254ed4f wp-block-columns-is-layout-flex">
<div class="wp-block-column is-layout-flow wp-block-column-is-layout-flow">
<p class="wp-block-paragraph"><a href="https://www.affairedreyfus.com/" rel="nofollow noopener" target="_blank">https://www.affairedreyfus.com/</a></p>
</div>



<div class="wp-block-column is-layout-flow wp-block-column-is-layout-flow">
<p class="has-medium-font-size wp-block-paragraph"><strong>Un bon site sur l&rsquo;affaire Dreyfus</strong><br>très complet.</p>
</div>
</div>
</div>



<div class="wp-block-column is-layout-flow wp-block-column-is-layout-flow">
<div class="wp-block-columns is-layout-flex wp-container-core-columns-is-layout-5254ed4f wp-block-columns-is-layout-flex">
<div class="wp-block-column is-layout-flow wp-block-column-is-layout-flow">
<p class="wp-block-paragraph"><a href="https://memoirejuive.fr/pourquoi-hitler-en-voulait-il-aux-juifs/" data-type="post" data-id="2723">Sur le site Mémoire juive &amp; Education</a></p>
</div>



<div class="wp-block-column is-layout-flow wp-block-column-is-layout-flow">
<p class="has-medium-font-size wp-block-paragraph"><strong>Pourquoi Hitler en voulait-il aux Juifs&nbsp;?</strong></p>



<p class="wp-block-paragraph">L&rsquo;antisémitisme, sur le site Mémoire juive et éducation.</p>
</div>
</div>
</div>
</div>
</div>
</div>



<div style="height:100px" aria-hidden="true" id="7" class="wp-block-spacer"></div>



<div class="wp-block-group alignwide is-layout-flow wp-block-group-is-layout-flow">
<hr class="wp-block-separator has-alpha-channel-opacity is-style-wide"/>



<h2 class="wp-block-heading has-large-font-size" id="5-sur-les-ghettos">5. Sur les ghettos</h2>



<hr class="wp-block-separator has-alpha-channel-opacity is-style-wide"/>
</div>



<div class="wp-block-columns alignwide is-layout-flex wp-container-core-columns-is-layout-5254ed4f wp-block-columns-is-layout-flex">
<div class="wp-block-column is-layout-flow wp-block-column-is-layout-flow" style="border-right-width:1px">
<div class="wp-block-columns is-layout-flex wp-container-core-columns-is-layout-5254ed4f wp-block-columns-is-layout-flex">
<div class="wp-block-column is-layout-flow wp-block-column-is-layout-flow">
<p class="wp-block-paragraph"><a rel="noreferrer noopener nofollow" href="http://remember.org/courage/pictures.html" target="_blank">http://remember.org/courage/pictures.html</a></p>
</div>



<div class="wp-block-column is-layout-flow wp-block-column-is-layout-flow">
<p class="has-medium-font-size wp-block-paragraph"><strong>Exposition d&rsquo;images de l&rsquo;holocauste</strong></p>



<p class="wp-block-paragraph">Photos du ghetto de Varsovie</p>
</div>
</div>
</div>



<div class="wp-block-column is-layout-flow wp-block-column-is-layout-flow">
<div class="wp-block-columns is-layout-flex wp-container-core-columns-is-layout-5254ed4f wp-block-columns-is-layout-flex">
<div class="wp-block-column is-layout-flow wp-block-column-is-layout-flow">
<p class="wp-block-paragraph"><a href="https://www.yadvashem.org/fr/shoah/a-propos/ghettos/le-ghetto-de-varsovie.html" rel="nofollow noopener" target="_blank">https://www.yadvashem.org/fr/shoah/a-propos/ghettos/le-ghetto-de-varsovie.html</a></p>
</div>



<div class="wp-block-column is-layout-flow wp-block-column-is-layout-flow">
<p class="has-medium-font-size wp-block-paragraph"><strong>Page sur le Ghetto de Varsovie</strong></p>



<p class="wp-block-paragraph">Sur le site de Yad Vashem</p>
</div>
</div>
</div>
</div>



<div style="height:100px" aria-hidden="true" id="9" class="wp-block-spacer"></div>



<div class="wp-block-group alignwide is-layout-flow wp-block-group-is-layout-flow">
<hr class="wp-block-separator has-alpha-channel-opacity is-style-wide"/>



<h2 class="wp-block-heading has-large-font-size" id="6-sur-la-deportation-les-camps-de-transit-les-convois">6. Sur la déportation, les camps de transit, les convois</h2>



<hr class="wp-block-separator has-alpha-channel-opacity is-style-wide"/>
</div>



<div class="wp-block-columns alignwide is-layout-flex wp-container-core-columns-is-layout-5254ed4f wp-block-columns-is-layout-flex">
<div class="wp-block-column is-layout-flow wp-block-column-is-layout-flow" style="border-right-width:1px">
<div class="wp-block-columns is-layout-flex wp-container-core-columns-is-layout-5254ed4f wp-block-columns-is-layout-flex">
<div class="wp-block-column is-layout-flow wp-block-column-is-layout-flow">
<p class="wp-block-paragraph"><a rel="noreferrer noopener nofollow" href="http://www.tourisme93.com/Local/tourisme93/files/21514/DOSSIER_PRESSE_GARE_DE_DEPORTATION_BOBIGNY_NUMERIQUE.pdf" target="_blank">DOSSIER_PRESSE_GARE_DE_DEPORTATION_BOBIGNY_NUMERIQUE</a></p>
</div>



<div class="wp-block-column is-layout-flow wp-block-column-is-layout-flow">
<p class="has-medium-font-size wp-block-paragraph"><strong>La gare de Bobigny</strong></p>



<p class="wp-block-paragraph">Un dossier PDF sur la Gare de Bobigny, point de départ des convois de déportation, depuis le camp de Drancy.</p>
</div>
</div>



<div class="wp-block-columns is-layout-flex wp-container-core-columns-is-layout-5254ed4f wp-block-columns-is-layout-flex">
<div class="wp-block-column is-layout-flow wp-block-column-is-layout-flow">
<p class="wp-block-paragraph"><a href="http://chcd.chez-alice.fr/" target="_blank" rel="noreferrer noopener nofollow">http://chcd.chez-alice.fr/</a></p>
</div>



<div class="wp-block-column is-layout-flow wp-block-column-is-layout-flow">
<p class="has-medium-font-size wp-block-paragraph"><strong>Drancy</strong></p>



<p class="wp-block-paragraph">Le site du conservatoire historique du camp de Drancy. Histoire du camp et des lois antisémites de Vichy.</p>
</div>
</div>



<div class="wp-block-columns is-layout-flex wp-container-core-columns-is-layout-5254ed4f wp-block-columns-is-layout-flex">
<div class="wp-block-column is-layout-flow wp-block-column-is-layout-flow">
<figure class="wp-block-embed is-type-wp-embed is-provider-genealogiepratique-fr wp-block-embed-genealogiepratique-fr"><div class="wp-block-embed__wrapper">
<blockquote class="wp-embedded-content" data-secret="hWm36jkzUX"><a href="https://www.genealogiepratique.fr/nouveau-les-archives-de-ravensbruck-en-ligne/" rel="nofollow noopener" target="_blank">Les archives de Ravensbrück en ligne</a></blockquote><iframe loading="lazy" class="wp-embedded-content" sandbox="allow-scripts" security="restricted"  title="« Les archives de Ravensbrück en ligne » — genealogiepratique.fr" src="https://www.genealogiepratique.fr/nouveau-les-archives-de-ravensbruck-en-ligne/embed/#?secret=Q2579UlRB4#?secret=hWm36jkzUX" data-secret="hWm36jkzUX" width="500" height="282" frameborder="0" marginwidth="0" marginheight="0" scrolling="no"></iframe>
</div></figure>
</div>



<div class="wp-block-column is-layout-flow wp-block-column-is-layout-flow">
<p class="has-medium-font-size wp-block-paragraph"><strong>Les Archives de Ravensbrück en ligne</strong></p>
</div>
</div>
</div>



<div class="wp-block-column is-layout-flow wp-block-column-is-layout-flow">
<div class="wp-block-columns is-layout-flex wp-container-core-columns-is-layout-5254ed4f wp-block-columns-is-layout-flex">
<div class="wp-block-column is-layout-flow wp-block-column-is-layout-flow" style="flex-basis:35%">
<p class="wp-block-paragraph"><a href="https://www.cairn.info/revue-revue-d-histoire-de-la-shoah1-1999-1-page-29.htm" target="_blank" rel="noreferrer noopener nofollow">https://www.cairn.info/revue-revue-d-histoire-de-la-shoah1-1999-1-page-29.htm</a></p>
</div>



<div class="wp-block-column is-layout-flow wp-block-column-is-layout-flow">
<p class="has-medium-font-size wp-block-paragraph"><strong>Le rôle des chemins de fer dans la déportation des Juifs de France, par Jochen Guckes, Revue d’Histoire de la Shoah</strong></p>



<p class="wp-block-paragraph">Un article de fond consacré aux convois de déportation sous l&rsquo;Occupation, traitant de cette tragédie. Mais la question de la collaboration est également posée. Jusqu&rsquo;où peut aller l&rsquo;obéissance en de telles circonstances? Passivité, lâcheté ou complicité ? Cette interrogation peut-elle s&rsquo;appliquer à la SNCF et à ses dirigeants d&rsquo;alors, dans l&rsquo;organisation et la mise en service des trains de déportation ?</p>
</div>
</div>



<div class="wp-block-columns is-layout-flex wp-container-core-columns-is-layout-5254ed4f wp-block-columns-is-layout-flex">
<div class="wp-block-column is-layout-flow wp-block-column-is-layout-flow">
<p class="wp-block-paragraph"><a href="https://akadem.org/sommaire/themes/histoire/diasporas/les-juifs-des-balkans/la-deportation-des-juifs-de-salonique-04-07-2006-6694_69.php" rel="nofollow noopener" target="_blank">https://akadem.org/sommaire/themes/histoire/diasporas/les-juifs-des-balkans/la-deportation-des-juifs-de-salonique-04-07-2006-6694_69.php</a></p>
</div>



<div class="wp-block-column is-layout-flow wp-block-column-is-layout-flow">
<p class="has-medium-font-size wp-block-paragraph"><strong>Mars &#8211; Avril 1943: La déportation des Juifs de Salonique sur ordre d&rsquo;Aloïs Brunner</strong></p>
</div>
</div>



<div class="wp-block-columns is-layout-flex wp-container-core-columns-is-layout-5254ed4f wp-block-columns-is-layout-flex">
<div class="wp-block-column is-layout-flow wp-block-column-is-layout-flow">
<p class="wp-block-paragraph"><a href="https://www.rhodesjewishmuseum.org/history/holocaust/" rel="nofollow noopener" target="_blank">https://www.rhodesjewishmuseum.org/history/holocaust/</a></p>
</div>



<div class="wp-block-column is-layout-flow wp-block-column-is-layout-flow">
<p class="has-medium-font-size wp-block-paragraph"><strong>The Rhodes Jewish Museum</strong></p>



<p class="wp-block-paragraph">La déportation dans l&rsquo;île de Rhodes (avec, dans le reste du site, des sons, prières en « ladino »&#8230;)</p>
</div>
</div>



<div class="wp-block-columns is-layout-flex wp-container-core-columns-is-layout-5254ed4f wp-block-columns-is-layout-flex">
<div class="wp-block-column is-layout-flow wp-block-column-is-layout-flow">
<p class="wp-block-paragraph"><a href="http://www.memoire-vive.ibretagne.net/" target="_blank" rel="noreferrer noopener nofollow">http://www.memoirevive.org/</a></p>
</div>



<div class="wp-block-column is-layout-flow wp-block-column-is-layout-flow">
<p class="has-medium-font-size wp-block-paragraph"><strong>ASSOCIATION MÉMOIRE VIVE</strong></p>



<p class="wp-block-paragraph">Site des 31000 et 45000, seuls convois de déportés&nbsp;politiques partis de France (Romainville) pour&nbsp;Auschwitz-Birkenau. C&rsquo;est le convoi de <a href="https://memoirejuive.fr/tag/charlotte-delbo/" data-type="post_tag" data-id="76">Charlotte Delbo.</a></p>
</div>
</div>
</div>
</div>



<div style="height:100px" aria-hidden="true" id="10" class="wp-block-spacer"></div>



<hr class="wp-block-separator alignwide has-alpha-channel-opacity"/>



<div class="wp-block-group alignwide is-layout-flow wp-block-group-is-layout-flow">
<h2 class="wp-block-heading has-large-font-size" id="7-la-deportation-en-france-quelques-etudes-regionales">7. La déportation en France, quelques études régionales</h2>
</div>



<hr class="wp-block-separator alignwide has-alpha-channel-opacity"/>



<div class="wp-block-columns alignwide is-layout-flex wp-container-core-columns-is-layout-5254ed4f wp-block-columns-is-layout-flex">
<div class="wp-block-column is-layout-flow wp-block-column-is-layout-flow" style="border-right-width:1px">
<div class="wp-block-columns is-layout-flex wp-container-core-columns-is-layout-5254ed4f wp-block-columns-is-layout-flex">
<div class="wp-block-column is-layout-flow wp-block-column-is-layout-flow">
<p class="wp-block-paragraph"><a href="https://memoirejuive.fr/la-deportation-dans-le-departement-de-laisne/" data-type="post" data-id="2919">memoirejuive</a></p>



<p class="wp-block-paragraph">Et aussi : <a href="http://www.ajpn.org/departement-Aisne-2.html" target="_blank" rel="noreferrer noopener nofollow">http://www.ajpn.org/departement-Aisne-2.html</a></p>
</div>



<div class="wp-block-column is-layout-flow wp-block-column-is-layout-flow">
<p class="has-medium-font-size wp-block-paragraph"><strong>La déportation dans le département de l’Aisne</strong></p>



<p class="wp-block-paragraph">Des documents des Archives départementales de l’Aisne, sur le site Mémoire Juive et Education.</p>
</div>
</div>



<div class="wp-block-columns is-layout-flex wp-container-core-columns-is-layout-5254ed4f wp-block-columns-is-layout-flex">
<div class="wp-block-column is-layout-flow wp-block-column-is-layout-flow">
<p class="wp-block-paragraph"><a href="https://histoire-et-memoire51.fr/enseigner/memoire_deportation/menu_deportation.htm" rel="nofollow noopener" target="_blank">https://histoire-et-memoire51.fr/enseigner/memoire_deportation/menu_deportation.htm</a></p>
</div>



<div class="wp-block-column is-layout-flow wp-block-column-is-layout-flow">
<p class="has-medium-font-size wp-block-paragraph"><strong>La déportation dans le département de la Marne</strong></p>



<p class="wp-block-paragraph">Sur le site « Histoire et Mémoire des deux guerres mondiales », animé par Jean-Pierre et Jocelyne Husson</p>
</div>
</div>



<div class="wp-block-columns is-layout-flex wp-container-core-columns-is-layout-5254ed4f wp-block-columns-is-layout-flex">
<div class="wp-block-column is-layout-flow wp-block-column-is-layout-flow">
<p class="wp-block-paragraph"><a href="https://memoirejuive.fr/les-juifs-dans-le-morbihan/" data-type="post" data-id="4255">les Juifs dans le Morbihan</a></p>
</div>



<div class="wp-block-column is-layout-flow wp-block-column-is-layout-flow">
<p class="has-medium-font-size wp-block-paragraph"><strong>La déportation dans le Morbihan</strong></p>



<p class="wp-block-paragraph">Pages réalisées par une association, sur le site Mémoire Juive et Education</p>
</div>
</div>



<div class="wp-block-columns is-layout-flex wp-container-core-columns-is-layout-5254ed4f wp-block-columns-is-layout-flex">
<div class="wp-block-column is-layout-flow wp-block-column-is-layout-flow">
<p class="wp-block-paragraph"><a href="file:///Volumes/iF222%20MEDIAS/W%20E%20B/Memoire%20juive/memoirejuive%E2%80%942023/external.html?link=http://arory.com/index.php?id=206">http://arory.com/index.php?id=206</a></p>
</div>



<div class="wp-block-column is-layout-flow wp-block-column-is-layout-flow">
<p class="has-medium-font-size wp-block-paragraph"><strong>L’A.R.O.R.Y.</strong></p>



<p class="wp-block-paragraph">Site de l’Association pour la Recherche sur l&rsquo;Occupation et la résistance dans l&rsquo;Yonne</p>
</div>
</div>
</div>



<div class="wp-block-column is-layout-flow wp-block-column-is-layout-flow">
<div class="wp-block-columns is-layout-flex wp-container-core-columns-is-layout-5254ed4f wp-block-columns-is-layout-flex">
<div class="wp-block-column is-layout-flow wp-block-column-is-layout-flow">
<p class="wp-block-paragraph"><a href="https://www.archives13.fr/documents-du-mois/document-janvier-rafles-sur-marseille-21/n:269" rel="nofollow noopener" target="_blank">https://www.archives13.fr/documents-du-mois/document-janvier-rafles-sur-marseille-21/n:269</a></p>
</div>



<div class="wp-block-column is-layout-flow wp-block-column-is-layout-flow">
<p class="has-medium-font-size wp-block-paragraph"><strong>Les rafles de Marseille et en Provence</strong></p>



<p class="wp-block-paragraph">Sur le site des Archives départemenatles des Bouches-du-Rhône.</p>
</div>
</div>



<div class="wp-block-columns is-layout-flex wp-container-core-columns-is-layout-5254ed4f wp-block-columns-is-layout-flex">
<div class="wp-block-column is-layout-flow wp-block-column-is-layout-flow">
<p class="wp-block-paragraph"><a href="https://resistance-j.ajlt.com/naissance_archives" rel="nofollow noopener" target="_blank">https://resistance-j.ajlt.com/naissance_archives</a></p>
</div>



<div class="wp-block-column is-layout-flow wp-block-column-is-layout-flow">
<p class="wp-block-paragraph"><strong>Archives de l’Organisation Juive de Combat</strong></p>



<p class="wp-block-paragraph">Important pour l’histoire de Sud-Ouest et de Toulouse en particulier. Site animé par Monique-Lise Cohen</p>
</div>
</div>



<div class="wp-block-columns is-layout-flex wp-container-core-columns-is-layout-5254ed4f wp-block-columns-is-layout-flex">
<div class="wp-block-column is-layout-flow wp-block-column-is-layout-flow">
<p class="wp-block-paragraph"><a href="file:///Volumes/iF222%20MEDIAS/W%20E%20B/Memoire%20juive/memoirejuive%E2%80%942023/external.html?link=http://judaisme.sdv.fr/histoire/shh/index.htm">http://judaisme.sdv.fr/histoire/shh/index.htm</a></p>
</div>



<div class="wp-block-column is-layout-flow wp-block-column-is-layout-flow">
<p class="has-medium-font-size wp-block-paragraph"><strong>Les Juifs d’Alsace et la Shoah</strong></p>
</div>
</div>



<div class="wp-block-columns is-layout-flex wp-container-core-columns-is-layout-5254ed4f wp-block-columns-is-layout-flex">
<div class="wp-block-column is-layout-flow wp-block-column-is-layout-flow">
<p class="wp-block-paragraph"><a href="https://encyclopedia.ushmm.org/content/fr/article/genocide-of-european-roma-gypsies-1939-1945" target="_blank" rel="noreferrer noopener nofollow">https://www.archives13.fr/documents-du-mois/document-janvier-rafles-sur-marseille-21/n:269</a></p>
</div>



<div class="wp-block-column is-layout-flow wp-block-column-is-layout-flow">
<p class="has-medium-font-size wp-block-paragraph"><strong>La déportation des tsiganes</strong></p>



<p class="wp-block-paragraph">Encyclopédie multimédia de l&rsquo;Holocauste (USHMM, en français)</p>
</div>
</div>



<div class="wp-block-columns is-layout-flex wp-container-core-columns-is-layout-5254ed4f wp-block-columns-is-layout-flex">
<div class="wp-block-column is-layout-flow wp-block-column-is-layout-flow">
<p class="wp-block-paragraph"><a href="https://www.cairn.info/revue-revue-d-histoire-de-la-shoah1-1999-3-page-20.htm" target="_blank" rel="noreferrer noopener nofollow">https://www.archives13.fr/documents-du-mois/document-janvier-rafles-sur-marseille-21/n:269</a></p>
</div>



<div class="wp-block-column is-layout-flow wp-block-column-is-layout-flow">
<p class="has-medium-font-size wp-block-paragraph"><strong>Les réglementations anti-Tsiganes en Allemagne et en France Occupée</strong></p>
</div>
</div>
</div>
</div>



<div style="height:100px" aria-hidden="true" id="11" class="wp-block-spacer"></div>



<hr class="wp-block-separator alignwide has-alpha-channel-opacity is-style-wide"/>



<div class="wp-block-group alignwide is-layout-flow wp-block-group-is-layout-flow">
<h2 class="wp-block-heading has-large-font-size" id="8-sur-la-deportation-des-tsiganes">8. Sur la déportation des tsiganes</h2>
</div>



<hr class="wp-block-separator alignwide has-alpha-channel-opacity is-style-wide"/>



<div class="wp-block-columns alignwide is-layout-flex wp-container-core-columns-is-layout-5254ed4f wp-block-columns-is-layout-flex">
<div class="wp-block-column is-layout-flow wp-block-column-is-layout-flow" style="border-right-width:1px">
<div class="wp-block-columns is-layout-flex wp-container-core-columns-is-layout-5254ed4f wp-block-columns-is-layout-flex">
<div class="wp-block-column is-layout-flow wp-block-column-is-layout-flow">
<p class="wp-block-paragraph"><a href="https://encyclopedia.ushmm.org/content/fr/article/genocide-of-european-roma-gypsies-1939-1945" target="_blank" rel="noreferrer noopener nofollow">https://encyclopedia.ushmm.org/content/fr/article/genocide-of-european-roma-gypsies-1939-1945</a></p>
</div>



<div class="wp-block-column is-layout-flow wp-block-column-is-layout-flow">
<p class="has-medium-font-size wp-block-paragraph"><strong>La déportation des tsiganes</strong></p>



<p class="wp-block-paragraph">Encyclopédie multimédia de l&rsquo;Holocauste (USHMM, en français)</p>
</div>
</div>



<div class="wp-block-columns is-layout-flex wp-container-core-columns-is-layout-5254ed4f wp-block-columns-is-layout-flex">
<div class="wp-block-column is-layout-flow wp-block-column-is-layout-flow">
<p class="wp-block-paragraph"><a href="http://www.memoires-tsiganes1939-1946.fr/accueil.html" target="_blank" rel="noreferrer noopener nofollow">https://encyclopedia.ushmm.org/content/fr/article/genocide-of-european-roma-gypsies-1939-1945</a></p>
</div>



<div class="wp-block-column is-layout-flow wp-block-column-is-layout-flow">
<p class="has-medium-font-size wp-block-paragraph"><strong>La déportation des tsiganes en France</strong></p>



<p class="wp-block-paragraph">Sur le site Mémoires tsiganes</p>
</div>
</div>
</div>



<div class="wp-block-column is-layout-flow wp-block-column-is-layout-flow">
<div class="wp-block-columns is-layout-flex wp-container-core-columns-is-layout-5254ed4f wp-block-columns-is-layout-flex">
<div class="wp-block-column is-layout-flow wp-block-column-is-layout-flow">
<p class="wp-block-paragraph"><a href="https://www.cairn.info/revue-revue-d-histoire-de-la-shoah1-1999-3-page-20.htm" target="_blank" rel="noreferrer noopener nofollow">https://www.cairn.info/revue-revue-d-histoire-de-la-shoah1-1999-3-page-20.htm</a></p>
</div>



<div class="wp-block-column is-layout-flow wp-block-column-is-layout-flow">
<p class="has-medium-font-size wp-block-paragraph"><strong>Les réglementations anti-Tsiganes en Allemagne et en France Occupée</strong></p>



<p class="wp-block-paragraph">Les réglementations anti-Tsiganes en France et en Allemagne, avant et pendant l&rsquo;occupation, article de Marie-Christine Hubert, dans la Revue d’Histoire de la Shoah</p>
</div>
</div>
</div>
</div>



<div style="height:100px" aria-hidden="true" id="homosexuels" class="wp-block-spacer"></div>



<hr class="wp-block-separator alignwide has-alpha-channel-opacity is-style-wide"/>



<div class="wp-block-group alignwide is-layout-flow wp-block-group-is-layout-flow">
<h2 class="wp-block-heading has-large-font-size" id="9-sur-la-persecution-et-la-deportation-des-homosexuels">&nbsp;9. Sur la persécution et la déportation des homosexuels</h2>
</div>



<hr class="wp-block-separator alignwide has-alpha-channel-opacity is-style-wide"/>



<div class="wp-block-columns alignwide is-layout-flex wp-container-core-columns-is-layout-5254ed4f wp-block-columns-is-layout-flex">
<div class="wp-block-column is-layout-flow wp-block-column-is-layout-flow" style="border-right-width:1px">
<div class="wp-block-columns is-layout-flex wp-container-core-columns-is-layout-5254ed4f wp-block-columns-is-layout-flex">
<div class="wp-block-column is-layout-flow wp-block-column-is-layout-flow">
<p class="wp-block-paragraph"><a href="http://www.chez.com/triangles/index.htm" target="_blank" rel="noreferrer noopener nofollow">http://www.chez.com/triangles/index.htm</a></p>
</div>



<div class="wp-block-column is-layout-flow wp-block-column-is-layout-flow">
<p class="has-medium-font-size wp-block-paragraph"><strong>Triangles roses</strong></p>



<p class="wp-block-paragraph">La persécution des homosexuels sous le régime nazi. Nombreux liens</p>
</div>
</div>
</div>



<div class="wp-block-column is-layout-flow wp-block-column-is-layout-flow">
<div class="wp-block-columns is-layout-flex wp-container-core-columns-is-layout-5254ed4f wp-block-columns-is-layout-flex">
<div class="wp-block-column is-layout-flow wp-block-column-is-layout-flow">
<p class="wp-block-paragraph"><a href="https://encyclopedia.ushmm.org/content/en/photo/identification-photos-of-a-prisoner-accused-of-homosexuality" rel="nofollow noopener" target="_blank">https://encyclopedia.ushmm.org/content/en/photo/identification-photos-of-a-prisoner-accused-of-homosexuality</a></p>
</div>



<div class="wp-block-column is-layout-flow wp-block-column-is-layout-flow">
<p class="has-medium-font-size wp-block-paragraph"><strong>Photo anthropométrique d&rsquo;un homosexuel arrêté</strong></p>
</div>
</div>
</div>
</div>



<div style="height:100px" aria-hidden="true" id="12" class="wp-block-spacer"></div>



<div class="wp-block-group alignwide is-layout-flow wp-block-group-is-layout-flow">
<hr class="wp-block-separator alignwide has-alpha-channel-opacity is-style-wide"/>



<h2 class="wp-block-heading has-large-font-size" id="10-sur-les-camps-des-sites-bases-sur-des-photographies-anciennes-ou-actuelles">10. Sur les camps&nbsp;: des sites basés sur des photographies anciennes ou actuelles&nbsp;</h2>
</div>



<hr class="wp-block-separator alignwide has-alpha-channel-opacity is-style-wide"/>



<div class="wp-block-columns alignwide is-layout-flex wp-container-core-columns-is-layout-5254ed4f wp-block-columns-is-layout-flex">
<div class="wp-block-column is-layout-flow wp-block-column-is-layout-flow" style="border-right-width:1px">
<div class="wp-block-columns is-layout-flex wp-container-core-columns-is-layout-5254ed4f wp-block-columns-is-layout-flex">
<div class="wp-block-column is-layout-flow wp-block-column-is-layout-flow">
<p class="wp-block-paragraph"><a href="https://collections.ushmm.org/search/" rel="nofollow noopener" target="_blank">https://collections.ushmm.org/search/</a></p>
</div>



<div class="wp-block-column is-layout-flow wp-block-column-is-layout-flow">
<p class="has-medium-font-size wp-block-paragraph"><strong>U.S. Holocaust Memorial Museum</strong></p>



<p class="wp-block-paragraph">Le Musée mémorial de l&rsquo;Holocauste de Washington dispose d&rsquo;un moteur de recherche très puissant qui permlet de trouver des documesnts parmi les 270.000 du site. (50.000 photographies). Le site est en anglais, veillez à bien formuler votre demande.</p>
</div>
</div>



<div class="wp-block-columns is-layout-flex wp-container-core-columns-is-layout-5254ed4f wp-block-columns-is-layout-flex">
<div class="wp-block-column is-layout-flow wp-block-column-is-layout-flow">
<p class="wp-block-paragraph"><a href="http://www.auschwitz-muzeum.oswiecim.pl/" target="_blank" rel="noreferrer noopener nofollow">http://www.auschwitz-muzeum.oswiecim.pl/</a></p>
</div>



<div class="wp-block-column is-layout-flow wp-block-column-is-layout-flow">
<p class="has-medium-font-size wp-block-paragraph"><strong>Mémorial et Museum d’Auschwitz-Birkenau</strong></p>



<p class="wp-block-paragraph">Le site du Musée-Mémorial d’Auschwitz (en polonais, anglais et allemand)</p>
</div>
</div>



<div class="wp-block-columns is-layout-flex wp-container-core-columns-is-layout-5254ed4f wp-block-columns-is-layout-flex">
<div class="wp-block-column is-layout-flow wp-block-column-is-layout-flow">
<p class="wp-block-paragraph"><a href="https://www.gettyimages.fr/photos/auschwitz-birkenau" target="_blank" rel="noreferrer noopener nofollow">https://www.gettyimages.fr/photos/auschwitz-birkenau</a></p>
</div>



<div class="wp-block-column is-layout-flow wp-block-column-is-layout-flow">
<p class="has-medium-font-size wp-block-paragraph"><strong>Birkenau</strong></p>



<p class="wp-block-paragraph">Des photos d&rsquo;Auschwitz-Birkenau, récentes, avec parfois la comparaison avec des photos anciennes</p>
</div>
</div>



<div class="wp-block-columns is-layout-flex wp-container-core-columns-is-layout-5254ed4f wp-block-columns-is-layout-flex">
<div class="wp-block-column is-layout-flow wp-block-column-is-layout-flow">
<p class="wp-block-paragraph"><a rel="noreferrer noopener nofollow" href="http://remember.org/image/index.html" target="_blank">http://remember.org/image/</a></p>
</div>



<div class="wp-block-column is-layout-flow wp-block-column-is-layout-flow">
<p class="has-medium-font-size wp-block-paragraph"><strong>Images de la Shoah</strong></p>



<p class="wp-block-paragraph">(en anglais, photographies)</p>
</div>
</div>



<div class="wp-block-columns is-layout-flex wp-container-core-columns-is-layout-5254ed4f wp-block-columns-is-layout-flex">
<div class="wp-block-column is-layout-flow wp-block-column-is-layout-flow">
<p class="wp-block-paragraph"><a rel="noreferrer noopener nofollow" href="http://remember.org/jacobs/index.html" target="_blank">http://remember.org/jacobs/</a></p>
</div>



<div class="wp-block-column is-layout-flow wp-block-column-is-layout-flow">
<p class="has-medium-font-size wp-block-paragraph"><strong>Photos d&rsquo;Auschwitz</strong></p>



<p class="wp-block-paragraph">Des photos prises en 1979-1981 par Alan Jacobs</p>
</div>
</div>
</div>



<div class="wp-block-column is-layout-flow wp-block-column-is-layout-flow">
<div class="wp-block-columns is-layout-flex wp-container-core-columns-is-layout-5254ed4f wp-block-columns-is-layout-flex">
<div class="wp-block-column is-layout-flow wp-block-column-is-layout-flow">
<p class="wp-block-paragraph"><a href="file:///Volumes/iF222%20MEDIAS/W%20E%20B/Memoire%20juive/memoirejuive%E2%80%942023/external.html?link=http://remember.org/courage/pictures.html">http://remember.org/courage/pictures.html</a></p>
</div>



<div class="wp-block-column is-layout-flow wp-block-column-is-layout-flow">
<p class="has-medium-font-size wp-block-paragraph"><strong>Exposition d&rsquo;images de l&rsquo;holocauste</strong></p>



<p class="wp-block-paragraph">Photos du ghetto de Varsovie</p>
</div>
</div>



<div class="wp-block-columns is-layout-flex wp-container-core-columns-is-layout-5254ed4f wp-block-columns-is-layout-flex">
<div class="wp-block-column is-layout-flow wp-block-column-is-layout-flow">
<p class="wp-block-paragraph"><a href="http://dletouzey.free.fr/18mars/18mars.htm" target="_blank" rel="noreferrer noopener nofollow">http://dletouzey.free.fr/18mars/18mars.htm</a></p>
</div>



<div class="wp-block-column is-layout-flow wp-block-column-is-layout-flow">
<p class="has-medium-font-size wp-block-paragraph"><strong>Amicale des déportés d&rsquo;Auschwitz&nbsp;</strong></p>



<p class="wp-block-paragraph">Voyage du souvenir du 18 mars 2001, photographies, sur le site de Daniel Letouzey.</p>
</div>
</div>



<div class="wp-block-columns is-layout-flex wp-container-core-columns-is-layout-5254ed4f wp-block-columns-is-layout-flex">
<div class="wp-block-column is-layout-flow wp-block-column-is-layout-flow">
<p class="wp-block-paragraph"><a href="http://www.memoire-net.org/indexaus.html" target="_blank" rel="noreferrer noopener nofollow">http://www.memoire-net.org/indexaus.html</a></p>
</div>



<div class="wp-block-column is-layout-flow wp-block-column-is-layout-flow">
<p class="has-medium-font-size wp-block-paragraph"><strong>Récit d&rsquo;un voyage à Auschwitz</strong></p>



<p class="wp-block-paragraph">par Evelyne Py et ses élèves, avec un témoignage et de nombreuses photos du voyage.</p>
</div>
</div>



<div class="wp-block-columns is-layout-flex wp-container-core-columns-is-layout-5254ed4f wp-block-columns-is-layout-flex">
<div class="wp-block-column is-layout-flow wp-block-column-is-layout-flow">
<p class="wp-block-paragraph"><a href="http://remember.org/educate/fotolist.html" target="_blank" rel="noreferrer noopener nofollow">http://remember.org/educate/fotolist.html</a></p>
</div>



<div class="wp-block-column is-layout-flow wp-block-column-is-layout-flow">
<p class="has-medium-font-size wp-block-paragraph"><strong>Virtual Tour of Auschwitz</strong></p>



<p class="wp-block-paragraph">Voyage virtuel, photos (en anglais)</p>
</div>
</div>



<div class="wp-block-columns is-layout-flex wp-container-core-columns-is-layout-5254ed4f wp-block-columns-is-layout-flex">
<div class="wp-block-column is-layout-flow wp-block-column-is-layout-flow">
<p class="wp-block-paragraph"><a href="http://www.fmv.ulg.ac.be/schmitz/holocauste.html" target="_blank" rel="noreferrer noopener nofollow">http://www.fmv.ulg.ac.be/schmitz/holocauste.html</a></p>
</div>



<div class="wp-block-column is-layout-flow wp-block-column-is-layout-flow">
<p class="has-medium-font-size wp-block-paragraph"><strong>Expositions d&rsquo;images de l&rsquo;holocauste</strong></p>



<p class="wp-block-paragraph">Un site belge. Des photos très dures (commentaire en français).</p>
</div>
</div>



<div class="wp-block-columns is-layout-flex wp-container-core-columns-is-layout-5254ed4f wp-block-columns-is-layout-flex">
<div class="wp-block-column is-layout-flow wp-block-column-is-layout-flow">
<p class="wp-block-paragraph"><a href="http://www.concentrationcampguide.com/" target="_blank" rel="noreferrer noopener nofollow">http://www.concentrationcampguide.com/</a></p>
</div>



<div class="wp-block-column is-layout-flow wp-block-column-is-layout-flow">
<p class="has-medium-font-size wp-block-paragraph"><strong>Concentration camps</strong></p>



<p class="wp-block-paragraph">Un guide des camps (en anglais, avec photographies).</p>
</div>
</div>



<div class="wp-block-columns is-layout-flex wp-container-core-columns-is-layout-5254ed4f wp-block-columns-is-layout-flex">
<div class="wp-block-column is-layout-flow wp-block-column-is-layout-flow">
<p class="wp-block-paragraph"><a href="http://bteysses.free.fr/page_photos_camps.htm" target="_blank" rel="noreferrer noopener nofollow">http://bteysses.free.fr/page_photos_camps.htm</a></p>
</div>



<div class="wp-block-column is-layout-flow wp-block-column-is-layout-flow">
<p class="has-medium-font-size wp-block-paragraph"><strong>Photos des camps</strong></p>



<p class="wp-block-paragraph">Des photos surtout du camp de Dachau.</p>
</div>
</div>
</div>
</div>



<div style="height:100px" aria-hidden="true" id="13" class="wp-block-spacer"></div>



<div class="wp-block-group alignwide is-layout-flow wp-block-group-is-layout-flow">
<hr class="wp-block-separator alignwide has-alpha-channel-opacity is-style-wide"/>



<h2 class="wp-block-heading has-large-font-size" id="11-sur-les-camps-sites-qui-evoquent-particulierement-certains-camps">11. Sur les camps&nbsp;: sites qui évoquent particulièrement certains camps</h2>
</div>



<hr class="wp-block-separator alignwide has-alpha-channel-opacity is-style-wide"/>



<div class="wp-block-columns alignwide is-layout-flex wp-container-core-columns-is-layout-5254ed4f wp-block-columns-is-layout-flex">
<div class="wp-block-column is-layout-flow wp-block-column-is-layout-flow" style="border-right-width:1px">
<div class="wp-block-columns is-layout-flex wp-container-core-columns-is-layout-5254ed4f wp-block-columns-is-layout-flex">
<div class="wp-block-column is-layout-flow wp-block-column-is-layout-flow">
<p class="wp-block-paragraph"><a href="https://www.auschwitz.org/en/" target="_blank" rel="noreferrer noopener nofollow">https://www.auschwitz.org/en/</a></p>
</div>



<div class="wp-block-column is-layout-flow wp-block-column-is-layout-flow">
<p class="has-medium-font-size wp-block-paragraph"><strong>Official Site of the Auschwitz-Birkenau Memorial and Museum in Oświęcim, Poland</strong></p>



<p class="wp-block-paragraph">Le site officiel du Musée-Mémorial d’Auschwitz, en polonais, anglais et allemand</p>
</div>
</div>



<div class="wp-block-columns is-layout-flex wp-container-core-columns-is-layout-5254ed4f wp-block-columns-is-layout-flex">
<div class="wp-block-column is-layout-flow wp-block-column-is-layout-flow">
<p class="wp-block-paragraph"><a href="http://www.spectacle.org/695/ausch.html" rel="nofollow noopener" target="_blank">http://www.spectacle.org/695/ausch.html</a></p>
</div>



<div class="wp-block-column is-layout-flow wp-block-column-is-layout-flow">
<p class="has-medium-font-size wp-block-paragraph"><strong>L&rsquo;alphabet d&rsquo;Auschwitz</strong></p>



<p class="wp-block-paragraph">Triste alphabet (texte anglais + photos)</p>
</div>
</div>



<div class="wp-block-columns is-layout-flex wp-container-core-columns-is-layout-5254ed4f wp-block-columns-is-layout-flex">
<div class="wp-block-column is-layout-flow wp-block-column-is-layout-flow">
<p class="wp-block-paragraph"><a href="http://www.jewishgen.org/ForgottenCamps/indexFr.html" target="_blank" rel="noreferrer noopener nofollow">http://www.jewishgen.org/ForgottenCamps/indexFr.html</a></p>
</div>



<div class="wp-block-column is-layout-flow wp-block-column-is-layout-flow">
<p class="has-medium-font-size wp-block-paragraph"><strong>Les camps oubliés</strong></p>



<p class="wp-block-paragraph">Vincent Châtel et Chuck Ferree présentent un site (en anglais et en français) où sont évoqués les « petits camps ».<br>Nombreuses photos, argumentaire anti-négationniste.</p>
</div>
</div>



<div class="wp-block-columns is-layout-flex wp-container-core-columns-is-layout-5254ed4f wp-block-columns-is-layout-flex">
<div class="wp-block-column is-layout-flow wp-block-column-is-layout-flow">
<p class="wp-block-paragraph"></p>
</div>



<div class="wp-block-column is-layout-flow wp-block-column-is-layout-flow">
<p class="has-medium-font-size wp-block-paragraph"></p>
</div>
</div>



<div class="wp-block-columns is-layout-flex wp-container-core-columns-is-layout-5254ed4f wp-block-columns-is-layout-flex">
<div class="wp-block-column is-layout-flow wp-block-column-is-layout-flow">
<p class="wp-block-paragraph"></p>
</div>



<div class="wp-block-column is-layout-flow wp-block-column-is-layout-flow">
<p class="has-medium-font-size wp-block-paragraph"></p>
</div>
</div>
</div>



<div class="wp-block-column is-layout-flow wp-block-column-is-layout-flow">
<div class="wp-block-columns is-layout-flex wp-container-core-columns-is-layout-5254ed4f wp-block-columns-is-layout-flex">
<div class="wp-block-column is-layout-flow wp-block-column-is-layout-flow">
<p class="wp-block-paragraph"><a href="http://gurs.free.fr/" target="_blank" rel="noreferrer noopener nofollow">http://gurs.free.fr/</a></p>
</div>



<div class="wp-block-column is-layout-flow wp-block-column-is-layout-flow">
<p class="has-medium-font-size wp-block-paragraph"><strong>Le camp de Gurs</strong></p>



<p class="wp-block-paragraph">Site remarquable, très complet, proposé par J. Herreros sur le camp de Gurs dans le Sud de la France.</p>
</div>
</div>



<div class="wp-block-columns is-layout-flex wp-container-core-columns-is-layout-5254ed4f wp-block-columns-is-layout-flex">
<div class="wp-block-column is-layout-flow wp-block-column-is-layout-flow">
<p class="wp-block-paragraph"><a href="http://www.outoftime.de/thil/" target="_blank" rel="noreferrer noopener nofollow">http://www.outoftime.de/thil/</a></p>
</div>



<div class="wp-block-column is-layout-flow wp-block-column-is-layout-flow">
<p class="has-medium-font-size wp-block-paragraph"><strong>Le Camp de Thil&nbsp;</strong></p>



<p class="wp-block-paragraph">Le Camp de Thil, en France, était un camp de concentration annexe du Struthof. Un four crématoire y a fonctionné.</p>
</div>
</div>



<div class="wp-block-columns is-layout-flex wp-container-core-columns-is-layout-5254ed4f wp-block-columns-is-layout-flex">
<div class="wp-block-column is-layout-flow wp-block-column-is-layout-flow">
<p class="wp-block-paragraph"><a href="https://www.mauthausen-memorial.org/fr" target="_blank" rel="noreferrer noopener nofollow">https://www.mauthausen-memorial.org/fr</a></p>
</div>



<div class="wp-block-column is-layout-flow wp-block-column-is-layout-flow">
<p class="has-medium-font-size wp-block-paragraph"><strong>Mauthausen</strong></p>



<p class="wp-block-paragraph">Le site consacré au camp de Mauthausen</p>
</div>
</div>



<div class="wp-block-columns is-layout-flex wp-container-core-columns-is-layout-5254ed4f wp-block-columns-is-layout-flex">
<div class="wp-block-column is-layout-flow wp-block-column-is-layout-flow">
<p class="wp-block-paragraph"><a href="http://chcd.chez-alice.fr/" target="_blank" rel="noreferrer noopener nofollow">http://chcd.chez-alice.fr/</a></p>
</div>



<div class="wp-block-column is-layout-flow wp-block-column-is-layout-flow">
<p class="has-medium-font-size wp-block-paragraph"><strong>Drancy</strong></p>



<p class="wp-block-paragraph">Le site du conservatoire historique du camp de Drancy.</p>
</div>
</div>



<div class="wp-block-columns is-layout-flex wp-container-core-columns-is-layout-5254ed4f wp-block-columns-is-layout-flex">
<div class="wp-block-column is-layout-flow wp-block-column-is-layout-flow">
<p class="wp-block-paragraph"></p>
</div>



<div class="wp-block-column is-layout-flow wp-block-column-is-layout-flow">
<p class="has-medium-font-size wp-block-paragraph"></p>
</div>
</div>



<div class="wp-block-columns is-layout-flex wp-container-core-columns-is-layout-5254ed4f wp-block-columns-is-layout-flex">
<div class="wp-block-column is-layout-flow wp-block-column-is-layout-flow">
<p class="wp-block-paragraph"></p>
</div>



<div class="wp-block-column is-layout-flow wp-block-column-is-layout-flow">
<p class="has-medium-font-size wp-block-paragraph"></p>
</div>
</div>



<div class="wp-block-columns is-layout-flex wp-container-core-columns-is-layout-5254ed4f wp-block-columns-is-layout-flex">
<div class="wp-block-column is-layout-flow wp-block-column-is-layout-flow">
<p class="wp-block-paragraph"></p>
</div>



<div class="wp-block-column is-layout-flow wp-block-column-is-layout-flow">
<p class="has-medium-font-size wp-block-paragraph"></p>
</div>
</div>
</div>
</div>



<div style="height:100px" aria-hidden="true" id="14" class="wp-block-spacer"></div>



<div class="wp-block-group alignwide is-layout-flow wp-block-group-is-layout-flow">
<hr class="wp-block-separator alignwide has-alpha-channel-opacity is-style-wide"/>



<h2 class="wp-block-heading has-large-font-size" id="12-sites-qui-evoquent-les-camps-en-general">12. Sites qui évoquent les camps en général</h2>
</div>



<hr class="wp-block-separator alignwide has-alpha-channel-opacity is-style-wide"/>



<div class="wp-block-columns alignwide is-layout-flex wp-container-core-columns-is-layout-5254ed4f wp-block-columns-is-layout-flex">
<div class="wp-block-column is-layout-flow wp-block-column-is-layout-flow" style="border-right-width:1px">
<div class="wp-block-columns is-layout-flex wp-container-core-columns-is-layout-5254ed4f wp-block-columns-is-layout-flex">
<div class="wp-block-column is-layout-flow wp-block-column-is-layout-flow">
<p class="wp-block-paragraph"><a href="http://www.concentrationcampguide.com/" rel="nofollow noopener" target="_blank">http://www.concentrationcampguide.com/</a></p>
</div>



<div class="wp-block-column is-layout-flow wp-block-column-is-layout-flow">
<p class="has-medium-font-size wp-block-paragraph"><strong>Concentration camps</strong></p>



<p class="wp-block-paragraph">Un guide des camps (en anglais, avec photographies).</p>
</div>
</div>



<div class="wp-block-columns is-layout-flex wp-container-core-columns-is-layout-5254ed4f wp-block-columns-is-layout-flex">
<div class="wp-block-column is-layout-flow wp-block-column-is-layout-flow">
<p class="wp-block-paragraph"><a href="http://david.thomas.pagesperso-orange.fr/SItedream/campsdelamort/campsdelamort.html" target="_blank" rel="noreferrer noopener nofollow">http://david.thomas.pagesperso-orange.fr/SItedream/campsdelamort/campsdelamort.html</a></p>
</div>



<div class="wp-block-column is-layout-flow wp-block-column-is-layout-flow">
<p class="has-medium-font-size wp-block-paragraph"><strong>Les camps de concentration</strong></p>



<p class="wp-block-paragraph">Un cours assez complet, illustré de quelques photos du Musée Mémorial de Washington. Page rédigée par Nathalie et David THOMAS, professeurs d&rsquo;histoire du Collège Pharamond SAVARY de Gouzeaucourt.</p>
</div>
</div>



<div class="wp-block-columns is-layout-flex wp-container-core-columns-is-layout-5254ed4f wp-block-columns-is-layout-flex">
<div class="wp-block-column is-layout-flow wp-block-column-is-layout-flow">
<p class="wp-block-paragraph"></p>
</div>



<div class="wp-block-column is-layout-flow wp-block-column-is-layout-flow">
<p class="has-medium-font-size wp-block-paragraph"></p>
</div>
</div>



<div class="wp-block-columns is-layout-flex wp-container-core-columns-is-layout-5254ed4f wp-block-columns-is-layout-flex">
<div class="wp-block-column is-layout-flow wp-block-column-is-layout-flow">
<p class="wp-block-paragraph"></p>
</div>



<div class="wp-block-column is-layout-flow wp-block-column-is-layout-flow">
<p class="has-medium-font-size wp-block-paragraph"></p>
</div>
</div>



<div class="wp-block-columns is-layout-flex wp-container-core-columns-is-layout-5254ed4f wp-block-columns-is-layout-flex">
<div class="wp-block-column is-layout-flow wp-block-column-is-layout-flow">
<p class="wp-block-paragraph"></p>
</div>



<div class="wp-block-column is-layout-flow wp-block-column-is-layout-flow">
<p class="has-medium-font-size wp-block-paragraph"></p>
</div>
</div>
</div>



<div class="wp-block-column is-layout-flow wp-block-column-is-layout-flow">
<div class="wp-block-columns is-layout-flex wp-container-core-columns-is-layout-5254ed4f wp-block-columns-is-layout-flex">
<div class="wp-block-column is-layout-flow wp-block-column-is-layout-flow">
<figure class="wp-block-embed is-type-wp-embed is-provider-clio-texte wp-block-embed-clio-texte"><div class="wp-block-embed__wrapper">
https://clio-texte.clionautes.org/chronologie-du-systeme-concentrationnaire-nazi-1933-1945.html
</div></figure>
</div>



<div class="wp-block-column is-layout-flow wp-block-column-is-layout-flow">
<p class="has-medium-font-size wp-block-paragraph"><strong>Chronologie du système concentrationnaire nazi(1933-1945)</strong></p>



<p class="wp-block-paragraph">sur le site CLIOTEXTE (catalogue de textes utiles à l&rsquo;enseignement de l&rsquo;histoire).</p>
</div>
</div>



<div class="wp-block-columns is-layout-flex wp-container-core-columns-is-layout-5254ed4f wp-block-columns-is-layout-flex">
<div class="wp-block-column is-layout-flow wp-block-column-is-layout-flow">
<p class="wp-block-paragraph"></p>
</div>



<div class="wp-block-column is-layout-flow wp-block-column-is-layout-flow">
<p class="has-medium-font-size wp-block-paragraph"></p>



<p class="wp-block-paragraph"></p>
</div>
</div>



<div class="wp-block-columns is-layout-flex wp-container-core-columns-is-layout-5254ed4f wp-block-columns-is-layout-flex">
<div class="wp-block-column is-layout-flow wp-block-column-is-layout-flow">
<p class="wp-block-paragraph"></p>
</div>



<div class="wp-block-column is-layout-flow wp-block-column-is-layout-flow">
<p class="has-medium-font-size wp-block-paragraph"></p>
</div>
</div>



<div class="wp-block-columns is-layout-flex wp-container-core-columns-is-layout-5254ed4f wp-block-columns-is-layout-flex">
<div class="wp-block-column is-layout-flow wp-block-column-is-layout-flow">
<p class="wp-block-paragraph"></p>
</div>



<div class="wp-block-column is-layout-flow wp-block-column-is-layout-flow">
<p class="has-medium-font-size wp-block-paragraph"></p>
</div>
</div>



<div class="wp-block-columns is-layout-flex wp-container-core-columns-is-layout-5254ed4f wp-block-columns-is-layout-flex">
<div class="wp-block-column is-layout-flow wp-block-column-is-layout-flow">
<p class="wp-block-paragraph"></p>
</div>



<div class="wp-block-column is-layout-flow wp-block-column-is-layout-flow">
<p class="has-medium-font-size wp-block-paragraph"></p>
</div>
</div>



<div class="wp-block-columns is-layout-flex wp-container-core-columns-is-layout-5254ed4f wp-block-columns-is-layout-flex">
<div class="wp-block-column is-layout-flow wp-block-column-is-layout-flow">
<p class="wp-block-paragraph"></p>
</div>



<div class="wp-block-column is-layout-flow wp-block-column-is-layout-flow">
<p class="has-medium-font-size wp-block-paragraph"></p>
</div>
</div>



<div class="wp-block-columns is-layout-flex wp-container-core-columns-is-layout-5254ed4f wp-block-columns-is-layout-flex">
<div class="wp-block-column is-layout-flow wp-block-column-is-layout-flow">
<p class="wp-block-paragraph"></p>
</div>



<div class="wp-block-column is-layout-flow wp-block-column-is-layout-flow">
<p class="has-medium-font-size wp-block-paragraph"></p>
</div>
</div>
</div>
</div>



<div style="height:100px" aria-hidden="true" id="15" class="wp-block-spacer"></div>



<div class="wp-block-group alignwide is-layout-flow wp-block-group-is-layout-flow">
<hr class="wp-block-separator alignwide has-alpha-channel-opacity is-style-wide"/>



<h2 class="wp-block-heading has-large-font-size" id="13-les-methodes-dextermination">13. Les méthodes d’extermination</h2>
</div>



<hr class="wp-block-separator alignwide has-alpha-channel-opacity"/>



<div class="wp-block-columns alignwide is-layout-flex wp-container-core-columns-is-layout-5254ed4f wp-block-columns-is-layout-flex">
<div class="wp-block-column is-layout-flow wp-block-column-is-layout-flow" style="border-right-width:1px">
<div class="wp-block-columns is-layout-flex wp-container-core-columns-is-layout-5254ed4f wp-block-columns-is-layout-flex">
<div class="wp-block-column is-layout-flow wp-block-column-is-layout-flow">
<p class="wp-block-paragraph"><a href="https://encyclopedia.ushmm.org/content/fr/article/einsatzgruppen" rel="nofollow noopener" target="_blank">https://encyclopedia.ushmm.org/content/fr/article/einsatzgruppen</a></p>
</div>



<div class="wp-block-column is-layout-flow wp-block-column-is-layout-flow">
<p class="has-medium-font-size wp-block-paragraph"><strong>Les Einsatzgruppen</strong></p>



<p class="wp-block-paragraph">Les groupes spéciaux de l&rsquo;armée allemande chargés de l&rsquo;exécution des Juifs au fur et à mesure de l&rsquo;avance en URSS.</p>
</div>
</div>



<div class="wp-block-columns is-layout-flex wp-container-core-columns-is-layout-5254ed4f wp-block-columns-is-layout-flex">
<div class="wp-block-column is-layout-flow wp-block-column-is-layout-flow">
<p class="wp-block-paragraph"><a href="http://www.monde-diplomatique.fr/1995/12/BURRIN/2051.html" target="_blank" rel="noreferrer noopener nofollow">http://www.monde-diplomatique.fr/1995/12/BURRIN/2051.html</a></p>
</div>



<div class="wp-block-column is-layout-flow wp-block-column-is-layout-flow">
<p class="has-medium-font-size wp-block-paragraph"><strong>L&rsquo;autre face du génocide</strong></p>



<p class="wp-block-paragraph">Le sort des centaines de milliers de martyrs du génocide commis par l&rsquo;occupant nazi en Union soviétique.</p>
</div>
</div>



<div class="wp-block-columns is-layout-flex wp-container-core-columns-is-layout-5254ed4f wp-block-columns-is-layout-flex">
<div class="wp-block-column is-layout-flow wp-block-column-is-layout-flow">
<p class="wp-block-paragraph"><a href="https://www.instagram.com/holocaustmuseum//font> » target= »_blank » rel= »noreferrer noopener »>https://www.instagram.com/holocaustmuseum//font&gt;</a></p>
</div>



<div class="wp-block-column is-layout-flow wp-block-column-is-layout-flow">
<p class="has-medium-font-size wp-block-paragraph"><strong>Le compte <em>Instagram</em> de l&rsquo;US Holocaust Memorial Museum</strong></p>



<p class="wp-block-paragraph">Riche en photos</p>
</div>
</div>



<div class="wp-block-columns is-layout-flex wp-container-core-columns-is-layout-5254ed4f wp-block-columns-is-layout-flex">
<div class="wp-block-column is-layout-flow wp-block-column-is-layout-flow">
<p class="wp-block-paragraph"></p>
</div>



<div class="wp-block-column is-layout-flow wp-block-column-is-layout-flow">
<p class="has-medium-font-size wp-block-paragraph"></p>
</div>
</div>



<div class="wp-block-columns is-layout-flex wp-container-core-columns-is-layout-5254ed4f wp-block-columns-is-layout-flex">
<div class="wp-block-column is-layout-flow wp-block-column-is-layout-flow">
<p class="wp-block-paragraph"></p>
</div>



<div class="wp-block-column is-layout-flow wp-block-column-is-layout-flow">
<p class="has-medium-font-size wp-block-paragraph"></p>
</div>
</div>
</div>



<div class="wp-block-column is-layout-flow wp-block-column-is-layout-flow">
<div class="wp-block-columns is-layout-flex wp-container-core-columns-is-layout-5254ed4f wp-block-columns-is-layout-flex">
<div class="wp-block-column is-layout-flow wp-block-column-is-layout-flow">
<p class="wp-block-paragraph"><a href="http://phdn.org/histgen/bilan-gazages.html" target="_blank" rel="noreferrer noopener nofollow">http://phdn.org/histgen/bilan-gazages.html</a></p>
</div>



<div class="wp-block-column is-layout-flow wp-block-column-is-layout-flow">
<p class="has-medium-font-size wp-block-paragraph"><strong>Les assassinats par gazages&nbsp;: le bilan</strong></p>



<p class="wp-block-paragraph">Traduction de la version anglaise d&rsquo;un résumé publié en 1992 par l&rsquo;Institut Für Zeitgeschichte de Munich, l&rsquo;un des principaux centres de recherche historique allemand sur le régime nazi et le génocide.</p>
</div>
</div>



<div class="wp-block-columns is-layout-flex wp-container-core-columns-is-layout-5254ed4f wp-block-columns-is-layout-flex">
<div class="wp-block-column is-layout-flow wp-block-column-is-layout-flow">
<p class="wp-block-paragraph"><a href="http://www.auschwitz-muzeum.oswiecim.pl/html/eng/historia_KL/krematoria_komory_gazowe_ok.html" target="_blank" rel="noreferrer noopener nofollow">http://www.auschwitz-muzeum.oswiecim.pl/html/eng/historia_KL/krematoria_komory_gazowe_ok.html</a></p>
</div>



<div class="wp-block-column is-layout-flow wp-block-column-is-layout-flow">
<p class="has-medium-font-size wp-block-paragraph"><strong>Les chambres à gaz et les crématoires d’Auschwitz</strong></p>



<p class="wp-block-paragraph">Sur le site du Musée-Mémorial d’Auschwitz, avec des photos de chacun des crématoires et des chambres à gaz., prises par des SS en 1943 et 1944.</p>



<p class="wp-block-paragraph"></p>
</div>
</div>



<div class="wp-block-columns is-layout-flex wp-container-core-columns-is-layout-5254ed4f wp-block-columns-is-layout-flex">
<div class="wp-block-column is-layout-flow wp-block-column-is-layout-flow">
<p class="wp-block-paragraph"></p>
</div>



<div class="wp-block-column is-layout-flow wp-block-column-is-layout-flow">
<p class="has-medium-font-size wp-block-paragraph"></p>
</div>
</div>



<div class="wp-block-columns is-layout-flex wp-container-core-columns-is-layout-5254ed4f wp-block-columns-is-layout-flex">
<div class="wp-block-column is-layout-flow wp-block-column-is-layout-flow">
<p class="wp-block-paragraph"></p>
</div>



<div class="wp-block-column is-layout-flow wp-block-column-is-layout-flow">
<p class="has-medium-font-size wp-block-paragraph"></p>
</div>
</div>



<div class="wp-block-columns is-layout-flex wp-container-core-columns-is-layout-5254ed4f wp-block-columns-is-layout-flex">
<div class="wp-block-column is-layout-flow wp-block-column-is-layout-flow">
<p class="wp-block-paragraph"></p>
</div>



<div class="wp-block-column is-layout-flow wp-block-column-is-layout-flow">
<p class="has-medium-font-size wp-block-paragraph"></p>
</div>
</div>



<div class="wp-block-columns is-layout-flex wp-container-core-columns-is-layout-5254ed4f wp-block-columns-is-layout-flex">
<div class="wp-block-column is-layout-flow wp-block-column-is-layout-flow">
<p class="wp-block-paragraph"></p>
</div>



<div class="wp-block-column is-layout-flow wp-block-column-is-layout-flow">
<p class="has-medium-font-size wp-block-paragraph"></p>
</div>
</div>



<div class="wp-block-columns is-layout-flex wp-container-core-columns-is-layout-5254ed4f wp-block-columns-is-layout-flex">
<div class="wp-block-column is-layout-flow wp-block-column-is-layout-flow">
<p class="wp-block-paragraph"></p>
</div>



<div class="wp-block-column is-layout-flow wp-block-column-is-layout-flow">
<p class="has-medium-font-size wp-block-paragraph"></p>
</div>
</div>
</div>
</div>



<div style="height:100px" aria-hidden="true" id="16" class="wp-block-spacer"></div>



<div class="wp-block-group alignwide is-layout-flow wp-block-group-is-layout-flow">
<hr class="wp-block-separator alignwide has-alpha-channel-opacity is-style-wide"/>



<h2 class="wp-block-heading has-large-font-size" id="14-des-voyages-dans-les-camps">14. Des voyages dans les camps</h2>
</div>



<hr class="wp-block-separator alignwide has-alpha-channel-opacity"/>



<div class="wp-block-columns alignwide is-layout-flex wp-container-core-columns-is-layout-5254ed4f wp-block-columns-is-layout-flex">
<div class="wp-block-column is-layout-flow wp-block-column-is-layout-flow" style="border-right-width:1px">
<div class="wp-block-columns is-layout-flex wp-container-core-columns-is-layout-5254ed4f wp-block-columns-is-layout-flex">
<div class="wp-block-column is-layout-flow wp-block-column-is-layout-flow">
<p class="wp-block-paragraph"><a href="http://dletouzey.free.fr/18mars/18mars.htm" rel="nofollow noopener" target="_blank">http://dletouzey.free.fr/18mars/18mars</a></p>
</div>



<div class="wp-block-column is-layout-flow wp-block-column-is-layout-flow">
<p class="has-medium-font-size wp-block-paragraph"><strong>Voyage du souvenir</strong></p>



<p class="wp-block-paragraph">Voyage de l’Amicale des déportés d&rsquo;Auschwitz du 18 mars 2001, sur le site de Daniel Letouzey.</p>
</div>
</div>



<div class="wp-block-columns is-layout-flex wp-container-core-columns-is-layout-5254ed4f wp-block-columns-is-layout-flex">
<div class="wp-block-column is-layout-flow wp-block-column-is-layout-flow">
<p class="wp-block-paragraph"></p>
</div>



<div class="wp-block-column is-layout-flow wp-block-column-is-layout-flow">
<p class="has-medium-font-size wp-block-paragraph"></p>



<p class="wp-block-paragraph"></p>
</div>
</div>



<div class="wp-block-columns is-layout-flex wp-container-core-columns-is-layout-5254ed4f wp-block-columns-is-layout-flex">
<div class="wp-block-column is-layout-flow wp-block-column-is-layout-flow">
<p class="wp-block-paragraph"></p>
</div>



<div class="wp-block-column is-layout-flow wp-block-column-is-layout-flow">
<p class="has-medium-font-size wp-block-paragraph"></p>



<p class="wp-block-paragraph"></p>
</div>
</div>



<div class="wp-block-columns is-layout-flex wp-container-core-columns-is-layout-5254ed4f wp-block-columns-is-layout-flex">
<div class="wp-block-column is-layout-flow wp-block-column-is-layout-flow">
<p class="wp-block-paragraph"></p>
</div>



<div class="wp-block-column is-layout-flow wp-block-column-is-layout-flow">
<p class="has-medium-font-size wp-block-paragraph"></p>
</div>
</div>



<div class="wp-block-columns is-layout-flex wp-container-core-columns-is-layout-5254ed4f wp-block-columns-is-layout-flex">
<div class="wp-block-column is-layout-flow wp-block-column-is-layout-flow">
<p class="wp-block-paragraph"></p>
</div>



<div class="wp-block-column is-layout-flow wp-block-column-is-layout-flow">
<p class="has-medium-font-size wp-block-paragraph"></p>
</div>
</div>
</div>



<div class="wp-block-column is-layout-flow wp-block-column-is-layout-flow">
<div class="wp-block-columns is-layout-flex wp-container-core-columns-is-layout-5254ed4f wp-block-columns-is-layout-flex">
<div class="wp-block-column is-layout-flow wp-block-column-is-layout-flow">
<p class="wp-block-paragraph"><a href="https://memoirejuive.fr/preparer-un-voyage-dans-un-camp-avec-linternet/" data-type="post" data-id="5215">voyages_vers_auschwitz</a></p>
</div>



<div class="wp-block-column is-layout-flow wp-block-column-is-layout-flow">
<p class="has-medium-font-size wp-block-paragraph"><strong>Sur ce site</strong></p>



<p class="wp-block-paragraph">Réflexions sur l&rsquo;organisation de voyages à Auscwitz.</p>
</div>
</div>



<div class="wp-block-columns is-layout-flex wp-container-core-columns-is-layout-5254ed4f wp-block-columns-is-layout-flex">
<div class="wp-block-column is-layout-flow wp-block-column-is-layout-flow">
<p class="wp-block-paragraph"></p>
</div>



<div class="wp-block-column is-layout-flow wp-block-column-is-layout-flow">
<p class="has-medium-font-size wp-block-paragraph"></p>



<p class="wp-block-paragraph"></p>



<p class="wp-block-paragraph"></p>
</div>
</div>



<div class="wp-block-columns is-layout-flex wp-container-core-columns-is-layout-5254ed4f wp-block-columns-is-layout-flex">
<div class="wp-block-column is-layout-flow wp-block-column-is-layout-flow">
<p class="wp-block-paragraph"></p>
</div>



<div class="wp-block-column is-layout-flow wp-block-column-is-layout-flow">
<p class="has-medium-font-size wp-block-paragraph"></p>
</div>
</div>



<div class="wp-block-columns is-layout-flex wp-container-core-columns-is-layout-5254ed4f wp-block-columns-is-layout-flex">
<div class="wp-block-column is-layout-flow wp-block-column-is-layout-flow">
<p class="wp-block-paragraph"></p>
</div>



<div class="wp-block-column is-layout-flow wp-block-column-is-layout-flow">
<p class="has-medium-font-size wp-block-paragraph"></p>
</div>
</div>



<div class="wp-block-columns is-layout-flex wp-container-core-columns-is-layout-5254ed4f wp-block-columns-is-layout-flex">
<div class="wp-block-column is-layout-flow wp-block-column-is-layout-flow">
<p class="wp-block-paragraph"></p>
</div>



<div class="wp-block-column is-layout-flow wp-block-column-is-layout-flow">
<p class="has-medium-font-size wp-block-paragraph"></p>
</div>
</div>



<div class="wp-block-columns is-layout-flex wp-container-core-columns-is-layout-5254ed4f wp-block-columns-is-layout-flex">
<div class="wp-block-column is-layout-flow wp-block-column-is-layout-flow">
<p class="wp-block-paragraph"></p>
</div>



<div class="wp-block-column is-layout-flow wp-block-column-is-layout-flow">
<p class="has-medium-font-size wp-block-paragraph"></p>
</div>
</div>



<div class="wp-block-columns is-layout-flex wp-container-core-columns-is-layout-5254ed4f wp-block-columns-is-layout-flex">
<div class="wp-block-column is-layout-flow wp-block-column-is-layout-flow">
<p class="wp-block-paragraph"></p>
</div>



<div class="wp-block-column is-layout-flow wp-block-column-is-layout-flow">
<p class="has-medium-font-size wp-block-paragraph"></p>
</div>
</div>
</div>
</div>



<div style="height:100px" aria-hidden="true" id="17" class="wp-block-spacer"></div>



<div class="wp-block-group alignwide is-layout-flow wp-block-group-is-layout-flow">
<hr class="wp-block-separator alignwide has-alpha-channel-opacity is-style-wide"/>



<h2 class="wp-block-heading has-large-font-size" id="15-la-resistance-a-la-deportation-et-dans-les-camps-nazis">15. La résistance à la déportation et dans les camps nazis</h2>
</div>



<hr class="wp-block-separator alignwide has-alpha-channel-opacity"/>



<div class="wp-block-columns alignwide is-layout-flex wp-container-core-columns-is-layout-5254ed4f wp-block-columns-is-layout-flex">
<div class="wp-block-column is-layout-flow wp-block-column-is-layout-flow" style="border-right-width:1px">
<div class="wp-block-columns is-layout-flex wp-container-core-columns-is-layout-5254ed4f wp-block-columns-is-layout-flex">
<div class="wp-block-column is-layout-flow wp-block-column-is-layout-flow">
<p class="wp-block-paragraph"><a href="http://www.anti-rev.org/temoignages/Radzynski98a/" target="_blank" rel="noreferrer noopener nofollow">http://www.anti-rev.org/temoignages/Radzynski98a/</a></p>
</div>



<div class="wp-block-column is-layout-flow wp-block-column-is-layout-flow">
<p class="has-medium-font-size wp-block-paragraph"><strong>Samuel Radzynski : La résistance dans les camps d&rsquo;Auschwitz</strong></p>



<p class="wp-block-paragraph">Témoignage sur le site antirévisionniste bien connu <strong><a href="http://www.anti-rev.org/" target="_blank" rel="noreferrer noopener nofollow">http://www.anti-rev.org/</a></strong></p>
</div>
</div>



<div class="wp-block-columns is-layout-flex wp-container-core-columns-is-layout-5254ed4f wp-block-columns-is-layout-flex">
<div class="wp-block-column is-layout-flow wp-block-column-is-layout-flow">
<p class="wp-block-paragraph"></p>
</div>



<div class="wp-block-column is-layout-flow wp-block-column-is-layout-flow">
<p class="has-medium-font-size wp-block-paragraph"></p>



<p class="wp-block-paragraph"></p>
</div>
</div>



<div class="wp-block-columns is-layout-flex wp-container-core-columns-is-layout-5254ed4f wp-block-columns-is-layout-flex">
<div class="wp-block-column is-layout-flow wp-block-column-is-layout-flow">
<p class="wp-block-paragraph"></p>
</div>



<div class="wp-block-column is-layout-flow wp-block-column-is-layout-flow">
<p class="has-medium-font-size wp-block-paragraph"></p>



<p class="wp-block-paragraph"></p>
</div>
</div>



<div class="wp-block-columns is-layout-flex wp-container-core-columns-is-layout-5254ed4f wp-block-columns-is-layout-flex">
<div class="wp-block-column is-layout-flow wp-block-column-is-layout-flow">
<p class="wp-block-paragraph"></p>
</div>



<div class="wp-block-column is-layout-flow wp-block-column-is-layout-flow">
<p class="has-medium-font-size wp-block-paragraph"></p>
</div>
</div>



<div class="wp-block-columns is-layout-flex wp-container-core-columns-is-layout-5254ed4f wp-block-columns-is-layout-flex">
<div class="wp-block-column is-layout-flow wp-block-column-is-layout-flow">
<p class="wp-block-paragraph"></p>
</div>



<div class="wp-block-column is-layout-flow wp-block-column-is-layout-flow">
<p class="has-medium-font-size wp-block-paragraph"></p>
</div>
</div>
</div>



<div class="wp-block-column is-layout-flow wp-block-column-is-layout-flow">
<div class="wp-block-columns is-layout-flex wp-container-core-columns-is-layout-5254ed4f wp-block-columns-is-layout-flex">
<div class="wp-block-column is-layout-flow wp-block-column-is-layout-flow">
<figure class="wp-block-embed is-type-wp-embed is-provider-resistance-juive wp-block-embed-resistance-juive"><div class="wp-block-embed__wrapper">
https://resistance-j.ajlt.com/naissance_archives
</div></figure>
</div>



<div class="wp-block-column is-layout-flow wp-block-column-is-layout-flow">
<p class="has-medium-font-size wp-block-paragraph"><strong>Archives de l’Organisation Juive de Combat</strong></p>



<p class="wp-block-paragraph">Site animé par Monique-Lise Cohen Cette organisation de résistance juive s’est rendue célèbre dans le Sud-Ouest et en particulier à Toulouse</p>
</div>
</div>



<div class="wp-block-columns is-layout-flex wp-container-core-columns-is-layout-5254ed4f wp-block-columns-is-layout-flex">
<div class="wp-block-column is-layout-flow wp-block-column-is-layout-flow">
<p class="wp-block-paragraph"></p>
</div>



<div class="wp-block-column is-layout-flow wp-block-column-is-layout-flow">
<p class="has-medium-font-size wp-block-paragraph"></p>



<p class="wp-block-paragraph"></p>



<p class="wp-block-paragraph"></p>
</div>
</div>



<div class="wp-block-columns is-layout-flex wp-container-core-columns-is-layout-5254ed4f wp-block-columns-is-layout-flex">
<div class="wp-block-column is-layout-flow wp-block-column-is-layout-flow">
<p class="wp-block-paragraph"></p>
</div>



<div class="wp-block-column is-layout-flow wp-block-column-is-layout-flow">
<p class="has-medium-font-size wp-block-paragraph"></p>
</div>
</div>



<div class="wp-block-columns is-layout-flex wp-container-core-columns-is-layout-5254ed4f wp-block-columns-is-layout-flex">
<div class="wp-block-column is-layout-flow wp-block-column-is-layout-flow">
<p class="wp-block-paragraph"></p>
</div>



<div class="wp-block-column is-layout-flow wp-block-column-is-layout-flow">
<p class="has-medium-font-size wp-block-paragraph"></p>
</div>
</div>



<div class="wp-block-columns is-layout-flex wp-container-core-columns-is-layout-5254ed4f wp-block-columns-is-layout-flex">
<div class="wp-block-column is-layout-flow wp-block-column-is-layout-flow">
<p class="wp-block-paragraph"></p>
</div>



<div class="wp-block-column is-layout-flow wp-block-column-is-layout-flow">
<p class="has-medium-font-size wp-block-paragraph"></p>
</div>
</div>



<div class="wp-block-columns is-layout-flex wp-container-core-columns-is-layout-5254ed4f wp-block-columns-is-layout-flex">
<div class="wp-block-column is-layout-flow wp-block-column-is-layout-flow">
<p class="wp-block-paragraph"></p>
</div>



<div class="wp-block-column is-layout-flow wp-block-column-is-layout-flow">
<p class="has-medium-font-size wp-block-paragraph"></p>
</div>
</div>



<div class="wp-block-columns is-layout-flex wp-container-core-columns-is-layout-5254ed4f wp-block-columns-is-layout-flex">
<div class="wp-block-column is-layout-flow wp-block-column-is-layout-flow">
<p class="wp-block-paragraph"></p>
</div>



<div class="wp-block-column is-layout-flow wp-block-column-is-layout-flow">
<p class="has-medium-font-size wp-block-paragraph"></p>
</div>
</div>
</div>
</div>



<div style="height:100px" aria-hidden="true" id="18" class="wp-block-spacer"></div>



<div class="wp-block-group alignwide is-layout-flow wp-block-group-is-layout-flow">
<hr class="wp-block-separator alignwide has-alpha-channel-opacity is-style-wide"/>



<h2 class="wp-block-heading has-large-font-size" id="16-sites-sur-des-familles-ou-des-destins">16. Sites sur des familles ou des destins </h2>
</div>



<hr class="wp-block-separator alignwide has-alpha-channel-opacity"/>



<div class="wp-block-group alignwide is-layout-flow wp-block-group-is-layout-flow">
<p class="wp-block-paragraph">Il s’agit de suivre des itinéraires familiaux à travers la tragédie. Cela permet de mettre un visage sur cette abstraction&nbsp;: les Juifs victimes de la Shoah. Beaucoup de ces trajectoires sont fort éclairantes&nbsp;: on y trouve toutes les situations, toutes les origines géographiques&nbsp;. C’est souvent plein d’émotion, sans comporter d’images  »&nbsp;horribles&nbsp;« .</p>
</div>



<div class="wp-block-columns alignwide is-layout-flex wp-container-core-columns-is-layout-5254ed4f wp-block-columns-is-layout-flex">
<div class="wp-block-column is-layout-flow wp-block-column-is-layout-flow" style="border-right-width:1px">
<div class="wp-block-columns is-layout-flex wp-container-core-columns-is-layout-5254ed4f wp-block-columns-is-layout-flex">
<div class="wp-block-column is-layout-flow wp-block-column-is-layout-flow">
<p class="wp-block-paragraph"><a href="https://memoirejuive.fr/category/en-memoire/">En mémoire</a></p>
</div>



<div class="wp-block-column is-layout-flow wp-block-column-is-layout-flow">
<p class="has-medium-font-size wp-block-paragraph"><strong>En mémoire d&rsquo;Aron, de Miryam, de Lucien&#8230;</strong></p>



<p class="wp-block-paragraph">L&rsquo;histoire de ma propre famille (en français, anglais, italien et allemand, espagnol à venir).</p>
</div>
</div>



<div class="wp-block-columns is-layout-flex wp-container-core-columns-is-layout-5254ed4f wp-block-columns-is-layout-flex">
<div class="wp-block-column is-layout-flow wp-block-column-is-layout-flow">
<p class="wp-block-paragraph"><a href="https://www.lens-mémoiredunecommunauté.fr/portraits" target="_blank" rel="noreferrer noopener nofollow">https://www.lens-mémoiredunecommunauté.fr/portraits</a></p>
</div>



<div class="wp-block-column is-layout-flow wp-block-column-is-layout-flow">
<p class="has-medium-font-size wp-block-paragraph"><strong>Lens &#8211; Mémoire</strong></p>



<p class="wp-block-paragraph">Une série de portraits qui tentent de redonner vie à des déportés.</p>
</div>
</div>



<div class="wp-block-columns is-layout-flex wp-container-core-columns-is-layout-5254ed4f wp-block-columns-is-layout-flex">
<div class="wp-block-column is-layout-flow wp-block-column-is-layout-flow">
<p class="wp-block-paragraph"><a href="https://sfi.usc.edu/content/jean-louis-steinberg-cnrd" target="_blank" rel="noreferrer noopener nofollow">https://sfi.usc.edu/content/jean-louis-steinberg-cnrd</a></p>
</div>



<div class="wp-block-column is-layout-flow wp-block-column-is-layout-flow">
<p class="has-medium-font-size wp-block-paragraph"><strong>La destruction d&rsquo;une famille, 1940-1945</strong><strong></strong></p>



<p class="wp-block-paragraph">Jean-Louis Steinberg raconte la vie de sa famille juive sous l&rsquo;occupation, les arrestations, la déportation&#8230; Avec un témoignage vidéo.</p>



<p class="wp-block-paragraph"></p>
</div>
</div>



<div class="wp-block-columns is-layout-flex wp-container-core-columns-is-layout-5254ed4f wp-block-columns-is-layout-flex">
<div class="wp-block-column is-layout-flow wp-block-column-is-layout-flow">
<p class="wp-block-paragraph"><a href="https://memoirejuive.fr/lalbum-photo-dune-famille-disparue/" data-type="post" data-id="2715">L’album photo d’une famille disparue</a></p>
</div>



<div class="wp-block-column is-layout-flow wp-block-column-is-layout-flow">
<p class="has-medium-font-size wp-block-paragraph"><strong>L&rsquo;album photo d&rsquo;une famille disparue</strong></p>



<p class="wp-block-paragraph">La famille de Maurice Wajsfelner</p>
</div>
</div>



<div class="wp-block-columns is-layout-flex wp-container-core-columns-is-layout-5254ed4f wp-block-columns-is-layout-flex">
<div class="wp-block-column is-layout-flow wp-block-column-is-layout-flow">
<p class="wp-block-paragraph"><a href="https://memoirenet.pagesperso-orange.fr/article51bc.html?id_article=185" target="_blank" rel="noreferrer noopener nofollow">https://memoirenet.pagesperso-orange.fr/article51bc.html?id_article=185</a></p>
</div>



<div class="wp-block-column is-layout-flow wp-block-column-is-layout-flow">
<p class="has-medium-font-size wp-block-paragraph"><strong>Tola et Karol Mintz</strong></p>



<p class="wp-block-paragraph">L&rsquo;histoire de Tola et Karol Mintz : une femme médecin-pédiatre et son fils, déportés en août 1942 vers Treblinka, avec tous les enfants du sanatorium de Miedzeszyn en Pologne (sur le site Mémoire-Net).</p>
</div>
</div>



<div class="wp-block-columns is-layout-flex wp-container-core-columns-is-layout-5254ed4f wp-block-columns-is-layout-flex">
<div class="wp-block-column is-layout-flow wp-block-column-is-layout-flow">
<p class="wp-block-paragraph"><a href="https://www.jewishgen.org/yizkor/charlotte/CharlotteforWeb.pdf" rel="nofollow noopener" target="_blank">https://www.jewishgen.org/yizkor/charlotte/CharlotteforWeb.pdf</a></p>
</div>



<div class="wp-block-column is-layout-flow wp-block-column-is-layout-flow">
<p class="has-medium-font-size wp-block-paragraph"><strong>Charlotte Opfermann : Inside the Holocaust</strong></p>



<p class="wp-block-paragraph">Le récit d&rsquo;un témoin, survivant des camps (en anglais)</p>
</div>
</div>



<div class="wp-block-columns is-layout-flex wp-container-core-columns-is-layout-5254ed4f wp-block-columns-is-layout-flex">
<div class="wp-block-column is-layout-flow wp-block-column-is-layout-flow">
<p class="wp-block-paragraph"><a href="http://www.levendel.com/" target="_blank" rel="noreferrer noopener nofollow">http://www.levendel.com/</a></p>
</div>



<div class="wp-block-column is-layout-flow wp-block-column-is-layout-flow">
<p class="has-medium-font-size wp-block-paragraph"><strong>Provence 1940-1944</strong></p>



<p class="wp-block-paragraph">Site personnel d&rsquo;Isaac Levendel. Il y raconte par une série remarquable de documents, la mécanique administrative de la déportation de ses parents : recensement, circulaires, lettre de dénonciation, ordre d&rsquo;arrestation, participation de truands marseillais&#8230; Les documents sont en français (mais les quelques lignes d&rsquo;explication sont en anglais).</p>
</div>
</div>
</div>



<div class="wp-block-column is-layout-flow wp-block-column-is-layout-flow">
<div class="wp-block-columns is-layout-flex wp-container-core-columns-is-layout-5254ed4f wp-block-columns-is-layout-flex">
<div class="wp-block-column is-layout-flow wp-block-column-is-layout-flow">
<p class="wp-block-paragraph"><a href="https://www.diplomatie.gouv.fr/IMG/pdf/introduction_209sup_nov2015_cle057441-1.pdf" target="_blank" rel="noreferrer noopener nofollow">https://www.diplomatie.gouv.fr/IMG/pdf/introduction_209sup_nov2015_cle057441-1.pdf</a></p>
</div>



<div class="wp-block-column is-layout-flow wp-block-column-is-layout-flow">
<p class="has-medium-font-size wp-block-paragraph"><strong>Archives Nationales</strong></p>



<p class="wp-block-paragraph">La spoliation des Juifs de France,</p>
</div>
</div>



<div class="wp-block-columns is-layout-flex wp-container-core-columns-is-layout-5254ed4f wp-block-columns-is-layout-flex">
<div class="wp-block-column is-layout-flow wp-block-column-is-layout-flow">
<p class="wp-block-paragraph"><a href="http://www.jewishgen.org/missing-identity/" target="_blank" rel="noreferrer noopener nofollow">http://www.jewishgen.org/missing-identity/</a></p>
</div>



<div class="wp-block-column is-layout-flow wp-block-column-is-layout-flow">
<p class="has-medium-font-size wp-block-paragraph"><strong>Missing Identity</strong></p>



<p class="wp-block-paragraph">Un site qui recherche des renseignements sur des parents disparus dans la Shoah (en anglais).</p>



<p class="wp-block-paragraph"></p>



<p class="wp-block-paragraph"></p>
</div>
</div>



<div class="wp-block-columns is-layout-flex wp-container-core-columns-is-layout-5254ed4f wp-block-columns-is-layout-flex">
<div class="wp-block-column is-layout-flow wp-block-column-is-layout-flow">
<p class="wp-block-paragraph"><a href="http://www.yad-vashem.org.il/" target="_blank" rel="noreferrer noopener nofollow">http://www.yad-vashem.org.il/</a></p>
</div>



<div class="wp-block-column is-layout-flow wp-block-column-is-layout-flow">
<p class="has-medium-font-size wp-block-paragraph"><strong>Yad Vashem, the Holocaust Martyrs and Heroes Authority</strong></p>



<p class="wp-block-paragraph">Le mémorial de Yad Vashem en Israël (en anglais).<br>On peut y <a href="https://yvng.yadvashem.org/index.html" target="_blank" rel="noreferrer noopener nofollow"><strong>effectuer des recherches sur les noms des victimes</strong></a> de la Shoah.</p>
</div>
</div>



<div class="wp-block-columns is-layout-flex wp-container-core-columns-is-layout-5254ed4f wp-block-columns-is-layout-flex">
<div class="wp-block-column is-layout-flow wp-block-column-is-layout-flow">
<p class="wp-block-paragraph"><a href="https://www.paris.fr/pages/le-mur-des-noms-une-memoire-vivante-des-victimes-de-la-shoah-7442" target="_blank" rel="noreferrer noopener nofollow">https://www.paris.fr/pages/le-mur-des-noms-une-memoire-vivante-des-victimes-de-la-shoah-7442</a></p>
</div>



<div class="wp-block-column is-layout-flow wp-block-column-is-layout-flow">
<p class="has-medium-font-size wp-block-paragraph"><strong>Le Mur des Noms</strong></p>



<p class="wp-block-paragraph">Sur le site de la Mairie de Paris.<br>Il sera construit en 2002 dans le cadre de l’agrandissement du C.D.J.C. (Centre de Documentation Juive Contemporain) à Paris. Il reprendra la liste des 76.000 déportés Juifs de France.</p>
</div>
</div>



<div class="wp-block-columns is-layout-flex wp-container-core-columns-is-layout-5254ed4f wp-block-columns-is-layout-flex">
<div class="wp-block-column is-layout-flow wp-block-column-is-layout-flow">
<p class="wp-block-paragraph"><a rel="noreferrer noopener nofollow" href="http://www.convoi73.org/index1.html" target="_blank">http://www.convoi73.org</a></p>
</div>



<div class="wp-block-column is-layout-flow wp-block-column-is-layout-flow">
<p class="has-medium-font-size wp-block-paragraph"><strong>Le Convoi 73</strong></p>



<p class="wp-block-paragraph">L&rsquo;histoire de cette association est, à bien des titres, singulière. En effet, un petit groupe de familles ayant eu un parent déporté par le convoi 73 parti de Drancy le 15 mai 1944, s&rsquo;est constitué à la faveur des annonces  » souvenir  » publiées dans le Monde, en mai 1994, lors du cinquantième anniversaire du départ de Drancy.</p>



<p class="wp-block-paragraph">L&rsquo;une des personnes, qui avait inséré une annonce à la mémoire de son frère, a pris l&rsquo;initiative de contacter les neuf autres personnes qui avaient également inséré une annonce et qui ne se connaissaient pas. De ce contact est née l&rsquo;idée d&rsquo;organiser un voyage de la mémoire en Lituanie et en Estonie.</p>
</div>
</div>



<div class="wp-block-columns is-layout-flex wp-container-core-columns-is-layout-5254ed4f wp-block-columns-is-layout-flex">
<div class="wp-block-column is-layout-flow wp-block-column-is-layout-flow">
<p class="wp-block-paragraph"></p>
</div>



<div class="wp-block-column is-layout-flow wp-block-column-is-layout-flow">
<p class="has-medium-font-size wp-block-paragraph"></p>
</div>
</div>



<div class="wp-block-columns is-layout-flex wp-container-core-columns-is-layout-5254ed4f wp-block-columns-is-layout-flex">
<div class="wp-block-column is-layout-flow wp-block-column-is-layout-flow">
<p class="wp-block-paragraph"></p>
</div>



<div class="wp-block-column is-layout-flow wp-block-column-is-layout-flow">
<p class="has-medium-font-size wp-block-paragraph"></p>
</div>
</div>
</div>
</div>



<div style="height:100px" aria-hidden="true" id="19" class="wp-block-spacer"></div>



<div class="wp-block-group alignwide is-layout-flow wp-block-group-is-layout-flow">
<hr class="wp-block-separator alignwide has-alpha-channel-opacity is-style-wide"/>



<h2 class="wp-block-heading has-large-font-size" id="17-les-justes-operations-de-sauvetage-et-enfants-caches">17. Les Justes&nbsp;: opérations de sauvetage et enfants cachés</h2>
</div>



<hr class="wp-block-separator alignwide has-alpha-channel-opacity"/>



<div class="wp-block-columns alignwide is-layout-flex wp-container-core-columns-is-layout-5254ed4f wp-block-columns-is-layout-flex">
<div class="wp-block-column is-layout-flow wp-block-column-is-layout-flow" style="border-right-width:1px">
<div class="wp-block-columns is-layout-flex wp-container-core-columns-is-layout-5254ed4f wp-block-columns-is-layout-flex">
<div class="wp-block-column is-layout-flow wp-block-column-is-layout-flow">
<p class="wp-block-paragraph"><a href="https://www.cheminsdememoire.gouv.fr/index.php/fr/en-creuse-le-sauvetage-des-enfants-juifs" target="_blank" rel="noreferrer noopener nofollow">https://www.cheminsdememoire.gouv.fr/index.php/fr/en-creuse-le-sauvetage-des-enfants-juifs</a></p>
</div>



<div class="wp-block-column is-layout-flow wp-block-column-is-layout-flow">
<p class="wp-block-paragraph"><strong>Bonjour les enfants !</strong></p>



<p class="wp-block-paragraph">L&rsquo;histoire du sauvetage des enfants juifs en Creuse durant la Seconde Guerre mondiale.</p>
</div>
</div>



<div class="wp-block-columns is-layout-flex wp-container-core-columns-is-layout-5254ed4f wp-block-columns-is-layout-flex">
<div class="wp-block-column is-layout-flow wp-block-column-is-layout-flow">
<p class="wp-block-paragraph"><a href="http://aphgcaen.free.fr/cercle/enfants.htm" target="_blank" rel="noreferrer noopener nofollow">http://aphgcaen.free.fr/cercle/enfants.htm</a></p>
</div>



<div class="wp-block-column is-layout-flow wp-block-column-is-layout-flow">
<p class="wp-block-paragraph"><strong>Le sauvetage des enfants cachés durant la dernière guerre&nbsp;</strong></p>



<p class="wp-block-paragraph">Conférence du 19 mai 1999 avec la participation de Sabine Zeitoun, sur le site de Daniel Letouzey.</p>
</div>
</div>



<div class="wp-block-columns is-layout-flex wp-container-core-columns-is-layout-5254ed4f wp-block-columns-is-layout-flex">
<div class="wp-block-column is-layout-flow wp-block-column-is-layout-flow">
<p class="wp-block-paragraph"></p>
</div>



<div class="wp-block-column is-layout-flow wp-block-column-is-layout-flow">
<p class="has-medium-font-size wp-block-paragraph"></p>



<p class="wp-block-paragraph"></p>
</div>
</div>



<div class="wp-block-columns is-layout-flex wp-container-core-columns-is-layout-5254ed4f wp-block-columns-is-layout-flex">
<div class="wp-block-column is-layout-flow wp-block-column-is-layout-flow">
<p class="wp-block-paragraph"></p>
</div>



<div class="wp-block-column is-layout-flow wp-block-column-is-layout-flow">
<p class="has-medium-font-size wp-block-paragraph"></p>
</div>
</div>



<div class="wp-block-columns is-layout-flex wp-container-core-columns-is-layout-5254ed4f wp-block-columns-is-layout-flex">
<div class="wp-block-column is-layout-flow wp-block-column-is-layout-flow">
<p class="wp-block-paragraph"></p>
</div>



<div class="wp-block-column is-layout-flow wp-block-column-is-layout-flow">
<p class="has-medium-font-size wp-block-paragraph"></p>
</div>
</div>



<div class="wp-block-columns is-layout-flex wp-container-core-columns-is-layout-5254ed4f wp-block-columns-is-layout-flex">
<div class="wp-block-column is-layout-flow wp-block-column-is-layout-flow">
<p class="wp-block-paragraph"></p>
</div>



<div class="wp-block-column is-layout-flow wp-block-column-is-layout-flow">
<p class="has-medium-font-size wp-block-paragraph"></p>
</div>
</div>



<div class="wp-block-columns is-layout-flex wp-container-core-columns-is-layout-5254ed4f wp-block-columns-is-layout-flex">
<div class="wp-block-column is-layout-flow wp-block-column-is-layout-flow">
<p class="wp-block-paragraph"></p>
</div>



<div class="wp-block-column is-layout-flow wp-block-column-is-layout-flow">
<p class="has-medium-font-size wp-block-paragraph"></p>
</div>
</div>
</div>



<div class="wp-block-column is-layout-flow wp-block-column-is-layout-flow">
<div class="wp-block-columns is-layout-flex wp-container-core-columns-is-layout-5254ed4f wp-block-columns-is-layout-flex">
<div class="wp-block-column is-layout-flow wp-block-column-is-layout-flow">
<p class="wp-block-paragraph"><a href="https://www.cairn.info/revue-imaginaire-et-inconscient-2008-1-page-125.htm" target="_blank" rel="noreferrer noopener nofollow">https://www.cairn.info/revue-imaginaire-et-inconscient-2008-1-page-125.htm</a></p>
</div>



<div class="wp-block-column is-layout-flow wp-block-column-is-layout-flow">
<p class="wp-block-paragraph"><strong>Les Justes, le Bien et le Mal : critique d&rsquo;une problématique</strong></p>



<p class="wp-block-paragraph">Article de Dominique Natanson, critiquant la notion de « Justes » et ses usages, dans la revue <em>Imaginaire &amp; Inconscient</em>,</p>
</div>
</div>



<div class="wp-block-columns is-layout-flex wp-container-core-columns-is-layout-5254ed4f wp-block-columns-is-layout-flex">
<div class="wp-block-column is-layout-flow wp-block-column-is-layout-flow">
<p class="wp-block-paragraph"></p>
</div>



<div class="wp-block-column is-layout-flow wp-block-column-is-layout-flow">
<p class="has-medium-font-size wp-block-paragraph"></p>



<p class="wp-block-paragraph"></p>



<p class="wp-block-paragraph"></p>



<p class="wp-block-paragraph"></p>
</div>
</div>



<div class="wp-block-columns is-layout-flex wp-container-core-columns-is-layout-5254ed4f wp-block-columns-is-layout-flex">
<div class="wp-block-column is-layout-flow wp-block-column-is-layout-flow">
<p class="wp-block-paragraph"></p>
</div>



<div class="wp-block-column is-layout-flow wp-block-column-is-layout-flow">
<p class="has-medium-font-size wp-block-paragraph"></p>
</div>
</div>



<div class="wp-block-columns is-layout-flex wp-container-core-columns-is-layout-5254ed4f wp-block-columns-is-layout-flex">
<div class="wp-block-column is-layout-flow wp-block-column-is-layout-flow">
<p class="wp-block-paragraph"></p>
</div>



<div class="wp-block-column is-layout-flow wp-block-column-is-layout-flow">
<p class="has-medium-font-size wp-block-paragraph"></p>
</div>
</div>



<div class="wp-block-columns is-layout-flex wp-container-core-columns-is-layout-5254ed4f wp-block-columns-is-layout-flex">
<div class="wp-block-column is-layout-flow wp-block-column-is-layout-flow">
<p class="wp-block-paragraph"></p>
</div>



<div class="wp-block-column is-layout-flow wp-block-column-is-layout-flow">
<p class="has-medium-font-size wp-block-paragraph"></p>
</div>
</div>



<div class="wp-block-columns is-layout-flex wp-container-core-columns-is-layout-5254ed4f wp-block-columns-is-layout-flex">
<div class="wp-block-column is-layout-flow wp-block-column-is-layout-flow">
<p class="wp-block-paragraph"></p>
</div>



<div class="wp-block-column is-layout-flow wp-block-column-is-layout-flow">
<p class="has-medium-font-size wp-block-paragraph"></p>
</div>
</div>



<div class="wp-block-columns is-layout-flex wp-container-core-columns-is-layout-5254ed4f wp-block-columns-is-layout-flex">
<div class="wp-block-column is-layout-flow wp-block-column-is-layout-flow">
<p class="wp-block-paragraph"></p>
</div>



<div class="wp-block-column is-layout-flow wp-block-column-is-layout-flow">
<p class="has-medium-font-size wp-block-paragraph"></p>
</div>
</div>
</div>
</div>



<div style="height:100px" aria-hidden="true" id="20" class="wp-block-spacer"></div>



<div class="wp-block-group alignwide is-layout-flow wp-block-group-is-layout-flow">
<hr class="wp-block-separator alignwide has-alpha-channel-opacity is-style-wide"/>



<h2 class="wp-block-heading has-large-font-size" id="18-des-sites-pour-lutter-contre-le-negationnisme">18. Des sites pour lutter contre le négationnisme</h2>
</div>



<hr class="wp-block-separator alignwide has-alpha-channel-opacity"/>



<div class="wp-block-columns alignwide is-layout-flex wp-container-core-columns-is-layout-5254ed4f wp-block-columns-is-layout-flex">
<div class="wp-block-column is-layout-flow wp-block-column-is-layout-flow" style="border-right-width:1px">
<div class="wp-block-columns is-layout-flex wp-container-core-columns-is-layout-5254ed4f wp-block-columns-is-layout-flex">
<div class="wp-block-column is-layout-flow wp-block-column-is-layout-flow">
<p class="wp-block-paragraph"><a href="http://www.anti-rev.org/" target="_blank" rel="noreferrer noopener nofollow">http://www.anti-rev.org/</a></p>
</div>



<div class="wp-block-column is-layout-flow wp-block-column-is-layout-flow">
<p class="has-medium-font-size wp-block-paragraph"><strong>Ressources documentaires sur le génocide nazi et sa négation</strong></p>



<p class="wp-block-paragraph">Le site de référence sur le négationnisme est celui de Michel Fingerhut, qui contient les grands tetxes (Vidal-Naquet, le Petit Dictionnaire pour lutter contre l’extrême-droite de Martine Aubry et Olivier Duhamel, un article très lisible d’un ancien déporté sur le négationnisme&nbsp;: Pierre Bridonneau:, Oui, il faut parler des négationnistes, … ) et des témoignages nombreux.</p>



<p class="wp-block-paragraph">Le site est austère, mais indispensable.</p>
</div>
</div>



<div class="wp-block-columns is-layout-flex wp-container-core-columns-is-layout-5254ed4f wp-block-columns-is-layout-flex">
<div class="wp-block-column is-layout-flow wp-block-column-is-layout-flow">
<p class="wp-block-paragraph"><a href="http://www.phdn.org/" target="_blank" rel="noreferrer noopener nofollow">http://www.phdn.org/</a></p>
</div>



<div class="wp-block-column is-layout-flow wp-block-column-is-layout-flow">
<p class="has-medium-font-size wp-block-paragraph"><strong>Pratique de l&rsquo;histoire et dévoiements négationnistes</strong></p>



<p class="wp-block-paragraph">Pages remarquables produites par Gilles Karmasyn (plutôt pour élèves de lycée). Voir en particulier la démonstration négationniste de la non-existence de… Napoléon</p>
</div>
</div>



<div class="wp-block-columns is-layout-flex wp-container-core-columns-is-layout-5254ed4f wp-block-columns-is-layout-flex">
<div class="wp-block-column is-layout-flow wp-block-column-is-layout-flow">
<p class="wp-block-paragraph"></p>
</div>



<div class="wp-block-column is-layout-flow wp-block-column-is-layout-flow">
<p class="wp-block-paragraph"></p>
</div>
</div>



<div class="wp-block-columns is-layout-flex wp-container-core-columns-is-layout-5254ed4f wp-block-columns-is-layout-flex">
<div class="wp-block-column is-layout-flow wp-block-column-is-layout-flow">
<p class="wp-block-paragraph"></p>
</div>



<div class="wp-block-column is-layout-flow wp-block-column-is-layout-flow">
<p class="has-medium-font-size wp-block-paragraph"></p>
</div>
</div>



<div class="wp-block-columns is-layout-flex wp-container-core-columns-is-layout-5254ed4f wp-block-columns-is-layout-flex">
<div class="wp-block-column is-layout-flow wp-block-column-is-layout-flow">
<p class="wp-block-paragraph"></p>
</div>



<div class="wp-block-column is-layout-flow wp-block-column-is-layout-flow">
<p class="has-medium-font-size wp-block-paragraph"></p>
</div>
</div>



<div class="wp-block-columns is-layout-flex wp-container-core-columns-is-layout-5254ed4f wp-block-columns-is-layout-flex">
<div class="wp-block-column is-layout-flow wp-block-column-is-layout-flow">
<p class="wp-block-paragraph"></p>
</div>



<div class="wp-block-column is-layout-flow wp-block-column-is-layout-flow">
<p class="has-medium-font-size wp-block-paragraph"></p>
</div>
</div>



<div class="wp-block-columns is-layout-flex wp-container-core-columns-is-layout-5254ed4f wp-block-columns-is-layout-flex">
<div class="wp-block-column is-layout-flow wp-block-column-is-layout-flow">
<p class="wp-block-paragraph"></p>
</div>



<div class="wp-block-column is-layout-flow wp-block-column-is-layout-flow">
<p class="has-medium-font-size wp-block-paragraph"></p>
</div>
</div>
</div>



<div class="wp-block-column is-layout-flow wp-block-column-is-layout-flow">
<div class="wp-block-columns is-layout-flex wp-container-core-columns-is-layout-5254ed4f wp-block-columns-is-layout-flex">
<div class="wp-block-column is-layout-flow wp-block-column-is-layout-flow">
<p class="wp-block-paragraph"><a href="https://memoirejuive.fr/qui-sont-les-negationnistes/" data-type="post" data-id="5089">Qui sont les négationnistes ?</a></p>
</div>



<div class="wp-block-column is-layout-flow wp-block-column-is-layout-flow">
<p class="has-medium-font-size wp-block-paragraph"><strong>Qui sont les négationnistes ?</strong></p>



<p class="wp-block-paragraph">Sur le site  »&nbsp;Mémoire juive et Education&nbsp;« , une page présentatnt les principaux protagonistes et leurs motivations.</p>



<p class="wp-block-paragraph"></p>
</div>
</div>



<div class="wp-block-columns is-layout-flex wp-container-core-columns-is-layout-5254ed4f wp-block-columns-is-layout-flex">
<div class="wp-block-column is-layout-flow wp-block-column-is-layout-flow">
<p class="wp-block-paragraph"><a href="http://www.jewishgen.org/ForgottenCamps/indexFr.html" target="_blank" rel="noreferrer noopener nofollow">http://www.jewishgen.org/ForgottenCamps/indexFr.html</a></p>
</div>



<div class="wp-block-column is-layout-flow wp-block-column-is-layout-flow">
<p class="has-medium-font-size wp-block-paragraph"><strong>Les camps oubliés</strong></p>



<p class="wp-block-paragraph">Vincent Châtel et Chuck Ferree présentent un site (en anglais et en français) où sont évoqués les « petits camps ». Nombreuses photos, argumentaire anti-négationniste.</p>
</div>
</div>



<div class="wp-block-columns is-layout-flex wp-container-core-columns-is-layout-5254ed4f wp-block-columns-is-layout-flex">
<div class="wp-block-column is-layout-flow wp-block-column-is-layout-flow">
<p class="wp-block-paragraph"><a href="http://www.nizkor.org/" target="_blank" rel="noreferrer noopener nofollow">http://www.nizkor.org/</a></p>
</div>



<div class="wp-block-column is-layout-flow wp-block-column-is-layout-flow">
<p class="has-medium-font-size wp-block-paragraph"><strong>Combattre le négationnisme</strong></p>



<p class="wp-block-paragraph">Le site canadien du  »&nbsp;Projet Nizkor&nbsp;« , très complet, en anglais.</p>



<p class="wp-block-paragraph"></p>



<p class="wp-block-paragraph"></p>
</div>
</div>



<div class="wp-block-columns is-layout-flex wp-container-core-columns-is-layout-5254ed4f wp-block-columns-is-layout-flex">
<div class="wp-block-column is-layout-flow wp-block-column-is-layout-flow">
<p class="wp-block-paragraph"><a href="http://www.remember.org/" rel="nofollow noopener" target="_blank">http://www.remember.org/</a></p>
</div>



<div class="wp-block-column is-layout-flow wp-block-column-is-layout-flow">
<p class="has-medium-font-size wp-block-paragraph"><strong>Remember.org</strong></p>



<p class="wp-block-paragraph">The 6 million, and 5 million often forgotten (en anglais)</p>
</div>
</div>



<div class="wp-block-columns is-layout-flex wp-container-core-columns-is-layout-5254ed4f wp-block-columns-is-layout-flex">
<div class="wp-block-column is-layout-flow wp-block-column-is-layout-flow">
<p class="wp-block-paragraph"></p>
</div>



<div class="wp-block-column is-layout-flow wp-block-column-is-layout-flow">
<p class="has-medium-font-size wp-block-paragraph"></p>
</div>
</div>



<div class="wp-block-columns is-layout-flex wp-container-core-columns-is-layout-5254ed4f wp-block-columns-is-layout-flex">
<div class="wp-block-column is-layout-flow wp-block-column-is-layout-flow">
<p class="wp-block-paragraph"></p>
</div>



<div class="wp-block-column is-layout-flow wp-block-column-is-layout-flow">
<p class="has-medium-font-size wp-block-paragraph"></p>
</div>
</div>



<div class="wp-block-columns is-layout-flex wp-container-core-columns-is-layout-5254ed4f wp-block-columns-is-layout-flex">
<div class="wp-block-column is-layout-flow wp-block-column-is-layout-flow">
<p class="wp-block-paragraph"></p>
</div>



<div class="wp-block-column is-layout-flow wp-block-column-is-layout-flow">
<p class="has-medium-font-size wp-block-paragraph"></p>
</div>
</div>
</div>
</div>



<div style="height:100px" aria-hidden="true" id="21" class="wp-block-spacer"></div>



<div class="wp-block-group alignwide is-layout-flow wp-block-group-is-layout-flow">
<hr class="wp-block-separator alignwide has-alpha-channel-opacity is-style-wide"/>



<h2 class="wp-block-heading has-large-font-size" id="19-les-personnalites">19. Les personnalités</h2>
</div>



<hr class="wp-block-separator alignwide has-alpha-channel-opacity"/>



<div class="wp-block-columns alignwide is-layout-flex wp-container-core-columns-is-layout-5254ed4f wp-block-columns-is-layout-flex">
<div class="wp-block-column is-layout-flow wp-block-column-is-layout-flow" style="border-right-width:1px">
<div class="wp-block-columns is-layout-flex wp-container-core-columns-is-layout-5254ed4f wp-block-columns-is-layout-flex">
<div class="wp-block-column is-layout-flow wp-block-column-is-layout-flow">
<p class="wp-block-paragraph"><a href="file:///Volumes/iF222%20MEDIAS/W%20E%20B/Memoire%20juive/memoirejuive%E2%80%942023/external.html?link=http://www.annefrank.nl/">http://www.annefrank.nl/</a></p>
</div>



<div class="wp-block-column is-layout-flow wp-block-column-is-layout-flow">
<p class="has-medium-font-size wp-block-paragraph"><strong>Anne Frank House</strong></p>



<p class="wp-block-paragraph">La maison d&rsquo;Anne Frank (en anglais ou néerlandais).</p>
</div>
</div>



<div class="wp-block-columns is-layout-flex wp-container-core-columns-is-layout-5254ed4f wp-block-columns-is-layout-flex">
<div class="wp-block-column is-layout-flow wp-block-column-is-layout-flow">
<p class="wp-block-paragraph"><a href="https://memoirejuive.fr/la-vie-danne-frank/" data-type="post" data-id="23">La vie d&rsquo;Anne Franck</a></p>
</div>



<div class="wp-block-column is-layout-flow wp-block-column-is-layout-flow">
<p class="has-medium-font-size wp-block-paragraph"><strong>La vie d&rsquo;Anne Frank</strong></p>



<p class="wp-block-paragraph">Sur le site Mémoire juive et éducation.</p>
</div>
</div>



<div class="wp-block-columns is-layout-flex wp-container-core-columns-is-layout-5254ed4f wp-block-columns-is-layout-flex">
<div class="wp-block-column is-layout-flow wp-block-column-is-layout-flow">
<p class="wp-block-paragraph"><a href="https://www.cairn.info/revue-le-monde-juif-1995-3-page-124.htm" target="_blank" rel="noreferrer noopener nofollow">https://www.cairn.info/revue-le-monde-juif-1995-3-page-124.htm</a></p>



<p class="wp-block-paragraph"><a href="https://www.icem-pedagogie-freinet.org/book/export/html/29215" target="_blank" rel="noreferrer noopener nofollow">https://www.icem-pedagogie-freinet.org/book/export/html/29215</a></p>



<p class="wp-block-paragraph"><a href="https://www.humanium.org/fr/janusz-korczak-une-vie-dediee-aux-droits-de-lenfant/" target="_blank" rel="noreferrer noopener nofollow">https://www.humanium.org/fr/janusz-korczak-une-vie-dediee-aux-droits-de-lenfant/</a></p>
</div>



<div class="wp-block-column is-layout-flow wp-block-column-is-layout-flow">
<p class="wp-block-paragraph"><strong>Une série de liens sur Janusz Korczak</strong></p>
</div>
</div>



<div class="wp-block-columns is-layout-flex wp-container-core-columns-is-layout-5254ed4f wp-block-columns-is-layout-flex">
<div class="wp-block-column is-layout-flow wp-block-column-is-layout-flow">
<p class="wp-block-paragraph"></p>
</div>



<div class="wp-block-column is-layout-flow wp-block-column-is-layout-flow">
<p class="has-medium-font-size wp-block-paragraph"></p>
</div>
</div>



<div class="wp-block-columns is-layout-flex wp-container-core-columns-is-layout-5254ed4f wp-block-columns-is-layout-flex">
<div class="wp-block-column is-layout-flow wp-block-column-is-layout-flow">
<p class="wp-block-paragraph"></p>
</div>



<div class="wp-block-column is-layout-flow wp-block-column-is-layout-flow">
<p class="has-medium-font-size wp-block-paragraph"></p>
</div>
</div>



<div class="wp-block-columns is-layout-flex wp-container-core-columns-is-layout-5254ed4f wp-block-columns-is-layout-flex">
<div class="wp-block-column is-layout-flow wp-block-column-is-layout-flow">
<p class="wp-block-paragraph"></p>
</div>



<div class="wp-block-column is-layout-flow wp-block-column-is-layout-flow">
<p class="has-medium-font-size wp-block-paragraph"></p>
</div>
</div>



<div class="wp-block-columns is-layout-flex wp-container-core-columns-is-layout-5254ed4f wp-block-columns-is-layout-flex">
<div class="wp-block-column is-layout-flow wp-block-column-is-layout-flow">
<p class="wp-block-paragraph"></p>
</div>



<div class="wp-block-column is-layout-flow wp-block-column-is-layout-flow">
<p class="has-medium-font-size wp-block-paragraph"></p>
</div>
</div>
</div>



<div class="wp-block-column is-layout-flow wp-block-column-is-layout-flow">
<div class="wp-block-columns is-layout-flex wp-container-core-columns-is-layout-5254ed4f wp-block-columns-is-layout-flex">
<div class="wp-block-column is-layout-flow wp-block-column-is-layout-flow">
<p class="wp-block-paragraph"><a href="https://www.memorialdelashoah.org/upload/minisites/voyages/f-m-s/medias/06_cr02_Jaunay02/biographie.html" target="_blank" rel="noreferrer noopener nofollow">https://www.memorialdelashoah.org/upload/minisites/voyages/f-m-s/medias/06_cr02_Jaunay02/biographie.html</a></p>
</div>



<div class="wp-block-column is-layout-flow wp-block-column-is-layout-flow">
<p class="has-medium-font-size wp-block-paragraph"><strong>Une biographie de Primo Levi</strong></p>



<p class="wp-block-paragraph"></p>
</div>
</div>



<div class="wp-block-columns is-layout-flex wp-container-core-columns-is-layout-5254ed4f wp-block-columns-is-layout-flex">
<div class="wp-block-column is-layout-flow wp-block-column-is-layout-flow">
<p class="wp-block-paragraph"><a href="https://www.schindlers-factory-tickets.com/oskar-schindler-biography/" target="_blank" rel="noreferrer noopener nofollow">https://www.schindlers-factory-tickets.com/oskar-schindler-biography/</a></p>
</div>



<div class="wp-block-column is-layout-flow wp-block-column-is-layout-flow">
<p class="has-medium-font-size wp-block-paragraph"><strong>Oscar Schindler</strong></p>



<p class="wp-block-paragraph">The Story of Oscar Schindler (en anglais, photographies)</p>
</div>
</div>



<div class="wp-block-columns is-layout-flex wp-container-core-columns-is-layout-5254ed4f wp-block-columns-is-layout-flex">
<div class="wp-block-column is-layout-flow wp-block-column-is-layout-flow">
<p class="wp-block-paragraph"><a href="https://www.cercleshoah.org/spip.php?article60" target="_blank" rel="noreferrer noopener nofollow">https://www.cercleshoah.org/spip.php?article60</a></p>
</div>



<div class="wp-block-column is-layout-flow wp-block-column-is-layout-flow">
<p class="has-medium-font-size wp-block-paragraph"><strong>Ida Grinspan</strong></p>



<p class="wp-block-paragraph">Evocation de cette déportée à Auschwitz qui témoigne au Lycée Edgar Quinet, Paris 9ème&nbsp;</p>



<p class="wp-block-paragraph"></p>



<p class="wp-block-paragraph"></p>
</div>
</div>



<div class="wp-block-columns is-layout-flex wp-container-core-columns-is-layout-5254ed4f wp-block-columns-is-layout-flex">
<div class="wp-block-column is-layout-flow wp-block-column-is-layout-flow">
<p class="wp-block-paragraph"></p>
</div>



<div class="wp-block-column is-layout-flow wp-block-column-is-layout-flow">
<p class="has-medium-font-size wp-block-paragraph"></p>
</div>
</div>



<div class="wp-block-columns is-layout-flex wp-container-core-columns-is-layout-5254ed4f wp-block-columns-is-layout-flex">
<div class="wp-block-column is-layout-flow wp-block-column-is-layout-flow">
<p class="wp-block-paragraph"></p>
</div>



<div class="wp-block-column is-layout-flow wp-block-column-is-layout-flow">
<p class="has-medium-font-size wp-block-paragraph"></p>
</div>
</div>



<div class="wp-block-columns is-layout-flex wp-container-core-columns-is-layout-5254ed4f wp-block-columns-is-layout-flex">
<div class="wp-block-column is-layout-flow wp-block-column-is-layout-flow">
<p class="wp-block-paragraph"></p>
</div>



<div class="wp-block-column is-layout-flow wp-block-column-is-layout-flow">
<p class="has-medium-font-size wp-block-paragraph"></p>
</div>
</div>



<div class="wp-block-columns is-layout-flex wp-container-core-columns-is-layout-5254ed4f wp-block-columns-is-layout-flex">
<div class="wp-block-column is-layout-flow wp-block-column-is-layout-flow">
<p class="wp-block-paragraph"></p>
</div>



<div class="wp-block-column is-layout-flow wp-block-column-is-layout-flow">
<p class="has-medium-font-size wp-block-paragraph"></p>
</div>
</div>
</div>
</div>



<div style="height:100px" aria-hidden="true" id="24" class="wp-block-spacer"></div>



<div class="wp-block-group alignwide is-layout-flow wp-block-group-is-layout-flow">
<hr class="wp-block-separator alignwide has-alpha-channel-opacity is-style-wide"/>



<h2 class="wp-block-heading has-large-font-size" id="20-les-massacres-de-populations-civiles">20. Les massacres de populations civiles</h2>
</div>



<hr class="wp-block-separator alignwide has-alpha-channel-opacity"/>



<div class="wp-block-columns alignwide is-layout-flex wp-container-core-columns-is-layout-5254ed4f wp-block-columns-is-layout-flex">
<div class="wp-block-column is-layout-flow wp-block-column-is-layout-flow" style="border-right-width:1px">
<div class="wp-block-columns is-layout-flex wp-container-core-columns-is-layout-5254ed4f wp-block-columns-is-layout-flex">
<div class="wp-block-column is-layout-flow wp-block-column-is-layout-flow">
<p class="wp-block-paragraph"><a href="https://www.lefigaro.fr/histoire/2017/11/01/26001-20171101ARTFIG00169-les-fosses-ardeatines-un-massacre-perpetre-le-24-mars-1944.php" target="_blank" rel="noreferrer noopener nofollow">https://www.lefigaro.fr/histoire/2017/11/01/26001-20171101ARTFIG00169-les-fosses-ardeatines-un-massacre-perpetre-le-24-mars-1944.php</a></p>
</div>



<div class="wp-block-column is-layout-flow wp-block-column-is-layout-flow">
<p class="has-medium-font-size wp-block-paragraph"><strong>En Italie : le massacre des Fosses ardéatines</strong></p>



<p class="wp-block-paragraph">Des SS ont fusillé 335 italiens (dont 75 juifs) aux Fosses Ardéatines, des grottes de la banlieue sud de Rome. (Site&nbsp;: Le Figaro)</p>
</div>
</div>



<div class="wp-block-columns is-layout-flex wp-container-core-columns-is-layout-5254ed4f wp-block-columns-is-layout-flex">
<div class="wp-block-column is-layout-flow wp-block-column-is-layout-flow">
<p class="wp-block-paragraph"><a href="//oradourhvr.fr/?cat=16" target="_blank" rel="noreferrer noopener">http://oradourhvr.fr/?cat=16</a></p>
</div>



<div class="wp-block-column is-layout-flow wp-block-column-is-layout-flow">
<p class="has-medium-font-size wp-block-paragraph"><strong>Oradour-sur-Glane 10 juin 1944</strong></p>



<p class="wp-block-paragraph">« Ici des hommes firent à leurs mères et à toutes les femmes la plus grave injure: ils n&rsquo;épargnèrent pas les enfants ». Paul Eluard</p>



<p class="wp-block-paragraph">Des témoignages sur le massacre d&rsquo;Oradour.</p>
</div>
</div>



<div class="wp-block-columns is-layout-flex wp-container-core-columns-is-layout-5254ed4f wp-block-columns-is-layout-flex">
<div class="wp-block-column is-layout-flow wp-block-column-is-layout-flow">
<p class="wp-block-paragraph"><a href="//perso.libertysurf.fr/floydian.ben/rubriques/indexoradour2.htm" target="_blank" rel="noreferrer noopener">http://perso.libertysurf.fr/floydian.ben/rubriques/indexoradour2.htm</a></p>



<p class="wp-block-paragraph"></p>
</div>



<div class="wp-block-column is-layout-flow wp-block-column-is-layout-flow">
<p class="has-medium-font-size wp-block-paragraph"><strong>Oradour sur Glane</strong></p>



<p class="wp-block-paragraph">Un autre site, avec de remarquables photos récentes des ruines du village, par un jeune étudiant en architecture.</p>
</div>
</div>



<div class="wp-block-columns is-layout-flex wp-container-core-columns-is-layout-5254ed4f wp-block-columns-is-layout-flex">
<div class="wp-block-column is-layout-flow wp-block-column-is-layout-flow">
<p class="wp-block-paragraph"></p>
</div>



<div class="wp-block-column is-layout-flow wp-block-column-is-layout-flow">
<p class="has-medium-font-size wp-block-paragraph"></p>
</div>
</div>



<div class="wp-block-columns is-layout-flex wp-container-core-columns-is-layout-5254ed4f wp-block-columns-is-layout-flex">
<div class="wp-block-column is-layout-flow wp-block-column-is-layout-flow">
<p class="wp-block-paragraph"></p>
</div>



<div class="wp-block-column is-layout-flow wp-block-column-is-layout-flow">
<p class="has-medium-font-size wp-block-paragraph"></p>
</div>
</div>



<div class="wp-block-columns is-layout-flex wp-container-core-columns-is-layout-5254ed4f wp-block-columns-is-layout-flex">
<div class="wp-block-column is-layout-flow wp-block-column-is-layout-flow">
<p class="wp-block-paragraph"></p>
</div>



<div class="wp-block-column is-layout-flow wp-block-column-is-layout-flow">
<p class="has-medium-font-size wp-block-paragraph"></p>
</div>
</div>



<div class="wp-block-columns is-layout-flex wp-container-core-columns-is-layout-5254ed4f wp-block-columns-is-layout-flex">
<div class="wp-block-column is-layout-flow wp-block-column-is-layout-flow">
<p class="wp-block-paragraph"></p>
</div>



<div class="wp-block-column is-layout-flow wp-block-column-is-layout-flow">
<p class="has-medium-font-size wp-block-paragraph"></p>
</div>
</div>
</div>



<div class="wp-block-column is-layout-flow wp-block-column-is-layout-flow">
<div class="wp-block-columns is-layout-flex wp-container-core-columns-is-layout-5254ed4f wp-block-columns-is-layout-flex">
<div class="wp-block-column is-layout-flow wp-block-column-is-layout-flow">
<p class="wp-block-paragraph"><a href="//www.dasreich.ca/oradour.html" target="_blank" rel="noreferrer noopener">http://www.dasreich.ca/oradour.html</a></p>
</div>



<div class="wp-block-column is-layout-flow wp-block-column-is-layout-flow">
<p class="has-medium-font-size wp-block-paragraph"><strong>The massacre at Tulle and Oradour-sur-Glane</strong></p>



<p class="wp-block-paragraph">Site canadien, en anglais (photos).</p>



<p class="wp-block-paragraph"></p>
</div>
</div>



<div class="wp-block-columns is-layout-flex wp-container-core-columns-is-layout-5254ed4f wp-block-columns-is-layout-flex">
<div class="wp-block-column is-layout-flow wp-block-column-is-layout-flow">
<p class="wp-block-paragraph"><a href="https://www.cairn.info/tulle--9791021004788.htm" target="_blank" rel="noreferrer noopener nofollow">https://www.cairn.info/tulle&#8211;9791021004788.htm</a></p>
</div>



<div class="wp-block-column is-layout-flow wp-block-column-is-layout-flow">
<p class="has-medium-font-size wp-block-paragraph"><strong>Les Pendus de Tulle</strong></p>
</div>
</div>



<div class="wp-block-columns is-layout-flex wp-container-core-columns-is-layout-5254ed4f wp-block-columns-is-layout-flex">
<div class="wp-block-column is-layout-flow wp-block-column-is-layout-flow">
<p class="wp-block-paragraph"><a href="https://www.tourisme-langres.com/fr/MEMORIAL-SAINT-BROINGT-LES-FOSSES-01_monument-commemoratif-de-la-ferme-de-suxy" target="_blank" rel="noreferrer noopener nofollow">https://www.tourisme-langres.com/fr/MEMORIAL-SAINT-BROINGT-LES-FOSSES-01_monument-commemoratif-de-la-ferme-de-suxy</a></p>
</div>



<div class="wp-block-column is-layout-flow wp-block-column-is-layout-flow">
<p class="has-medium-font-size wp-block-paragraph"><strong>9 Août 1944 : Des S.S. brutalisent, torturent et tuent 17 innocents</strong></p>



<p class="wp-block-paragraph">Lieux du drame : la ferme de Suxy et la commune du Prauthoy, en Haute Marne</p>



<p class="wp-block-paragraph"></p>



<p class="wp-block-paragraph"></p>
</div>
</div>



<div class="wp-block-columns is-layout-flex wp-container-core-columns-is-layout-5254ed4f wp-block-columns-is-layout-flex">
<div class="wp-block-column is-layout-flow wp-block-column-is-layout-flow">
<figure class="wp-block-embed is-type-wp-embed is-provider-maison-du-souvenir wp-block-embed-maison-du-souvenir"><div class="wp-block-embed__wrapper">
https://www.maisondusouvenir.fr/maille-25-08-1944-un-nom-une-date
</div></figure>
</div>



<div class="wp-block-column is-layout-flow wp-block-column-is-layout-flow">
<p class="has-medium-font-size wp-block-paragraph"><strong>Le Massacre de Maillé</strong></p>



<p class="wp-block-paragraph">Une page sur ce massacre oublié.</p>
</div>
</div>



<div class="wp-block-columns is-layout-flex wp-container-core-columns-is-layout-5254ed4f wp-block-columns-is-layout-flex">
<div class="wp-block-column is-layout-flow wp-block-column-is-layout-flow">
<p class="wp-block-paragraph"></p>
</div>



<div class="wp-block-column is-layout-flow wp-block-column-is-layout-flow">
<p class="has-medium-font-size wp-block-paragraph"></p>
</div>
</div>



<div class="wp-block-columns is-layout-flex wp-container-core-columns-is-layout-5254ed4f wp-block-columns-is-layout-flex">
<div class="wp-block-column is-layout-flow wp-block-column-is-layout-flow">
<p class="wp-block-paragraph"></p>
</div>



<div class="wp-block-column is-layout-flow wp-block-column-is-layout-flow">
<p class="has-medium-font-size wp-block-paragraph"></p>
</div>
</div>



<div class="wp-block-columns is-layout-flex wp-container-core-columns-is-layout-5254ed4f wp-block-columns-is-layout-flex">
<div class="wp-block-column is-layout-flow wp-block-column-is-layout-flow">
<p class="wp-block-paragraph"></p>
</div>



<div class="wp-block-column is-layout-flow wp-block-column-is-layout-flow">
<p class="has-medium-font-size wp-block-paragraph"></p>
</div>
</div>
</div>
</div>



<div style="height:100px" aria-hidden="true" id="25" class="wp-block-spacer"></div>



<div class="wp-block-group alignwide is-layout-flow wp-block-group-is-layout-flow">
<hr class="wp-block-separator alignwide has-alpha-channel-opacity is-style-wide"/>



<h2 class="wp-block-heading has-large-font-size" id="21-les-criminels-nazis-le-proces-de-nuremberg-les-proces-pour-crime-contre-lhumanite">21. Les criminels nazis, le procès de Nuremberg, les procès pour crime contre l’humanité</h2>
</div>



<hr class="wp-block-separator alignwide has-alpha-channel-opacity"/>



<div class="wp-block-columns alignwide is-layout-flex wp-container-core-columns-is-layout-5254ed4f wp-block-columns-is-layout-flex">
<div class="wp-block-column is-layout-flow wp-block-column-is-layout-flow" style="border-right-width:1px">
<div class="wp-block-columns is-layout-flex wp-container-core-columns-is-layout-5254ed4f wp-block-columns-is-layout-flex">
<div class="wp-block-column is-layout-flow wp-block-column-is-layout-flow">
<p class="wp-block-paragraph"><a href="https://www.chrd.lyon.fr/musee/collections/le-proces-de-klaus-barbie" rel="nofollow noopener" target="_blank">https://www.chrd.lyon.fr/musee/collections/le-proces-de-klaus-barbie</a></p>
</div>



<div class="wp-block-column is-layout-flow wp-block-column-is-layout-flow">
<p class="has-medium-font-size wp-block-paragraph"><strong>Le procès Barbie</strong><strong></strong></p>



<p class="wp-block-paragraph">Sur le site du Centre d&rsquo;Histoire de la Résistance et de la Déportation de Lyon.</p>
</div>
</div>



<div class="wp-block-columns is-layout-flex wp-container-core-columns-is-layout-5254ed4f wp-block-columns-is-layout-flex">
<div class="wp-block-column is-layout-flow wp-block-column-is-layout-flow">
<p class="wp-block-paragraph"><a href="https://www.sudouest.fr/recherche/?query=proc%C3%A8s+Papon" rel="nofollow noopener" target="_blank">https://www.sudouest.fr/recherche/?query=proc%C3%A8s+Papon</a></p>
</div>



<div class="wp-block-column is-layout-flow wp-block-column-is-layout-flow">
<p class="has-medium-font-size wp-block-paragraph"><strong>Le procès Papon</strong></p>



<p class="wp-block-paragraph">Articles du journal <em>Sud-Ouest</em></p>
</div>
</div>



<div class="wp-block-columns is-layout-flex wp-container-core-columns-is-layout-5254ed4f wp-block-columns-is-layout-flex">
<div class="wp-block-column is-layout-flow wp-block-column-is-layout-flow">
<figure class="wp-block-embed is-type-wp-embed is-provider-l-039-humanit wp-block-embed-l-039-humanit"><div class="wp-block-embed__wrapper">
https://www.humanite.fr/histoire/maurice-papon/il-y-a-25-ans-le-proces-papon-six-mois-pour-la-verite-766446
</div></figure>



<p class="wp-block-paragraph"></p>
</div>



<div class="wp-block-column is-layout-flow wp-block-column-is-layout-flow">
<p class="has-medium-font-size wp-block-paragraph"><strong>Le Procès Papon</strong></p>



<p class="wp-block-paragraph">Sur le site du journal <em>L&rsquo;Humanité</em>.</p>
</div>
</div>



<div class="wp-block-columns is-layout-flex wp-container-core-columns-is-layout-5254ed4f wp-block-columns-is-layout-flex">
<div class="wp-block-column is-layout-flow wp-block-column-is-layout-flow">
<p class="wp-block-paragraph"><a href="https://memoirejuive.fr/quatre-criminels-contre-lhumanite-ont-ete-juges-en-france/" data-type="post" data-id="7">Quatre criminels contre l&rsquo;humanité ont été jugés en France</a></p>
</div>



<div class="wp-block-column is-layout-flow wp-block-column-is-layout-flow">
<p class="has-medium-font-size wp-block-paragraph"><strong>Quatre criminels contre l&rsquo;humanité ont été jugés en France</strong></p>



<p class="wp-block-paragraph">Dans l&rsquo;ordre Klaus BARBIE (1987), Paul TOUVIER (1992), Maurice PAPON (1997), Aloïs BRUNNER (2001), sur le site Mémoire juive &amp; éducation.</p>
</div>
</div>



<div class="wp-block-columns is-layout-flex wp-container-core-columns-is-layout-5254ed4f wp-block-columns-is-layout-flex">
<div class="wp-block-column is-layout-flow wp-block-column-is-layout-flow">
<p class="wp-block-paragraph"></p>
</div>



<div class="wp-block-column is-layout-flow wp-block-column-is-layout-flow">
<p class="has-medium-font-size wp-block-paragraph"></p>
</div>
</div>



<div class="wp-block-columns is-layout-flex wp-container-core-columns-is-layout-5254ed4f wp-block-columns-is-layout-flex">
<div class="wp-block-column is-layout-flow wp-block-column-is-layout-flow">
<p class="wp-block-paragraph"></p>
</div>



<div class="wp-block-column is-layout-flow wp-block-column-is-layout-flow">
<p class="has-medium-font-size wp-block-paragraph"></p>
</div>
</div>



<div class="wp-block-columns is-layout-flex wp-container-core-columns-is-layout-5254ed4f wp-block-columns-is-layout-flex">
<div class="wp-block-column is-layout-flow wp-block-column-is-layout-flow">
<p class="wp-block-paragraph"></p>
</div>



<div class="wp-block-column is-layout-flow wp-block-column-is-layout-flow">
<p class="has-medium-font-size wp-block-paragraph"></p>
</div>
</div>
</div>



<div class="wp-block-column is-layout-flow wp-block-column-is-layout-flow">
<div class="wp-block-columns is-layout-flex wp-container-core-columns-is-layout-5254ed4f wp-block-columns-is-layout-flex">
<div class="wp-block-column is-layout-flow wp-block-column-is-layout-flow">
<p class="wp-block-paragraph"><a href="https://pedagogie.ac-reims.fr/memoire/enseigner/memoire_vichy/06identite.htm" target="_blank" rel="noreferrer noopener nofollow">https://pedagogie.ac-reims.fr/memoire/enseigner/memoire_vichy/06identite.htm</a></p>
</div>



<div class="wp-block-column is-layout-flow wp-block-column-is-layout-flow">
<p class="has-medium-font-size wp-block-paragraph"><strong>Le réveil de la mémoire juive et les procès de Barbie et de Touvier</strong></p>



<p class="wp-block-paragraph">Une page sur la traque de Barbie et de Touvier, dans le site  »&nbsp;Histoire et mémoire des deux guerres mondiales&nbsp; » de Jean-Pierre Husson.</p>
</div>
</div>



<div class="wp-block-columns is-layout-flex wp-container-core-columns-is-layout-5254ed4f wp-block-columns-is-layout-flex">
<div class="wp-block-column is-layout-flow wp-block-column-is-layout-flow">
<p class="wp-block-paragraph"><strong><a href="https://memoirejuive.fr/klaus-barbie/" data-type="post" data-id="2742">Klaus Barbie</a></strong></p>
</div>



<div class="wp-block-column is-layout-flow wp-block-column-is-layout-flow">
<p class="has-medium-font-size wp-block-paragraph"><strong>Klaus Barbie</strong></p>



<p class="wp-block-paragraph">Le tortionnaire de Jean Moulin, l&rsquo;organisateur de la déportation des enfants d&rsquo;Izieu, sur le site Mémoire juive &amp; éducation.</p>



<p class="wp-block-paragraph"></p>
</div>
</div>



<div class="wp-block-columns is-layout-flex wp-container-core-columns-is-layout-5254ed4f wp-block-columns-is-layout-flex">
<div class="wp-block-column is-layout-flow wp-block-column-is-layout-flow">
<p class="wp-block-paragraph"><a href="https://memoirejuive.fr/la-vie-dun-milicien-criminel-paul-touvier/" data-type="post" data-id="4197">Touvier</a></p>
</div>



<div class="wp-block-column is-layout-flow wp-block-column-is-layout-flow">
<p class="wp-block-paragraph"><strong>La vie d&rsquo;un milicien criminel, Paul Touvier</strong></p>



<p class="wp-block-paragraph">Toujours sur le site Mémoire juive &amp; éducation.</p>
</div>
</div>



<div class="wp-block-columns is-layout-flex wp-container-core-columns-is-layout-5254ed4f wp-block-columns-is-layout-flex">
<div class="wp-block-column is-layout-flow wp-block-column-is-layout-flow">
<p class="wp-block-paragraph"><strong><a href="https://memoirejuive.fr/ce-quils-sont-devenus-le-sort-de-958-criminels-nazis-et-de-quelques-complices/" data-type="post" data-id="2783">Ce qu’ils sont devenus</a></strong></p>
</div>



<div class="wp-block-column is-layout-flow wp-block-column-is-layout-flow">
<p class="wp-block-paragraph"><strong>Ce qu’ils sont devenus</strong></p>



<p class="wp-block-paragraph">Le sort de plusieurs centaines de criminels nazis et de quelques complices, une liste impressionnante de plus de 950 destins après la guerre, sur le site Mémoire Juive &amp; Education</p>



<p class="wp-block-paragraph"></p>
</div>
</div>



<div class="wp-block-columns is-layout-flex wp-container-core-columns-is-layout-5254ed4f wp-block-columns-is-layout-flex">
<div class="wp-block-column is-layout-flow wp-block-column-is-layout-flow">
<p class="wp-block-paragraph"></p>
</div>



<div class="wp-block-column is-layout-flow wp-block-column-is-layout-flow">
<p class="has-medium-font-size wp-block-paragraph"></p>
</div>
</div>



<div class="wp-block-columns is-layout-flex wp-container-core-columns-is-layout-5254ed4f wp-block-columns-is-layout-flex">
<div class="wp-block-column is-layout-flow wp-block-column-is-layout-flow">
<p class="wp-block-paragraph"></p>
</div>



<div class="wp-block-column is-layout-flow wp-block-column-is-layout-flow">
<p class="has-medium-font-size wp-block-paragraph"></p>
</div>
</div>



<div class="wp-block-columns is-layout-flex wp-container-core-columns-is-layout-5254ed4f wp-block-columns-is-layout-flex">
<div class="wp-block-column is-layout-flow wp-block-column-is-layout-flow">
<p class="wp-block-paragraph"></p>
</div>



<div class="wp-block-column is-layout-flow wp-block-column-is-layout-flow">
<p class="has-medium-font-size wp-block-paragraph"></p>
</div>
</div>
</div>
</div>



<div style="height:100px" aria-hidden="true" id="26" class="wp-block-spacer"></div>



<div class="wp-block-group alignwide is-layout-flow wp-block-group-is-layout-flow" id="26">
<hr class="wp-block-separator alignwide has-alpha-channel-opacity is-style-wide"/>



<h2 class="wp-block-heading has-large-font-size" id="22-les-genocides">22. Les génocides</h2>
</div>



<hr class="wp-block-separator alignwide has-alpha-channel-opacity"/>



<div class="wp-block-columns alignwide is-layout-flex wp-container-core-columns-is-layout-5254ed4f wp-block-columns-is-layout-flex">
<div class="wp-block-column is-layout-flow wp-block-column-is-layout-flow" style="border-right-width:1px">
<div class="wp-block-columns is-layout-flex wp-container-core-columns-is-layout-5254ed4f wp-block-columns-is-layout-flex">
<div class="wp-block-column is-layout-flow wp-block-column-is-layout-flow">
<p class="wp-block-paragraph"><a href="file:///Volumes/iF222%20MEDIAS/W%20E%20B/Memoire%20juive/memoirejuive%E2%80%942023/external.html?link=http://www.webster.edu/~woolflm/holocaust.html">http://www.webster.edu/~woolflm/holocaust.html</a></p>
</div>



<div class="wp-block-column is-layout-flow wp-block-column-is-layout-flow">
<p class="has-medium-font-size wp-block-paragraph"><strong>Holocaust &amp; Genocide Studies</strong></p>



<p class="wp-block-paragraph">Un site qui évoque tous les génocides (arménien, juif), y compris les plus récents (Rwanda&#8230;)<br>(en anglais, nombreux liens)</p>



<p class="wp-block-paragraph"></p>
</div>
</div>



<div class="wp-block-columns is-layout-flex wp-container-core-columns-is-layout-5254ed4f wp-block-columns-is-layout-flex">
<div class="wp-block-column is-layout-flow wp-block-column-is-layout-flow">
<figure class="wp-block-embed is-type-wp-embed is-provider-clio-lyc-e wp-block-embed-clio-lyc-e"><div class="wp-block-embed__wrapper">
https://lycee.clionautes.org/1685-le-code-noir-des-colbert-1685.html
</div></figure>
</div>



<div class="wp-block-column is-layout-flow wp-block-column-is-layout-flow">
<p class="has-medium-font-size wp-block-paragraph"><strong>Le Code Noir des Colbert</strong></p>



<p class="wp-block-paragraph">Sur le site des Clionautes pour argumanter la définition de la traite et de l’esclavage comme crime contre l’humanité..</p>



<p class="wp-block-paragraph"></p>
</div>
</div>



<div class="wp-block-columns is-layout-flex wp-container-core-columns-is-layout-5254ed4f wp-block-columns-is-layout-flex">
<div class="wp-block-column is-layout-flow wp-block-column-is-layout-flow">
<figure class="wp-block-embed is-type-wp-embed is-provider-m-morial-de-labolition-de-l-esclavage-nantes wp-block-embed-m-morial-de-labolition-de-l-esclavage-nantes"><div class="wp-block-embed__wrapper">
<blockquote class="wp-embedded-content" data-secret="U0TxsW9VKx"><a href="https://memorial.nantes.fr/chronologie-des-abolitions/" rel="nofollow noopener" target="_blank">Chronologie des abolitions</a></blockquote><iframe loading="lazy" class="wp-embedded-content" sandbox="allow-scripts" security="restricted"  title="« Chronologie &lt;br/&gt;des abolitions » — Mémorial de l’abolition de l’esclavage – Nantes" src="https://memorial.nantes.fr/chronologie-des-abolitions/embed/#?secret=OdF1G9lJer#?secret=U0TxsW9VKx" data-secret="U0TxsW9VKx" width="500" height="282" frameborder="0" marginwidth="0" marginheight="0" scrolling="no"></iframe>
</div></figure>
</div>



<div class="wp-block-column is-layout-flow wp-block-column-is-layout-flow">
<p class="has-medium-font-size wp-block-paragraph"><strong>Chronologie des abolitions de l’esclavage</strong></p>



<p class="wp-block-paragraph">Sur le site du Mémorial de l&rsquo;abolition de l&rsquo;esclavage de Nantes.</p>



<p class="wp-block-paragraph"></p>
</div>
</div>



<div class="wp-block-columns is-layout-flex wp-container-core-columns-is-layout-5254ed4f wp-block-columns-is-layout-flex">
<div class="wp-block-column is-layout-flow wp-block-column-is-layout-flow">
<p class="wp-block-paragraph"><a href="https://www.lem.lu/pdf/trape/Berthet,%20Elise%20(6C6)-%20Le%20g%C3%87nocide%20arm%C3%87nien.pdf" target="_blank" rel="noreferrer noopener nofollow">https://www.lem.lu/pdf/trape/Berthet,%20Elise%20(6C6)-%20Le%20g%C3%87nocide%20arm%C3%87nien.pdf</a></p>
</div>



<div class="wp-block-column is-layout-flow wp-block-column-is-layout-flow">
<p class="has-medium-font-size wp-block-paragraph"><strong>Le Génocide Arménien</strong> PDF, article très complet d&rsquo;Elise Berthet, avec cartes et documents.</p>



<p class="wp-block-paragraph"></p>
</div>
</div>



<div class="wp-block-columns is-layout-flex wp-container-core-columns-is-layout-5254ed4f wp-block-columns-is-layout-flex">
<div class="wp-block-column is-layout-flow wp-block-column-is-layout-flow">
<p class="wp-block-paragraph"></p>
</div>



<div class="wp-block-column is-layout-flow wp-block-column-is-layout-flow">
<p class="has-medium-font-size wp-block-paragraph"></p>
</div>
</div>



<div class="wp-block-columns is-layout-flex wp-container-core-columns-is-layout-5254ed4f wp-block-columns-is-layout-flex">
<div class="wp-block-column is-layout-flow wp-block-column-is-layout-flow">
<p class="wp-block-paragraph"></p>
</div>



<div class="wp-block-column is-layout-flow wp-block-column-is-layout-flow">
<p class="has-medium-font-size wp-block-paragraph"></p>
</div>
</div>



<div class="wp-block-columns is-layout-flex wp-container-core-columns-is-layout-5254ed4f wp-block-columns-is-layout-flex">
<div class="wp-block-column is-layout-flow wp-block-column-is-layout-flow">
<p class="wp-block-paragraph"></p>
</div>



<div class="wp-block-column is-layout-flow wp-block-column-is-layout-flow">
<p class="has-medium-font-size wp-block-paragraph"></p>
</div>
</div>
</div>



<div class="wp-block-column is-layout-flow wp-block-column-is-layout-flow">
<div class="wp-block-columns is-layout-flex wp-container-core-columns-is-layout-5254ed4f wp-block-columns-is-layout-flex">
<div class="wp-block-column is-layout-flow wp-block-column-is-layout-flow">
<p class="wp-block-paragraph"><a href="http://www.armenian-genocide.org/" target="_blank" rel="noreferrer noopener nofollow">http://www.armenian-genocide.org/</a></p>
</div>



<div class="wp-block-column is-layout-flow wp-block-column-is-layout-flow">
<p class="has-medium-font-size wp-block-paragraph"><strong>Armenian International Institute</strong></p>



<p class="wp-block-paragraph">Un site très riche sur le génocide arménien, mais en anglais.</p>
</div>
</div>



<div class="wp-block-columns is-layout-flex wp-container-core-columns-is-layout-5254ed4f wp-block-columns-is-layout-flex">
<div class="wp-block-column is-layout-flow wp-block-column-is-layout-flow">
<figure class="wp-block-embed is-type-wp-embed is-provider-m-morial-de-la-shoah wp-block-embed-m-morial-de-la-shoah"><div class="wp-block-embed__wrapper">
<blockquote class="wp-embedded-content" data-secret="TsKjxQRqiL"><a href="https://www.memorialdelashoah.org/archives-et-documentation/genocides-xx-siecle/genocide-tutsi-rwanda.html" rel="nofollow noopener" target="_blank">Le génocide des Tutsi au Rwanda</a></blockquote><iframe loading="lazy" class="wp-embedded-content" sandbox="allow-scripts" security="restricted"  title="“Le génocide des Tutsi au Rwanda” — Mémorial de la Shoah" src="https://www.memorialdelashoah.org/archives-et-documentation/genocides-xx-siecle/genocide-tutsi-rwanda.html/embed#?secret=5LPdj4MOMO#?secret=TsKjxQRqiL" data-secret="TsKjxQRqiL" width="500" height="282" frameborder="0" marginwidth="0" marginheight="0" scrolling="no"></iframe>
</div></figure>
</div>



<div class="wp-block-column is-layout-flow wp-block-column-is-layout-flow">
<p class="has-medium-font-size wp-block-paragraph"><strong>La notion de génocide : le cas des Tutsis au Rwanda</strong></p>



<p class="wp-block-paragraph">Sur le site du Mémorial de la Shoah.</p>



<p class="wp-block-paragraph"></p>



<p class="wp-block-paragraph"></p>
</div>
</div>



<div class="wp-block-columns is-layout-flex wp-container-core-columns-is-layout-5254ed4f wp-block-columns-is-layout-flex">
<div class="wp-block-column is-layout-flow wp-block-column-is-layout-flow">
<p class="wp-block-paragraph"><a href="https://news.un.org/fr/story/2021/07/1100422" target="_blank" rel="noreferrer noopener nofollow">https://news.un.org/fr/story/2021/07/1100422</a></p>
</div>



<div class="wp-block-column is-layout-flow wp-block-column-is-layout-flow">
<p class="has-medium-font-size wp-block-paragraph"><strong>Le massacre de de Srebrenica (1995)</strong></p>



<p class="wp-block-paragraph">Sur le site des Nations Unies (ONU).</p>



<p class="wp-block-paragraph"></p>
</div>
</div>



<div class="wp-block-columns is-layout-flex wp-container-core-columns-is-layout-5254ed4f wp-block-columns-is-layout-flex">
<div class="wp-block-column is-layout-flow wp-block-column-is-layout-flow">
<p class="wp-block-paragraph"><a href="https://www.icty.org/fr" target="_blank" rel="noreferrer noopener nofollow">https://www.icty.org/fr</a></p>
</div>



<div class="wp-block-column is-layout-flow wp-block-column-is-layout-flow">
<p class="has-medium-font-size wp-block-paragraph"><strong>Le Tribunal pénal international pour l&rsquo;ancienne Yougoslavie (TPIY)</strong></p>



<p class="wp-block-paragraph">Sur le site de l&rsquo;ONU.</p>



<p class="wp-block-paragraph"></p>



<p class="wp-block-paragraph"></p>
</div>
</div>



<div class="wp-block-columns is-layout-flex wp-container-core-columns-is-layout-5254ed4f wp-block-columns-is-layout-flex">
<div class="wp-block-column is-layout-flow wp-block-column-is-layout-flow">
<p class="wp-block-paragraph"><a href="https://www.geo.fr/histoire/cambodge-des-atrocites-des-khmers-rouges-au-deces-de-douch-bourreau-du-regime-201922" target="_blank" rel="noreferrer noopener nofollow">https://www.geo.fr/histoire/cambodge-des-atrocites-des-khmers-rouges-au-deces-de-douch-bourreau-du-regime-201922</a></p>



<p class="wp-block-paragraph"><a href="https://www.alloprof.qc.ca/fr/eleves/bv/histoire/genocide-cambodgien-h1117" target="_blank" rel="noreferrer noopener nofollow">https://www.alloprof.qc.ca/fr/eleves/bv/histoire/genocide-cambodgien-h1117</a></p>



<p class="wp-block-paragraph"><a href="https://www.cairn.info/revue-etudes-2008-3-page-297.htm" target="_blank" rel="noreferrer noopener nofollow">https://www.cairn.info/revue-etudes-2008-3-page-297.htm</a></p>



<p class="wp-block-paragraph"><a href="https://journals.openedition.org/revdh/6241" target="_blank" rel="noreferrer noopener nofollow">https://journals.openedition.org/revdh/6241</a></p>
</div>



<div class="wp-block-column is-layout-flow wp-block-column-is-layout-flow">
<p class="has-medium-font-size wp-block-paragraph"><strong>Le génocide cambodgien</strong></p>



<p class="wp-block-paragraph">Quatre sites sur ce sujet, de niveaux très différents.</p>
</div>
</div>



<div class="wp-block-columns is-layout-flex wp-container-core-columns-is-layout-5254ed4f wp-block-columns-is-layout-flex">
<div class="wp-block-column is-layout-flow wp-block-column-is-layout-flow">
<p class="wp-block-paragraph"></p>
</div>



<div class="wp-block-column is-layout-flow wp-block-column-is-layout-flow">
<p class="has-medium-font-size wp-block-paragraph"></p>
</div>
</div>



<div class="wp-block-columns is-layout-flex wp-container-core-columns-is-layout-5254ed4f wp-block-columns-is-layout-flex">
<div class="wp-block-column is-layout-flow wp-block-column-is-layout-flow">
<p class="wp-block-paragraph"></p>
</div>



<div class="wp-block-column is-layout-flow wp-block-column-is-layout-flow">
<p class="has-medium-font-size wp-block-paragraph"></p>
</div>
</div>
</div>
</div>



<div style="height:100px" aria-hidden="true" class="wp-block-spacer"></div>



<div class="wp-block-group alignfull has-text-color is-layout-flow wp-block-group-is-layout-flow" style="color:#ffffff;padding-top:100px;padding-right:100px;padding-bottom:100px;padding-left:100px">
<div class="wp-block-query is-layout-flow wp-block-query-is-layout-flow"><ul class="columns-3 wp-block-post-template is-layout-grid wp-container-core-post-template-is-layout-6967dc12 wp-block-post-template-is-layout-grid"><li class="wp-block-post post-12117 post type-post status-publish format-standard hentry category-aujourdhui category-garder-memoire category-litterature-art-philosophie-de-la-shoah tag-bourreaux tag-criminels-nazis-et-complices tag-culpabilite tag-deuil tag-enfants tag-famille tag-martin-bormann tag-milice tag-psychanalyse tag-ravensbruck tag-victimes">

<hr class="wp-block-separator has-text-color has-primary-color has-alpha-channel-opacity has-primary-background-color has-background alignwide is-style-wide"/>



<div class="wp-block-columns alignwide are-vertically-aligned-center is-layout-flex wp-container-core-columns-is-layout-5254ed4f wp-block-columns-is-layout-flex">
<div class="wp-block-column is-vertically-aligned-center is-layout-flow wp-block-column-is-layout-flow" style="flex-basis:20%"></div>



<div class="wp-block-column is-vertically-aligned-center is-layout-flow wp-block-column-is-layout-flow" style="flex-basis:80%"><h6 style="color:#ffffff;line-height:1.1;text-transform:none" class="wp-block-post-title has-text-color has-small-font-size"><a href="https://memoirejuive.fr/les-enfants-de-bourreaux-sont-aussi-des-victimes/" target="_self">Les enfants de bourreaux sont aussi des victimes</a></h6></div>
</div>

</li><li class="wp-block-post post-10730 post type-post status-publish format-standard has-post-thumbnail hentry category-aujourdhui category-auschwitz category-garder-memoire category-litterature-art-philosophie-de-la-shoah tag-convois tag-paris">

<hr class="wp-block-separator has-text-color has-primary-color has-alpha-channel-opacity has-primary-background-color has-background alignwide is-style-wide"/>



<div class="wp-block-columns alignwide are-vertically-aligned-center is-layout-flex wp-container-core-columns-is-layout-5254ed4f wp-block-columns-is-layout-flex">
<div class="wp-block-column is-vertically-aligned-center is-layout-flow wp-block-column-is-layout-flow" style="flex-basis:20%"></div>



<div class="wp-block-column is-vertically-aligned-center is-layout-flow wp-block-column-is-layout-flow" style="flex-basis:80%"><h6 style="color:#ffffff;line-height:1.1;text-transform:none" class="wp-block-post-title has-text-color has-small-font-size"><a href="https://memoirejuive.fr/une-sculpture-pour-evoquer-le-convoi-n37/" target="_self">Une sculpture pour évoquer le convoi n°37</a></h6></div>
</div>

</li><li class="wp-block-post post-10625 post type-post status-publish format-standard hentry category-aujourdhui category-garder-memoire category-litterature-art-philosophie-de-la-shoah tag-drancy tag-extreme-droite tag-klarsfeld tag-klaus-barbie tag-textes-et-temoignages">

<hr class="wp-block-separator has-text-color has-primary-color has-alpha-channel-opacity has-primary-background-color has-background alignwide is-style-wide"/>



<div class="wp-block-columns alignwide are-vertically-aligned-center is-layout-flex wp-container-core-columns-is-layout-5254ed4f wp-block-columns-is-layout-flex">
<div class="wp-block-column is-vertically-aligned-center is-layout-flow wp-block-column-is-layout-flow" style="flex-basis:20%"></div>



<div class="wp-block-column is-vertically-aligned-center is-layout-flow wp-block-column-is-layout-flow" style="flex-basis:80%"><h6 style="color:#ffffff;line-height:1.1;text-transform:none" class="wp-block-post-title has-text-color has-small-font-size"><a href="https://memoirejuive.fr/lextreme-droite-aux-portes-du-pouvoir-aux-elections-legislatives-de-2024/" target="_self">L&rsquo;extrême droite aux portes du pouvoir aux élections législatives de 2024</a></h6></div>
</div>

</li><li class="wp-block-post post-10559 post type-post status-publish format-standard hentry category-aujourdhui category-apres-les-camps-documenter-la-shoah category-garder-memoire tag-berlin tag-extreme-droite tag-racisme tag-survivants tag-tatouage tag-textes-et-temoignages">

<hr class="wp-block-separator has-text-color has-primary-color has-alpha-channel-opacity has-primary-background-color has-background alignwide is-style-wide"/>



<div class="wp-block-columns alignwide are-vertically-aligned-center is-layout-flex wp-container-core-columns-is-layout-5254ed4f wp-block-columns-is-layout-flex">
<div class="wp-block-column is-vertically-aligned-center is-layout-flow wp-block-column-is-layout-flow" style="flex-basis:20%"></div>



<div class="wp-block-column is-vertically-aligned-center is-layout-flow wp-block-column-is-layout-flow" style="flex-basis:80%"><h6 style="color:#ffffff;line-height:1.1;text-transform:none" class="wp-block-post-title has-text-color has-small-font-size"><a href="https://memoirejuive.fr/des-survivants-de-lholocauste-mettent-les-jeunes-en-garde-contre-lextreme-droite/" target="_self">Des survivants de l’Holocauste mettent les jeunes en garde contre l’extrême droite</a></h6></div>
</div>

</li><li class="wp-block-post post-6295 post type-post status-publish format-standard hentry category-enseigner-la-shoah-ressources-pedagogiques-pour-la-classe category-garder-memoire tag-drancy tag-homosexuels">

<hr class="wp-block-separator has-text-color has-primary-color has-alpha-channel-opacity has-primary-background-color has-background alignwide is-style-wide"/>



<div class="wp-block-columns alignwide are-vertically-aligned-center is-layout-flex wp-container-core-columns-is-layout-5254ed4f wp-block-columns-is-layout-flex">
<div class="wp-block-column is-vertically-aligned-center is-layout-flow wp-block-column-is-layout-flow" style="flex-basis:20%"></div>



<div class="wp-block-column is-vertically-aligned-center is-layout-flow wp-block-column-is-layout-flow" style="flex-basis:80%"><h6 style="color:#ffffff;line-height:1.1;text-transform:none" class="wp-block-post-title has-text-color has-small-font-size"><a href="https://memoirejuive.fr/sur-la-persecution-la-deportation-et-lextermination-des-juifs/" target="_self">Sur la persécution, la déportation et l&rsquo;extermination des Juifs</a></h6></div>
</div>

</li><li class="wp-block-post post-5439 post type-post status-publish format-standard hentry category-la-shoah-dans-laisne category-garder-memoire tag-antisemitisme tag-soissons">

<hr class="wp-block-separator has-text-color has-primary-color has-alpha-channel-opacity has-primary-background-color has-background alignwide is-style-wide"/>



<div class="wp-block-columns alignwide are-vertically-aligned-center is-layout-flex wp-container-core-columns-is-layout-5254ed4f wp-block-columns-is-layout-flex">
<div class="wp-block-column is-vertically-aligned-center is-layout-flow wp-block-column-is-layout-flow" style="flex-basis:20%"></div>



<div class="wp-block-column is-vertically-aligned-center is-layout-flow wp-block-column-is-layout-flow" style="flex-basis:80%"><h6 style="color:#ffffff;line-height:1.1;text-transform:none" class="wp-block-post-title has-text-color has-small-font-size"><a href="https://memoirejuive.fr/manifeste-soissonnaisde-la-fraternite/" target="_self">Manifeste Soissonnais de la Fraternité</a></h6></div>
</div>

</li><li class="wp-block-post post-5427 post type-post status-publish format-standard hentry category-garder-memoire tag-extreme-droite">

<hr class="wp-block-separator has-text-color has-primary-color has-alpha-channel-opacity has-primary-background-color has-background alignwide is-style-wide"/>



<div class="wp-block-columns alignwide are-vertically-aligned-center is-layout-flex wp-container-core-columns-is-layout-5254ed4f wp-block-columns-is-layout-flex">
<div class="wp-block-column is-vertically-aligned-center is-layout-flow wp-block-column-is-layout-flow" style="flex-basis:20%"></div>



<div class="wp-block-column is-vertically-aligned-center is-layout-flow wp-block-column-is-layout-flow" style="flex-basis:80%"><h6 style="color:#ffffff;line-height:1.1;text-transform:none" class="wp-block-post-title has-text-color has-small-font-size"><a href="https://memoirejuive.fr/lutte-contre-lextreme-droite-et-le-f-haine/" target="_self">LUTTE CONTRE L&rsquo;EXTREME-DROITE ET LE F-HAINE</a></h6></div>
</div>

</li><li class="wp-block-post post-5417 post type-post status-publish format-standard hentry category-garder-memoire tag-negationnisme">

<hr class="wp-block-separator has-text-color has-primary-color has-alpha-channel-opacity has-primary-background-color has-background alignwide is-style-wide"/>



<div class="wp-block-columns alignwide are-vertically-aligned-center is-layout-flex wp-container-core-columns-is-layout-5254ed4f wp-block-columns-is-layout-flex">
<div class="wp-block-column is-vertically-aligned-center is-layout-flow wp-block-column-is-layout-flow" style="flex-basis:20%"></div>



<div class="wp-block-column is-vertically-aligned-center is-layout-flow wp-block-column-is-layout-flow" style="flex-basis:80%"><h6 style="color:#ffffff;line-height:1.1;text-transform:none" class="wp-block-post-title has-text-color has-small-font-size"><a href="https://memoirejuive.fr/contre-le-danger-du-negationnisme/" target="_self">CONTRE LE DANGER DU NEGATIONNISME</a></h6></div>
</div>

</li><li class="wp-block-post post-5393 post type-post status-publish format-standard hentry category-apres-les-camps-documenter-la-shoah category-garder-memoire tag-antiracisme tag-islamophobie">

<hr class="wp-block-separator has-text-color has-primary-color has-alpha-channel-opacity has-primary-background-color has-background alignwide is-style-wide"/>



<div class="wp-block-columns alignwide are-vertically-aligned-center is-layout-flex wp-container-core-columns-is-layout-5254ed4f wp-block-columns-is-layout-flex">
<div class="wp-block-column is-vertically-aligned-center is-layout-flow wp-block-column-is-layout-flow" style="flex-basis:20%"></div>



<div class="wp-block-column is-vertically-aligned-center is-layout-flow wp-block-column-is-layout-flow" style="flex-basis:80%"><h6 style="color:#ffffff;line-height:1.1;text-transform:none" class="wp-block-post-title has-text-color has-small-font-size"><a href="https://memoirejuive.fr/quelques-liens-pour-garder-memoire-lutte-contre-le-racisme/" target="_self">LUTTE CONTRE LE RACISME</a></h6></div>
</div>

</li><li class="wp-block-post post-5219 post type-post status-publish format-standard hentry category-documents-et-temoignages-sur-la-shoah-camps-deportation-extermination category-apres-les-camps-documenter-la-shoah category-auschwitz category-documents-sur-la-deportation category-extermination category-garder-memoire category-les-arrestations-et-la-deportation tag-criminels-nazis-et-complices tag-homosexuels tag-photographies tag-tsiganes">

<hr class="wp-block-separator has-text-color has-primary-color has-alpha-channel-opacity has-primary-background-color has-background alignwide is-style-wide"/>



<div class="wp-block-columns alignwide are-vertically-aligned-center is-layout-flex wp-container-core-columns-is-layout-5254ed4f wp-block-columns-is-layout-flex">
<div class="wp-block-column is-vertically-aligned-center is-layout-flow wp-block-column-is-layout-flow" style="flex-basis:20%"></div>



<div class="wp-block-column is-vertically-aligned-center is-layout-flow wp-block-column-is-layout-flow" style="flex-basis:80%"><h6 style="color:#ffffff;line-height:1.1;text-transform:none" class="wp-block-post-title has-text-color has-small-font-size"><a href="https://memoirejuive.fr/quelques-liens-pour-garder-memoire-recherches-sur-la-shoah/" target="_self">Quelques liens pour garder mémoire, recherches sur la Shoah</a></h6></div>
</div>

</li><li class="wp-block-post post-5096 post type-post status-publish format-standard hentry category-litterature-art-philosophie-de-la-shoah category-apres-les-camps-documenter-la-shoah category-enseigner-la-shoah-ressources-pedagogiques-pour-la-classe category-garder-memoire">

<hr class="wp-block-separator has-text-color has-primary-color has-alpha-channel-opacity has-primary-background-color has-background alignwide is-style-wide"/>



<div class="wp-block-columns alignwide are-vertically-aligned-center is-layout-flex wp-container-core-columns-is-layout-5254ed4f wp-block-columns-is-layout-flex">
<div class="wp-block-column is-vertically-aligned-center is-layout-flow wp-block-column-is-layout-flow" style="flex-basis:20%"></div>



<div class="wp-block-column is-vertically-aligned-center is-layout-flow wp-block-column-is-layout-flow" style="flex-basis:80%"><h6 style="color:#ffffff;line-height:1.1;text-transform:none" class="wp-block-post-title has-text-color has-small-font-size"><a href="https://memoirejuive.fr/theme-de-lecture-le-racisme/" target="_self">Thème de lecture : le racisme</a></h6></div>
</div>

</li><li class="wp-block-post post-5089 post type-post status-publish format-standard hentry category-apres-les-camps-documenter-la-shoah category-aujourdhui category-auschwitz category-extermination category-garder-memoire tag-charlotte-delbo tag-extreme-droite tag-negationnisme tag-robert-faurisson">

<hr class="wp-block-separator has-text-color has-primary-color has-alpha-channel-opacity has-primary-background-color has-background alignwide is-style-wide"/>



<div class="wp-block-columns alignwide are-vertically-aligned-center is-layout-flex wp-container-core-columns-is-layout-5254ed4f wp-block-columns-is-layout-flex">
<div class="wp-block-column is-vertically-aligned-center is-layout-flow wp-block-column-is-layout-flow" style="flex-basis:20%"></div>



<div class="wp-block-column is-vertically-aligned-center is-layout-flow wp-block-column-is-layout-flow" style="flex-basis:80%"><h6 style="color:#ffffff;line-height:1.1;text-transform:none" class="wp-block-post-title has-text-color has-small-font-size"><a href="https://memoirejuive.fr/qui-sont-les-negationnistes/" target="_self">Qui sont les négationnistes&nbsp;?</a></h6></div>
</div>

</li></ul></div>
</div>
]]></content:encoded>
					
		
		
			</item>
		<item>
		<title>L’itinéraire de Serge Smulevic, résistant, déporté à Auschwitz-Monowitz, dessinateur</title>
		<link>https://memoirejuive.fr/litineraire-de-serge-smulevic-resistant-deporte-a-auschwitz-monowitz-dessinateur/</link>
		
		<dc:creator><![CDATA[Dominique Natanson]]></dc:creator>
		<pubDate>Thu, 02 Nov 2023 17:32:00 +0000</pubDate>
				<category><![CDATA[Documents et témoignages sur la Shoah : camps, déportation, extermination]]></category>
		<category><![CDATA[Auschwitz]]></category>
		<category><![CDATA[Dans les camps]]></category>
		<category><![CDATA[Documents sur la déportation]]></category>
		<category><![CDATA[Extermination]]></category>
		<category><![CDATA[Résistance et collaboration]]></category>
		<category><![CDATA[Serge Smulevic dessine et témoigne]]></category>
		<category><![CDATA[Drancy]]></category>
		<category><![CDATA[enfants]]></category>
		<category><![CDATA[Marches de la mort]]></category>
		<category><![CDATA[Serge Smulevic]]></category>
		<category><![CDATA[survivants]]></category>
		<category><![CDATA[tatouage]]></category>
		<guid isPermaLink="false">https://memoirejuive.fr/?p=4174</guid>

					<description><![CDATA[Serge Smulevic, né à Varsovie en 1921, résistant, déporté de Drancy à Auschwitz-Monowitz (matricule 169922), survivant des marches de la mort, raconte.]]></description>
										<content:encoded><![CDATA[
<p class="wp-block-paragraph" style="border-width:1px;padding-top:5px;padding-right:5px;padding-bottom:5px;padding-left:5px">L&rsquo;essentiel : né à Varsovie en 1921, études aux Beaux-Arts de Strasbourg, résistance (FTP) à Grenoble puis Nice, arrêté à Nice le 24 août 1943, déporté de Drancy le 17 décembre 1943, Monowitz, marches de la mort, libération à Dachau le 29 avril 1945, décédé le 15 février 2010.</p>



<div class="wp-block-rank-math-toc-block has-small-font-size" id="rank-math-toc"><div>Sommaire</div><nav><ol><li class=""><a href="#ne-le-6-et-le-20-avril-1921"> Né le 6 et le 20 avril 1921 !</a></li><li class=""><a href="#forbach-puis-thionville-et-strasbourg">Forbach, puis Thionville et Strasbourg</a></li><li class=""><a href="#dans-la-resistance">Dans la Résistance</a></li><li class=""><a href="#deportations-dans-la-famille"> Déportations dans la famille</a></li><li class=""><a href="#un-dernier-appel-au-secours"> Un dernier appel au secours</a></li><li class=""><a href="#denonce">Dénoncé</a></li><li class=""><a href="#drancy-le-petit-couteau-et-alois-brunner">Drancy : « le petit couteau » et Aloïs Brünner</a></li><li class=""><a href="#trois-jours-denfer"> Trois jours d&rsquo;enfer</a></li><li class=""><a href="#la-selection"> La sélection</a></li><li class=""><a href="#rases-tatoues"> Rasés, tatoués&#8230;</a></li><li class=""><a href="#auschwitz-monowitz">Auschwitz-Monowitz</a></li><li class=""><a href="#une-carte-postale-envoyee-d-auschwitz"> Une carte postale envoyée d&rsquo;Auschwitz</a><ol><li class=""><a href="#serge-smulevic-orthographie-szmulewicz-sur-ses-papiers-d-auschwitz">Serge Smulevic (orthographié Szmulewicz sur ses papiers d’Auschwitz)</a></li></ol></li><li class=""><a href="#la-survie-grace-au-dessin"> La survie grâce au dessin</a></li><li class=""><a href="#le-professeur-robert-waitz">Le professeur Robert Waitz</a></li><li class=""><a href="#personnalites"> Dans le camp de Monowitz : Primo Levi, Alfred Nakache, Young Perez</a></li><li class=""><a href="#marches-de-la-mort">Marches de la mort : de Monowitz à Dachau</a></li><li class=""><a href="#la-fin-de-notre-deportation">La fin de notre déportation</a></li><li class=""><a href="#liberation">Libération de Serge Smulevic à Dachau (29 avril 1945)</a></li><li class=""><a href="#des-dessins-pour-temoigner"> Des dessins pour témoigner</a></li><li class=""><a href="#apres-la-guerre">Après la guerre</a></li><li class=""><a href="#un-bilan-familial-terrible">Un bilan familial terrible</a></li><li class=""><a href="#quelques-victimes-de-la-shoah-dans-ma-famille-polonaise">Quelques victimes de la Shoah,
dans ma famille polonaise</a></li><li class=""><a href="#des-poemes">Des poèmes</a></li></ol></nav></div>



<h2 id="ne-le-6-et-le-20-avril-1921" class="wp-block-heading"><a></a> Né le 6 et le 20 avril 1921 !</h2>



<p class="wp-block-paragraph">La plupart des textes encadrés de cette page sont extraits d&rsquo;un témoignage de Serge Smulevic, qu&rsquo;il m&rsquo;a confié en mai 2002. Ils ont été complétés par d&rsquo;autres récits, parfois je renvoie vers une autre page où ce récit est plus détaillé.</p>



<div class="wp-block-group alignfull t has-global-padding is-layout-constrained wp-block-group-is-layout-constrained">
<p class="wp-block-paragraph">Je suis né le 6 et le 20 avril 1921 ! En réalité le 6, mais mon père, tellement heureux d’avoir un fils, a bu plus que de raison et a oublié d’aller me déclarer. Il ne s’en est souvenu que le 20 avril et a réparé son oubli ce jour-là.<br>Je suis né à Varsovie n°6, rue Marjanska.</p>



<div class="wp-block-columns is-layout-flex wp-container-core-columns-is-layout-5254ed4f wp-block-columns-is-layout-flex">
<div class="wp-block-column is-layout-flow wp-block-column-is-layout-flow">
<figure class="wp-block-image alignright size-full"><img loading="lazy" decoding="async" width="215" height="364" src="https://memoirejuive.fr/wp-content/uploads/2023/10/serge_mere.jpg" alt="La mère de Serge Smulevic" class="wp-image-4355" title="L’itinéraire de Serge Smulevic, résistant, déporté à Auschwitz-Monowitz, dessinateur 6" srcset="https://memoirejuive.fr/wp-content/uploads/2023/10/serge_mere.jpg 215w, https://memoirejuive.fr/wp-content/uploads/2023/10/serge_mere-177x300.jpg 177w" sizes="auto, (max-width: 215px) 100vw, 215px" /><figcaption class="wp-element-caption"><small><em>La mère de Serge Smulevic,<br>à 18 ans, à Varsovie</em></small></figcaption></figure>
</div>



<div class="wp-block-column is-layout-flow wp-block-column-is-layout-flow">
<figure class="wp-block-image size-full"><img loading="lazy" decoding="async" width="226" height="359" src="https://memoirejuive.fr/wp-content/uploads/2023/10/serge_pere.jpg" alt="Le père de Serge Smulevic" class="wp-image-4354" title="L’itinéraire de Serge Smulevic, résistant, déporté à Auschwitz-Monowitz, dessinateur 7" srcset="https://memoirejuive.fr/wp-content/uploads/2023/10/serge_pere.jpg 226w, https://memoirejuive.fr/wp-content/uploads/2023/10/serge_pere-189x300.jpg 189w" sizes="auto, (max-width: 226px) 100vw, 226px" /><figcaption class="wp-element-caption"><small><em>Le père de Serge Smulevic,<br>à Varsovie, en 1915. Il a 21 ans.</em></small></figcaption></figure>
</div>
</div>



<p class="wp-block-paragraph">Nous sommes arrivés en France en 1923. Mon grand père paternel enseignait le Talmud et l’hébreu. Mon grand père maternel était rabbin à Varsovie. Des milieux très modestes et beaucoup d’enfants des deux côtés : 11 du côté de mon père et 10 du côté maternel.</p>
</div>



<figure class="wp-block-image aligncenter size-full"><img loading="lazy" decoding="async" width="249" height="382" src="https://memoirejuive.fr/wp-content/uploads/2023/10/grand-pere.jpg" alt="grand-père de Serge Smulevic" class="wp-image-4356" title="L’itinéraire de Serge Smulevic, résistant, déporté à Auschwitz-Monowitz, dessinateur 8" srcset="https://memoirejuive.fr/wp-content/uploads/2023/10/grand-pere.jpg 249w, https://memoirejuive.fr/wp-content/uploads/2023/10/grand-pere-196x300.jpg 196w" sizes="auto, (max-width: 249px) 100vw, 249px" /><figcaption class="wp-element-caption">Le grand-père de Serge Smulevic, à Varsovie,<br>dans la maison natale de Serge, au 6, rue Marjanska.<br>Il fut assassiné dans le ghetto de Varsovie.</figcaption></figure>



<p class="wp-block-paragraph"><br></p>



<h2 id="forbach-puis-thionville-et-strasbourg" class="wp-block-heading"> Forbach, puis Thionville et Strasbourg</h2>



<div class="wp-block-group alignfull t has-global-padding is-layout-constrained wp-block-group-is-layout-constrained">
<p class="wp-block-paragraph">Mes parents avaient ouvert un commerce de chemiserie, d’abord à Petite-Rosselle, près de Forbach, puis ils se sont fixés à Thionville en 1925 où ils sont restés jusqu’en 1963, puis Nice et enfin à Belfort en 1979 où ils sont décédés en 1982 et 1983.</p>



<div class="wp-block-columns alignwide is-layout-flex wp-container-core-columns-is-layout-5254ed4f wp-block-columns-is-layout-flex">
<div class="wp-block-column is-layout-flow wp-block-column-is-layout-flow" style="flex-basis:100%">
<div class="wp-block-columns is-layout-flex wp-container-core-columns-is-layout-5254ed4f wp-block-columns-is-layout-flex">
<div class="wp-block-column is-layout-flow wp-block-column-is-layout-flow">
<figure class="wp-block-image size-full"><img loading="lazy" decoding="async" width="454" height="340" src="https://memoirejuive.fr/wp-content/uploads/2023/10/lycee_thionville.jpg" alt="Le lycée de Thionville. ©Serge Smulevic" class="wp-image-4358" title="L’itinéraire de Serge Smulevic, résistant, déporté à Auschwitz-Monowitz, dessinateur 9" srcset="https://memoirejuive.fr/wp-content/uploads/2023/10/lycee_thionville.jpg 454w, https://memoirejuive.fr/wp-content/uploads/2023/10/lycee_thionville-300x225.jpg 300w" sizes="auto, (max-width: 454px) 100vw, 454px" /><figcaption class="wp-element-caption">Le lycée de Thionville<br>Quatre des élèves de ce lycée, dont Serge Smulevic, se retrouvèrent dans le camp d&rsquo;Auschwitz-Monowitz<br>(Voir le texte écrit par Serge Smulevic : <a href="https://memoirejuive.fr/mon-lycee/" data-type="post" data-id="4393"><strong>« Mon Lycée »</strong></a>)</figcaption></figure>
</div>



<div class="wp-block-column is-layout-flow wp-block-column-is-layout-flow">
<figure class="wp-block-image size-full"><img loading="lazy" decoding="async" width="281" height="404" src="https://memoirejuive.fr/wp-content/uploads/2023/10/en_1936.jpg" alt="Serge Smulevic, en 1936, à Thionville. Il a 15 ans.©Serge Smulevic" class="wp-image-4359" title="L’itinéraire de Serge Smulevic, résistant, déporté à Auschwitz-Monowitz, dessinateur 10" srcset="https://memoirejuive.fr/wp-content/uploads/2023/10/en_1936.jpg 281w, https://memoirejuive.fr/wp-content/uploads/2023/10/en_1936-209x300.jpg 209w" sizes="auto, (max-width: 281px) 100vw, 281px" /><figcaption class="wp-element-caption">Serge Smulevic, en 1936, à Thionville.<br>Il a 15 ans.</figcaption></figure>
</div>
</div>
</div>
</div>
</div>



<div class="wp-block-group t has-global-padding is-layout-constrained wp-block-group-is-layout-constrained">
<p class="wp-block-paragraph">J’ai fait mes études secondaires au Lycée de Thionville, puis l’Ecole des Beaux-Arts à Strasbourg de 1935 à 1939, dont je suis diplômé.</p>



<figure class="wp-block-image size-full is-resized"><img loading="lazy" decoding="async" width="1021" height="556" src="https://memoirejuive.fr/wp-content/uploads/2023/10/2e-B-A2.jpg" alt="Serge Smulevic (dans le cercle) parmi les élèves de 2ème année de l&#039;Ecole des Beaux-Arts de Strasbourg. ©Serge Smulevic" class="wp-image-4360" style="aspect-ratio:1.8363309352517985;width:650px;height:auto" title="L’itinéraire de Serge Smulevic, résistant, déporté à Auschwitz-Monowitz, dessinateur 11" srcset="https://memoirejuive.fr/wp-content/uploads/2023/10/2e-B-A2.jpg 1021w, https://memoirejuive.fr/wp-content/uploads/2023/10/2e-B-A2-300x163.jpg 300w, https://memoirejuive.fr/wp-content/uploads/2023/10/2e-B-A2-768x418.jpg 768w" sizes="auto, (max-width: 1021px) 100vw, 1021px" /><figcaption class="wp-element-caption"><em>Serge Smulevic (dans le cercle) parmi les élèves de 2ème année de l&rsquo;Ecole des Beaux-Arts de Strasbourg.<br>Il est à côté du professeur Pagnoul (moustaches)<br>et tient l&rsquo;épaule d&rsquo;un jeune Alsacien qui finira dans l&rsquo;armée nazie, tué sur le front russe.</em></figcaption></figure>
</div>



<h2 id="dans-la-resistance" class="wp-block-heading"> Dans la Résistance</h2>



<div class="wp-block-group t has-global-padding is-layout-constrained wp-block-group-is-layout-constrained">
<p class="wp-block-paragraph">Entré dans la résistance dans les FTP à Grenoble, en 1942, j’ai été envoyé à Nice pour entrer en contact avec un responsable qui s’occupait d’enfants cachés et leur fournir des faux papiers. Je fabriquais (forcément) ces faux-papiers moi-même, et disposais à cet effet d’une machine à polycopier que la police a trouvé chez moi après que j’aie été dénoncé.</p>
</div>



<p class="wp-block-paragraph">Serge Smulevic fait un récit de cette période de débâcle, puis de résistance dans une page plus détaillée : « <a href="https://memoirejuive.fr/smulevic-serge-alias-dupayard-georges/" data-type="post" data-id="4396">Smulevic Serge, alias Dupayard</a> ».</p>



<div class="wp-block-columns alignwide is-layout-flex wp-container-core-columns-is-layout-5254ed4f wp-block-columns-is-layout-flex">
<div class="wp-block-column is-layout-flow wp-block-column-is-layout-flow">
<figure class="wp-block-image size-full is-resized e"><img loading="lazy" decoding="async" width="413" height="508" src="https://memoirejuive.fr/wp-content/uploads/2023/10/serge_attestation.jpg" alt="document d&#039;archive : attestation du groupement des réfractaires. ©Serge Smulevic" class="wp-image-4362" style="width:413px;height:auto" title="L’itinéraire de Serge Smulevic, résistant, déporté à Auschwitz-Monowitz, dessinateur 12" srcset="https://memoirejuive.fr/wp-content/uploads/2023/10/serge_attestation.jpg 413w, https://memoirejuive.fr/wp-content/uploads/2023/10/serge_attestation-244x300.jpg 244w" sizes="auto, (max-width: 413px) 100vw, 413px" /></figure>
</div>



<div class="wp-block-column is-layout-flow wp-block-column-is-layout-flow">
<figure class="wp-block-table"><table><tbody><tr><td>GROUPEMENT NATIONAL DES RÉFRACTAIRES<small> ET MAQUISARDS<br>Section Moselle<br>Thionville<br></small></td><td colspan="2"><small>Thionville, le 27 Déc. 1950</small><br></td></tr><tr><td colspan="3"><small><u>ATTESTATION</u></small><small>&nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp;Je soussigné JEANPIERRE Jules Louis, Alias Capitaine DUGUET</small> ,<small> du Corps Franc M.U.R. à Grenoble (Isère) actuellement Inspecteur Principal, Officier de Police Judiciaire de la Sûreté Nationale &nbsp;aux Renseignements Généraux de Thionville, Président Départemental du Groupement National des REFRACTAIRES &amp; MAQUISARDS de la Moselle<br></small><small>___________certifie___________<br></small><small>avoir connu Monsieur SMULEVIC Serge, alias DUPAYARD Georges, de Février 1943 à Juillet de cette même année, alors qu&rsquo;il était réfugié à Grenoble, et travaillait dans les rangs de la Résistance, sous les ordres de DUVAL, du mouvement F.T.P.F. section de Seyssinet (Isère).<br>&nbsp; &nbsp; &nbsp;Je certifie en outre que le comportement de DUPAYARD était correct sous tous les rapports et qu&rsquo;il se comportait comme un vrai et loyal membre de la Résistance, en faveur de laquelle il s&rsquo;est dévoué sans compter.<br></small></td></tr><tr><td></td><td colspan="2"><small>Le Président Départemental du G.N.R.M.<br>MR JEANPIERRE.<br></small> <small>Signature et Cachet du Groupement National des réfractaires et Maquisards Délégué Départemental Moselle</small><br></td></tr><tr><td colspan="3"><small>Vu pour la légalisation de la signature de Mr JEANPIERRE Jules. Thionville le 28 DEC. 1950.<br></small> <small>Pour le Maire</small><br><small>L&rsquo;adjoint délégué</small><br><small>Signature illisible et Cachet de la Mairie de Thionville</small></td></tr></tbody></table></figure>
</div>
</div>



<h2 id="deportations-dans-la-famille" class="wp-block-heading"><a></a> Déportations dans la famille</h2>



<div class="wp-block-columns is-layout-flex wp-container-core-columns-is-layout-5254ed4f wp-block-columns-is-layout-flex">
<div class="wp-block-column is-layout-flow wp-block-column-is-layout-flow" style="flex-basis:100%">
<div class="wp-block-group t has-global-padding is-layout-constrained wp-block-group-is-layout-constrained">
<p class="wp-block-paragraph">Ont été déportés deux frères de mon père, avec femmes et enfants et une sœur avec son mari. Tous décédés en déportation.<br>Du côté de ma mère : assassinés au ghetto de Varsovie, mes grands parents maternels. Déportés : deux frères de ma mère et deux sœurs de ma mère avec maris et enfants. Tous décédés en déportation,au total 17 personnes.<br>J’avais un oncle à Paris, le frère de mon père, qui, ayant entendu parler d’Auschwitz et certain d’y être déporté, envoyait tous les mois des colis à Auschwitz, à son nom. Il a été déporté, au début de 1943, et il est mort en déportation.</p>
</div>
</div>
</div>



<h2 id="un-dernier-appel-au-secours" class="wp-block-heading"><a></a> Un dernier appel au secours</h2>



<p class="wp-block-paragraph">Le 28 juin 1941, la grand-mère de Serge Smulevic adresse cette carte postale, depuis le Ghetto de Varsovie. Elle supplie qu&rsquo;on lui envoie de l&rsquo;aide.</p>



<div class="wp-block-group alignwide has-global-padding is-layout-constrained wp-block-group-is-layout-constrained">
<div class="wp-block-columns alignwide is-layout-flex wp-container-core-columns-is-layout-5254ed4f wp-block-columns-is-layout-flex">
<div class="wp-block-column is-layout-flow wp-block-column-is-layout-flow">
<figure class="wp-block-image size-full e" id="carte_ghetto"><img loading="lazy" decoding="async" width="488" height="354" src="https://memoirejuive.fr/wp-content/uploads/2023/10/carte_ghetto1.jpg" alt="Carte postale envoyée par Serge Smulevic depuis Monowitz, le 25 janvier 1944- recto" class="wp-image-4363" title="L’itinéraire de Serge Smulevic, résistant, déporté à Auschwitz-Monowitz, dessinateur 13" srcset="https://memoirejuive.fr/wp-content/uploads/2023/10/carte_ghetto1.jpg 488w, https://memoirejuive.fr/wp-content/uploads/2023/10/carte_ghetto1-300x218.jpg 300w" sizes="auto, (max-width: 488px) 100vw, 488px" /></figure>



<figure class="wp-block-image size-full"><img loading="lazy" decoding="async" width="503" height="354" src="https://memoirejuive.fr/wp-content/uploads/2023/10/carte_ghetto2.jpg" alt="Carte postale envoyée par Serge Smulevic depuis Monowitz, le 25 janvier 1944 - verso" class="wp-image-4364" title="L’itinéraire de Serge Smulevic, résistant, déporté à Auschwitz-Monowitz, dessinateur 14" srcset="https://memoirejuive.fr/wp-content/uploads/2023/10/carte_ghetto2.jpg 503w, https://memoirejuive.fr/wp-content/uploads/2023/10/carte_ghetto2-300x211.jpg 300w" sizes="auto, (max-width: 503px) 100vw, 503px" /><figcaption class="wp-element-caption">Document fournis par Serge Smulevic</figcaption></figure>
</div>



<div class="wp-block-column is-layout-flow wp-block-column-is-layout-flow" style="padding-right:var(--wp--preset--spacing--30);padding-left:var(--wp--preset--spacing--30)">
<p class="wp-block-paragraph"></p>



<p class="has-text-align-center has-small-font-size wp-block-paragraph"><strong>Traduction<br>CARTE POSTALE</strong></p>



<hr class="wp-block-separator has-alpha-channel-opacity"/>



<div style="height:60px" aria-hidden="true" class="wp-block-spacer"></div>



<div class="wp-block-columns is-layout-flex wp-container-core-columns-is-layout-5254ed4f wp-block-columns-is-layout-flex">
<div class="wp-block-column is-layout-flow wp-block-column-is-layout-flow">
<p class="wp-block-paragraph">M. Lawende<br>ul Marjawska<br>n°6 Warszawa</p>



<p class="wp-block-paragraph"></p>
</div>



<div class="wp-block-column is-layout-flow wp-block-column-is-layout-flow">
<p class="wp-block-paragraph">à Madame<br>Certner-Flindt<br>75 rue Turbigot<br>Paris 3<sup> e</sup></p>
</div>
</div>



<div style="height:60px" aria-hidden="true" class="wp-block-spacer"></div>



<p class="wp-block-paragraph">Chère Madame Flindt. Vous avez certainement reçu ma carte disant que j&rsquo;ai reçu les paquets, et que je vous demandais de m&rsquo;en envoyer plus souvent car ils sont petits. J&rsquo;ai demandé à Ewka qu&rsquo;elle voie Eizenberg et qu&rsquo;elle me donne son adresse, de sorte que Ida reçoive une lettre de Ewka disant qu&rsquo;elle lui est venue en aide, comme cela &nbsp;elle sera bonne aussi pour moi, car &nbsp;ça va très mal chez moi. Qu&rsquo;elle écrive tout de suite, dès qu&rsquo;elle l&rsquo;aura vu, et moi j&rsquo;écrirai immédiatement à Ida. Chère Madame, qu&rsquo;Ewka ou Frania m&rsquo;envoient des chaussures, pas neuves, nous faisons la même taille. Elles peuvent les envoyer séparément, comme échantillon sans valeur, à mon adresse, et à l&rsquo;adresse Rawet Sienna 61. &nbsp;Eisenberg Aron Paris 20e 165 rue Pelleport. Chère Mme Anuri, mes enfants ne peuvent m&rsquo;aider en m&rsquo;envoyant souvent des colis. Je vous prie de voir les Honigbaum, vous les connaissez certainement, ils habitent à Paris. Qu&rsquo;ils participent aussi à m&rsquo;aider. Je vous donne l&rsquo;adresse de sa soeur : M. Pragier 8 rue tesson Paris 10. Chère madame, je vous salue et vous embrasse de tout coeur ainsi que mes enfants. M . Lawende</p>
</div>
</div>
</div>



<div style="height:10px" aria-hidden="true" class="wp-block-spacer"></div>



<p class="has-medium-font-size wp-block-paragraph">C&rsquo;est la dernière carte envoyée en France. Quelques semaines plus tard, elle est déportée.</p>



<div style="height:10px" aria-hidden="true" class="wp-block-spacer"></div>



<h2 id="denonce" class="wp-block-heading"> Dénoncé</h2>



<div class="wp-block-group t has-global-padding is-layout-constrained wp-block-group-is-layout-constrained">
<p class="wp-block-paragraph">J’ai été arrêté à Nice, le 24 août 1943, sur dénonciation de ma logeuse. J’avais remarqué deux jours auparavant que l’on avait fouillé ma chambre. Bref ce matin-là, ma logeuse introduisit deux inspecteurs de la police de Nice dans ma chambre. Ils m’emmenèrent au commissariat de la rue Gioffredo, où on eût vite fait de constater que mes papiers étaient faux. Incarcéré à la prison de Nice, sous l’inculpation de fabrication de fausses pièces d’identité et usage de faux, je restai en cellule, où nous étions à trois, jusqu’au 1er décembre 1943, date à laquelle tous les Juifs qui se trouvaient dans cette prison furent livrés à la Gestapo.<br>Nous avons passé une nuit dans un hôtel près de la gare, et le soir du 3 décembre, nous fûmes embarqués, sous bonne escorte dans un train qui arriva à Paris le lendemain, puis on nous déposa au camp de Drancy.</p>
</div>



<p class="wp-block-paragraph">Dans le train qui le conduit à Drancy, il est gardé par des S.S. et fait là une étrange rencontre, qu&rsquo;il a raconté dans un récit intitulé « <a href="https://memoirejuive.fr/un-bon-ami/" data-type="post" data-id="4401">Un bon ami</a> ».</p>



<div class="wp-block-group has-global-padding is-layout-constrained wp-block-group-is-layout-constrained">
<h2 id="drancy-le-petit-couteau-et-alois-brunner" class="wp-block-heading">Drancy : « le petit couteau » et Aloïs Brünner</h2>
</div>



<div class="wp-block-group alignfull t has-global-padding is-layout-constrained wp-block-group-is-layout-constrained">
<p class="wp-block-paragraph">J’ai retrouvé là de nombreuses connaissances, dont le Dr Hofstein qui était de Thionville comme moi. Le 16 décembre 1943, nous fûmes réunis dans un autre endroit du camp. Nous étions environ 800 personnes, hommes, femmes, enfants, vieillards, malades, sans distinction, et nous avons passé cette nuit-là, tous mélangés, à notre gré. Nous savions que le départ pour l’inconnu était pour le lendemain. Pour « Pitchipoï » comme on disait alors. Effectivement, nous avons été amenés par autobus, à la gare de Bobigny, un peu avant midi, et embarqués pèle-mêle dans des wagons à bestiaux, après avoir dû entendre un discours d’Aloïs Brünner, le chef du camp de Drancy, qui nous menaçait du pire si on devait trouver des couteaux dans nos bagages. Après des fouilles aléatoires, c’est effectivement ce qui arriva chez mon voisin et ami, Georges Sandler.</p>
</div>



<p class="wp-block-paragraph">En effet, dans un texte intitulé « <a href="https://memoirejuive.fr/le-petit-couteau/" data-type="post" data-id="4212"> Le petit couteau</a> « , Serge Smulevic a raconté comment Aloïs Brünner, le S.S. commandant le camp de Drancy, au moment de « l&#8217;embarquement » sur le quai de la gare de Bobigny, le 17 décembre 1943,&nbsp;avait coupé l&rsquo;oreille de son ami Georges Sandler, qui se trouvait à côté de lui, parce qu&rsquo;il avait trouvé un petit couteau à éplucher les pommes de terre dans son sac.</p>



<h2 id="trois-jours-denfer" class="wp-block-heading"><a></a> Trois jours d&rsquo;enfer</h2>



<div class="wp-block-group t has-global-padding is-layout-constrained wp-block-group-is-layout-constrained">
<p class="wp-block-paragraph">Les trois jours que nous avons passé dans ce train restent inoubliables. On s’installa d’abord tant bien que mal, les uns assis, les autres couchés d’autres debout, mais très vite et dès que la nuit tomba, tout dégénéra. Deux ou trois seaux pour les besoins d’environ 80 à 90 personnes, les cris des enfants, les pleurs des vieillards, les gémissements des malades, ce furent trois jours et trois nuits de folie totale. Il y eut quelques morts, le&nbsp;<br>troisième jour, et vers 22 h., si mes souvenirs sont bons, nous sommes arrivés sur la rampe d’Auschwitz.</p>
</div>



<h2 id="la-selection" class="wp-block-heading"><a></a> La sélection</h2>



<div class="wp-block-group t has-global-padding is-layout-constrained wp-block-group-is-layout-constrained">
<p class="wp-block-paragraph">Là,comme la plupart des récits l’ont commenté, ce fut de la folie.<br>Les hurlements des SS, accompagnés par les hurlements de leurs chiens qu’ils excitaient, les coups distribués si l’on ne descendait pas assez vite des wagons, les cris d’épouvante des femmes que l’on séparait déjà de leurs enfants, tout cela sous l’éclairage sinistre des projecteurs dans la brume, et la neige fondue sous nos pas hésitants, la sélection qui se faisait déjà par âge et par sexe, tout cela relevait de la folie pure. J’avais remarqué sur la plaque d’une VW, les lettres AU, et je sus tout de suite que nous étions à Auschwitz. Puis un groupe d’environ 200 hommes, entre 18 et 45 ans sont embarqués dans des camions et dirigés sur Monowitz (Auschwitz III ).</p>
</div>



<h2 id="rases-tatoues" class="wp-block-heading"><a></a> Rasés, tatoués&#8230;</h2>



<div class="wp-block-group t has-global-padding is-layout-constrained wp-block-group-is-layout-constrained">
<p class="wp-block-paragraph">Là on nous attendait : on se serait cru dans un cirque – des hommes en pyjamas rayés, bleu et blanc dont l’un, le Lagerältester, le chef du camp, Paul Kosmara, un géant blond vêtu, lui, d’une veste noire et armé d’un gourdin, frappait dans tous les sens en essayant de nous canaliser vers une immense salle de douches où nous nous sommes déshabillés. D’autres déportés, des anciens bien entendu, nous ont rasé totalement et partout, puis désinfectés et enfin la douche bienfaisante. Puis après, nous sommes dirigés vers une énorme tente, et sommes mis en quarantaine. Le lendemain, séance de tatouage. Un numéro de 6 chiffres (pour nous c’est la série 169000), numéros qui remplaceront dorénavant notre identité et par lesquels on nous appellera. Nous sommes répartis dans des « blocks » en bois, puis chacun d’après sa spécialité,ou plus ou moins,est affecté dans un kommando.</p>



<figure class="wp-block-image size-full"><img loading="lazy" decoding="async" width="369" height="276" src="https://memoirejuive.fr/wp-content/uploads/2023/10/numero.jpg" alt="photo du numéro 169922 tatoué sur le bras de Serge Smulevic. ©Serge Smulevic" class="wp-image-4367" title="L’itinéraire de Serge Smulevic, résistant, déporté à Auschwitz-Monowitz, dessinateur 15" srcset="https://memoirejuive.fr/wp-content/uploads/2023/10/numero.jpg 369w, https://memoirejuive.fr/wp-content/uploads/2023/10/numero-300x224.jpg 300w" sizes="auto, (max-width: 369px) 100vw, 369px" /><figcaption class="wp-element-caption"><small>Le numéro 169922 reste tatoué sur le bras de Serge Smulevic .</small></figcaption></figure>
</div>



<h2 id="auschwitz-monowitz" class="wp-block-heading"> Auschwitz-Monowitz</h2>



<p class="wp-block-paragraph">Serge Smulevic a été déporté de Drancy à Auschwitz où il fut sélectionné pour le travail. Il travailla dans le camp de Monowitz, dans l&rsquo;usine de la Buna, dans le bâtiment même où se trouvait Primo Levi, dans le kommando des chimistes : Bau n° AZ 799.</p>



<figure class="wp-block-image aligncenter size-full"><img loading="lazy" decoding="async" width="350" height="245" src="https://memoirejuive.fr/wp-content/uploads/2023/10/buna1.jpg" alt="Les usines de fabrication du caoutchouc synthétique d&#039;I.G.-Farben" class="wp-image-4368" title="L’itinéraire de Serge Smulevic, résistant, déporté à Auschwitz-Monowitz, dessinateur 16" srcset="https://memoirejuive.fr/wp-content/uploads/2023/10/buna1.jpg 350w, https://memoirejuive.fr/wp-content/uploads/2023/10/buna1-300x210.jpg 300w" sizes="auto, (max-width: 350px) 100vw, 350px" /><figcaption class="wp-element-caption"><small><em>Les usines de fabrication du caoutchouc synthétique d&rsquo;I.G.-Farben, surnommées « Buna », située près du camp d&rsquo;Auschwitz III Monowitz</em></small></figcaption></figure>



<div class="wp-block-group t has-global-padding is-layout-constrained wp-block-group-is-layout-constrained">
<p class="wp-block-paragraph">Mais il n’y a pas beaucoup de possibilités, la plupart des commandos, dirigés par des Kapos qu’on identifie par un brassard jaune, vont travailler à quelques km du camp, à la Buna, vaste complexe industriel dans lequel travaillent des dizaines de milliers de détenus, affectés à des travaux plus durs les uns que les autres. Transport de sacs de ciment, chargement et transport de wagonnets remplis de terre ou d’énormes blocs de béton, transport et pose&nbsp; de câbles très très lourds, travaux de maçonnerie, bref de quoi anéantir en très peu de temps des hommes sous-alimentés et démoralisés. Très peu de kommandos où l’on peut travailler plus ou moins à l’abri, comme le commando des peintres, des chimistes ou des menuisiers. J’ai la chance, les premières semaines, parce que je sors de l’école des Beaux-Arts, de pouvoir peindre des chiffres sur des citernes immenses… afin de pouvoir les identifier, mais très vite, je suis affecté à un petit kommando, à effectuer des travaux de terrassement. Le Kapo est un Autrichien qui s’appelle Müttel, et il n’est pas trop méchant. Je suis quand même vite fatigué après des journées de 10 heures de travail avec pour toute nourriture : un bloc de pain noir d’environ 300 grammes, un carré de 10 grammes de margarine, puis à midi 1 litre de soupe de rutabagas, très claire, et le soir après le retour au camp, 1 litre d’une soupe un peu plus épaisse.</p>
</div>



<h2 id="une-carte-postale-envoyee-d-auschwitz" class="wp-block-heading"><a></a> Une carte postale envoyée d&rsquo;Auschwitz</h2>



<h3 class="wp-block-heading">Serge Smulevic (orthographié Szmulewicz sur ses papiers d’Auschwitz)</h3>



<p class="wp-block-paragraph">Sur ordre des S.S., Serge Smulevic envoya la carte postale suivante à sa famille restée en France. Il prit bien garde de ne pas envoyer la carte à ses parents dont il aurait ainsi livré l&rsquo;adresse. Les Schmitt étaient des amis sûrs et transmirent la carte aux parents de Serge.</p>



<div class="wp-block-group alignfull e has-global-padding is-layout-constrained wp-block-group-is-layout-constrained">
<div class="wp-block-columns alignwide is-layout-flex wp-container-core-columns-is-layout-5254ed4f wp-block-columns-is-layout-flex">
<div class="wp-block-column is-layout-flow wp-block-column-is-layout-flow">
<figure class="wp-block-image size-full"><img loading="lazy" decoding="async" width="399" height="307" src="https://memoirejuive.fr/wp-content/uploads/2023/10/carte_serge2.jpg" alt="carte serge2" class="wp-image-4370" title="L’itinéraire de Serge Smulevic, résistant, déporté à Auschwitz-Monowitz, dessinateur 17" srcset="https://memoirejuive.fr/wp-content/uploads/2023/10/carte_serge2.jpg 399w, https://memoirejuive.fr/wp-content/uploads/2023/10/carte_serge2-300x231.jpg 300w" sizes="auto, (max-width: 399px) 100vw, 399px" /></figure>



<figure class="wp-block-image size-full"><img loading="lazy" decoding="async" width="412" height="307" src="https://memoirejuive.fr/wp-content/uploads/2023/10/carte_serge1.jpg" alt="carte serge1" class="wp-image-4369" title="L’itinéraire de Serge Smulevic, résistant, déporté à Auschwitz-Monowitz, dessinateur 18" srcset="https://memoirejuive.fr/wp-content/uploads/2023/10/carte_serge1.jpg 412w, https://memoirejuive.fr/wp-content/uploads/2023/10/carte_serge1-300x224.jpg 300w" sizes="auto, (max-width: 412px) 100vw, 412px" /></figure>
</div>



<div class="wp-block-column is-layout-flow wp-block-column-is-layout-flow">
<p class="has-text-align-center has-small-font-size wp-block-paragraph"><strong>Traduction<br>Carte Postale</strong></p>



<hr class="wp-block-separator has-alpha-channel-opacity"/>



<div class="wp-block-columns is-layout-flex wp-container-core-columns-is-layout-5254ed4f wp-block-columns-is-layout-flex">
<div class="wp-block-column is-layout-flow wp-block-column-is-layout-flow">
<p class="has-text-align-left has-small-font-size wp-block-paragraph">Expéditeur :<br>Serge Szmulewicz<br>Camp de travail<br>Monowitz S.O.<br>Bâtiment 10<br></p>
</div>



<div class="wp-block-column is-layout-flow wp-block-column-is-layout-flow">
<p class="wp-block-paragraph"></p>



<p class="has-small-font-size wp-block-paragraph">Destinataire :<br>Famille Schmitt<br>97, Boulevard des Romains<br>Vichy<br>(France)</p>
</div>
</div>



<p class="wp-block-paragraph"><em>Monowitz, le 25 &#8211; 1 &#8211; 44</em></p>



<p class="wp-block-paragraph">Chers amis,</p>



<p class="wp-block-paragraph">Je vous informe que je suis en bonne santé et que je travaille ici dans ce camp. J&rsquo;ai retrouvé pas mal d&rsquo;amis ici. Tout va bien en ce qui concerne ma santé et mon moral. Espère recevoir une réponse, votre ami,</p>



<p class="has-text-align-right wp-block-paragraph">Serge Szmulewicz</p>
</div>
</div>
</div>



<h2 id="la-survie-grace-au-dessin" class="wp-block-heading"><a></a> La survie grâce au dessin</h2>



<p class="wp-block-paragraph">Serge réussit à survivre grâce à ses talents de dessinateur&nbsp;: il fait le portrait des détenus « privilégiés », les kapos et leurs aides, en échange de nourriture. Il a raconté cela dans un récit&nbsp;: «&nbsp;<a href="https://memoirejuive.fr/comment-jai-pu-survivre-a-auschwitz-monowitz/" data-type="post" data-id="4413">Comment j&rsquo;ai pu survivre à Auschwitz-Monowitz</a>&nbsp;».<br>Il évoque aussi, en artiste, les couleurs d&rsquo;Auschwitz, loin d&rsquo;une unique grisaille que l&rsquo;on imagine habituellement&nbsp;: voir «&nbsp;<a href="https://memoirejuive.fr/les-coquelicots-dauschwitz/" data-type="post" data-id="4420">Les coquelicots d&rsquo;Auschwitz</a>&nbsp;».</p>



<p class="wp-block-paragraph"></p>



<h2 id="le-professeur-robert-waitz" class="wp-block-heading"> Le professeur Robert Waitz</h2>



<div class="wp-block-group t has-global-padding is-layout-constrained wp-block-group-is-layout-constrained">
<p class="wp-block-paragraph">Puis je tombe malade après environ deux mois ; je suis « hospitalisé » façon de parler. L’aspirine est vendue au marché noir à prix d’or. Mais je retrouve, quel bonheur le Professeur Robert Waitz, de la faculté de médecine de Strasbourg, à la tête du Krankenbau (Hôpital) mais sous les ordres du grand chef du Krankenbau Stefan Budzascek, un étudiant en médecine polonais, méchant et sadique. Le Pr Waitz était le médecin de ma mère, et me connaissait depuis tout petit. Il me chargea vite de certains travaux (dessiner des instruments divers dont je ne connaissais pas l’usage, transport de certaines petites pièces métalliques destinées à la fabrication d’un poste de radio etc. etc.). Je fus son aide pour des tas de petits travaux destinés à des travaux de résistance, avant de devenir, une fois libéré, son adjoint dans le comité qui fut formé en 1955 pour la répartition d’indemnités provisoires qui nous furent versées par la I.G.<br>Farbenindustrie.</p>
</div>



<p class="wp-block-paragraph">À propos du professeur Robert Waitz, voir aussi dans ce site, son <a href="https://memoirejuive.fr/la-selection/" data-type="post" data-id="4425">témoignage sur la sélection</a> à l&rsquo;entrée d&rsquo;Auschwitz.</p>



<h2 id="personnalites" class="wp-block-heading"> Dans le camp de Monowitz : Primo Levi, Alfred Nakache, Young Perez</h2>



<div class="wp-block-group t has-global-padding is-layout-constrained wp-block-group-is-layout-constrained">
<p class="wp-block-paragraph">Les mois passèrent de plus en plus durs. Il y avait dans notre camp, en dehors de Primo Levi, le Professeur grec Koenka, qui avait été le médecin du roi Georges V, le champion de natation Nakache, le champion de boxe Young Perez, l’arbitre international de foot Braun. Mais aussi dans le même convoi que le nôtre <a href="https://memoirejuive.fr/andre-baur-vice-president-de-lu-g-i-f-la-tragediede-la-collaboration-de-juifs-avec-le-fascisme-2/" data-type="post" data-id="2700">André Baur</a> , dirigeant de l’UGIF, et quelques mois plus tard arriva Israélowicz, qui avait également été parmi les « dignitaires » de l’UGIF, ancien ténor de l’Opéra de Vienne sous le nom de Léo Ilkar. Il fut livré par les SS à ses anciennes victimes au camp de Monowitz. Les SS laissaient souvent les déportés régler leurs comptes…</p>



<ul class="wp-block-list">
<li>Voir le récit détaillé de <a href="https://memoirejuive.fr/la-triste-fin-de-leo-israelowicz/" data-type="post" data-id="4169">la triste fin de Léo Israélowicz</a> </li>
</ul>



<p class="wp-block-paragraph">J’ai vu disparaître un à un mes meilleurs amis et connaissances, morts de faim, morts d’épuisement, morts de froid, morts moralement.</p>
</div>



<p class="wp-block-paragraph">Dans le camp, vers la fin, Serge constate la présence d&rsquo;enfants : <a href="https://memoirejuive.fr/les-enfants-juifs-hongrois/" data-type="post" data-id="2796">les enfants juifs hongrois</a> déportés durant le printemps 1944.</p>



<p class="wp-block-paragraph"></p>



<h2 id="marches-de-la-mort" class="wp-block-heading">Marches de la mort : de Monowitz à Dachau</h2>



<div class="wp-block-group alignwide has-global-padding is-layout-constrained wp-block-group-is-layout-constrained">
<div class="wp-block-columns alignwide is-layout-flex wp-container-core-columns-is-layout-5254ed4f wp-block-columns-is-layout-flex">
<div class="wp-block-column is-layout-flow wp-block-column-is-layout-flow" style="flex-basis:66.66%">
<div class="wp-block-group t has-global-padding is-layout-constrained wp-block-group-is-layout-constrained">
<p class="wp-block-paragraph">Puis les Russes approchèrent de Cracovie. On entendait tonner leurs canons au lointain et les Allemands décidèrent d’évacuer le camp. Nous sommes partis à pied le 18 janvier 1945. Ce furent « les marches de la mort » célèbres par le nombre de victimes, tombées sur les routes et achevées d’une balle de fusil dans la tête.<br>     J’étais avec l’un de mes meilleurs amis, Paul Chrzanowski de Paris (de Belleville) son père, sa jeune mère, ses deux sœurs et son frère tous les cinq morts dans les chambres à gaz. Paul et moi, nous avons été séparés à Flossenbürg, et je n’entendis plus parler de lui, jusqu’en 1958.</p>



<p class="wp-block-paragraph"><em> [Voir un récit plus précis de <a href="https://memoirejuive.fr/un-camp-particulierement-sinistre-2/" data-type="post" data-id="4431">l&rsquo;arrivée à Flossenbürg</a> . ]</em></p>



<p class="is-style-plain wp-block-paragraph">     Puis de Flossenbürg, nous sommes partis en kommando travailler à Regensburg, d’où nous sommes repartis pour une nouvelle marche de la mort, le 22 avril 1945, en direction de Dachau cette fois-ci.</p>
</div>
</div>



<div class="wp-block-column is-layout-flow wp-block-column-is-layout-flow" style="flex-basis:33.33%">
<figure class="wp-block-image size-full"><img loading="lazy" decoding="async" width="750" height="547" src="https://memoirejuive.fr/wp-content/uploads/2023/10/sala1.jpg" alt="sala1" class="wp-image-4371" title="L’itinéraire de Serge Smulevic, résistant, déporté à Auschwitz-Monowitz, dessinateur 19" srcset="https://memoirejuive.fr/wp-content/uploads/2023/10/sala1.jpg 750w, https://memoirejuive.fr/wp-content/uploads/2023/10/sala1-300x219.jpg 300w" sizes="auto, (max-width: 750px) 100vw, 750px" /></figure>
</div>
</div>
</div>



<div style="height:40px" aria-hidden="true" id="carte" class="wp-block-spacer"></div>



<figure class="wp-block-image size-full ca"><img loading="lazy" decoding="async" width="780" height="477" src="https://memoirejuive.fr/wp-content/uploads/2023/10/serge_carte_marche.gif" alt=" Itinéraires des marches de la mort qui conduisirent Serge Smulevic d&#039;Auschwitz à Dachau" class="wp-image-4373" title="L’itinéraire de Serge Smulevic, résistant, déporté à Auschwitz-Monowitz, dessinateur 20"><figcaption class="wp-element-caption"><small>Itinéraires des marches de la mort qui conduisirent Serge Smulevic d&rsquo;Auschwitz à Dachau</small></figcaption></figure>



<h2 id="la-fin-de-notre-deportation" class="wp-block-heading">La fin de notre déportation</h2>



<div class="wp-block-group t has-global-padding is-layout-constrained wp-block-group-is-layout-constrained">
<blockquote class="wp-block-quote is-layout-flow wp-block-quote-is-layout-flow">
<p class="wp-block-paragraph">Quand nous avons quitté le camp de concentration de Monowitz (Auschwitz III), le 18 janvier 1945, vers 18 heures, on nous a alignés par cinq, nous étions prés de 9.000, rien que pour ce camp-là, et nous étions encadrés par des centaines de S.S. Beaucoup de malades parmi nous, qui ne voulaient pas rester abandonnés dans le camp, de peur d&rsquo;être exécutés. Ils n&rsquo;ont pas marché très longtemps&#8230; Il neigeait et avec nos grosses chaussures en bois, avec des vieux chiffons à l&rsquo;intérieur en guise de chaussettes, nous avancions péniblementdans la gadoue.<br>     Chaque fois que l&rsquo;un des nôtres tombait de fatigue, il avait droit a une balle dans la tête. Les SS, pressés ne visaient même plus la nuque. Il y avait du sang et des éclaboussures de cervelle partout Après cinq heures de marche environ, nous sommes arrivés à Gleiwitz, où nous avons pu souffler quelques heures, en attendant l&rsquo;arrivée des trains qui devaient nous ramener en Allemagne.<br>     Et c&rsquo;est ainsi que, tantôt dans des wagons à bestiaux, sans la moindre nourriture, sans une goutte d&rsquo;eau (et la soif est bien plus terrible que la faim, même en hiver) et tantôt sur les routes, qu&rsquo;exténués nous nous traînions de camp en camp. Je me souviens, qu&rsquo;un jour, traversant la Tchécoslovaquie dans des wagons découverts, et le train s&rsquo;étant arrêté sous un pont, des passants nous ont jeté des pains, et immédiatement les S.S. les ont mitraillés.<br>     Et les SS nous éliminaient systématiquement, dès le moindre signede fatigue. Et ces transports, et ces longues marches, les fameuses « marches de la mort » ont duré des mois et des mois, et c&rsquo;est ainsi que des dizaines de milliers de nos frères sont morts aussi bien dans les wagons que sur les routes. [&#8230;]<br>     Il pleuvait des morts sur nos routes&#8230;</p>
<cite><small>Serge Smulevic, matricule 169922 Auschwitz, </small><br><small>15 avril 1999</small></cite></blockquote>
</div>



<h2 id="liberation" class="wp-block-heading">Libération de Serge Smulevic à Dachau (29 avril 1945)</h2>



<figure class="wp-block-image aligncenter size-full"><img loading="lazy" decoding="async" width="443" height="604" src="https://memoirejuive.fr/wp-content/uploads/2023/10/serge_liberation.jpg" alt="Serge Smulevic
en haut, avec sa veste de déporté,
en bas, entouré de bleu, dans la foule des déportés libérés à Dachau" class="wp-image-4375" title="L’itinéraire de Serge Smulevic, résistant, déporté à Auschwitz-Monowitz, dessinateur 21" srcset="https://memoirejuive.fr/wp-content/uploads/2023/10/serge_liberation.jpg 443w, https://memoirejuive.fr/wp-content/uploads/2023/10/serge_liberation-220x300.jpg 220w" sizes="auto, (max-width: 443px) 100vw, 443px" /><figcaption class="wp-element-caption"><strong>Serge Smulevic</strong><br><small>en haut, avec sa veste de déporté, en bas, entouré de bleu, dans la foule des déportés libérés à Dachau</small></figcaption></figure>



<div class="wp-block-group t has-global-padding is-layout-constrained wp-block-group-is-layout-constrained">
<p class="wp-block-paragraph">Et c&rsquo;est à Dachau que nous avons été libérés par les troupes américaines, le 29 avril 1945. J’étais malade, pieds et mains partiellement gelés, début de typhus et je pesais encore 38 kilos. J’ai dû rester dans un hôpital d’évacuation militaire, le 401e HEM jusqu’au 29 juin 1945, date à laquelle j’ai pu rentrer en France après avoir repris 29 kilos.</p>
</div>



<p class="wp-block-paragraph"></p>



<p class="wp-block-paragraph">Serge Smulevic a retrouvé la liberté. Il s&rsquo;en souvient avec émotion dans un texte récent : <a href="https://memoirejuive.fr/le-reveil-des-survivants/" data-type="post" data-id="4438">le « réveil des survivants »</a>.</p>



<p class="wp-block-paragraph"></p>



<figure class="wp-block-image aligncenter size-full e"><img loading="lazy" decoding="async" width="427" height="501" src="https://memoirejuive.fr/wp-content/uploads/2023/10/visite_45.jpg" alt="Le Service de Visite aux Déportés accorde un droit de visite.
Serge Smulevic est alors en traitement à Emmenlingen, en Allemagne." class="wp-image-4376" title="L’itinéraire de Serge Smulevic, résistant, déporté à Auschwitz-Monowitz, dessinateur 22" srcset="https://memoirejuive.fr/wp-content/uploads/2023/10/visite_45.jpg 427w, https://memoirejuive.fr/wp-content/uploads/2023/10/visite_45-256x300.jpg 256w" sizes="auto, (max-width: 427px) 100vw, 427px" /><figcaption class="wp-element-caption">Le Service de Visite aux Déportés accorde un droit de visite.<br>Serge Smulevic est alors en traitement à Emmendingen, en Allemagne.</figcaption></figure>



<p class="wp-block-paragraph">Serge Smulevic évoque les lendemains de sa libération dans un autre texte : « <a href="https://memoirejuive.fr/dachau-30-avril-1945/" data-type="post" data-id="2774">Dachau, 30 avril 1945</a>« .</p>



<h2 id="des-dessins-pour-temoigner" class="wp-block-heading"><a></a> Des dessins pour témoigner</h2>



<p class="wp-block-paragraph">De retour en France, il commence à dessiner, pour témoigner. (<a href="https://memoirejuive.fr/dessins-de-serge-et-de-sala/" data-type="post" data-id="4453"> Voir sur ce site, les dessins</a> ). Certains de ces dessins ont été produits au cours du procès de I.G. Farben, lors du procès de Nuremberg. (Voir la page <a href="https://memoirejuive.fr/serge-contribue-par-ses-dessins-au-proces-dig-farben-a-nuremberg/" data-type="post" data-id="4471">Lettre de Nuremberg</a> )</p>



<p class="wp-block-paragraph">Cette passion du dessin continuera de l&rsquo;habiter. Serge Smulevic a ainsi suivi le procès Papon (voir ci-contre).</p>



<div class="wp-block-columns is-layout-flex wp-container-core-columns-is-layout-5254ed4f wp-block-columns-is-layout-flex">
<div class="wp-block-column is-layout-flow wp-block-column-is-layout-flow">
<figure class="wp-block-image size-full"><img loading="lazy" decoding="async" width="599" height="619" src="https://memoirejuive.fr/wp-content/uploads/2023/10/papon_smulevic.jpg" alt="papon smulevic" class="wp-image-4378" title="L’itinéraire de Serge Smulevic, résistant, déporté à Auschwitz-Monowitz, dessinateur 23" srcset="https://memoirejuive.fr/wp-content/uploads/2023/10/papon_smulevic.jpg 599w, https://memoirejuive.fr/wp-content/uploads/2023/10/papon_smulevic-290x300.jpg 290w" sizes="auto, (max-width: 599px) 100vw, 599px" /><figcaption class="wp-element-caption">Caricature de Serge Smulevic, lors du procès Papon</figcaption></figure>
</div>



<div class="wp-block-column is-vertically-aligned-center is-layout-flow wp-block-column-is-layout-flow">
<figure class="wp-block-image aligncenter size-full"><img loading="lazy" decoding="async" width="89" height="68" src="https://memoirejuive.fr/wp-content/uploads/2023/10/serge_sign.gif" alt="serge sign" class="wp-image-4377" title="L’itinéraire de Serge Smulevic, résistant, déporté à Auschwitz-Monowitz, dessinateur 24"><figcaption class="wp-element-caption">Signature de Serge</figcaption></figure>
</div>
</div>



<div class="wp-block-columns are-vertically-aligned-center is-layout-flex wp-container-core-columns-is-layout-5254ed4f wp-block-columns-is-layout-flex">
<div class="wp-block-column is-vertically-aligned-center is-layout-flow wp-block-column-is-layout-flow">
<h2 id="apres-la-guerre" class="wp-block-heading"> Après la guerre</h2>
</div>



<div class="wp-block-column is-vertically-aligned-center is-layout-flow wp-block-column-is-layout-flow">
<figure class="wp-block-image aligncenter size-full is-resized"><img loading="lazy" decoding="async" width="140" height="182" src="https://memoirejuive.fr/wp-content/uploads/2023/10/31_mai_45.jpg" alt="31 mai 45" class="wp-image-4380" style="width:318px;height:auto" title="L’itinéraire de Serge Smulevic, résistant, déporté à Auschwitz-Monowitz, dessinateur 25"><figcaption class="wp-element-caption">Serge Smulevic, le 31 mai 1945.<br>Il a alors repris 28 kilos.</figcaption></figure>
</div>
</div>



<div class="wp-block-group alignwide t has-global-padding is-content-justification-left is-layout-constrained wp-container-core-group-is-layout-6b0318e8 wp-block-group-is-layout-constrained">
<p class="wp-block-paragraph">Mon premier voyage à mon retour de déportation a été pour Nice, mais plus aucune trace de ma logeuse, ni des deux inspecteurs qui étaient venus m’arrêter. J’ai encore fait faire des recherches par un de mes très bons amis, commissaire retraité au Cannet Rocheville, mais c’est à croire qu’ils se sont volatilisés.<br>Puis n’ayant pas trouvé de travail en France, je suis parti me fixer à Bruxelles, en 1947, car j’y avais de la famille du côté paternel, et j’y ai trouvé une situation très vite, d’abord comme chef de publicité à l’agence Havas et par la suite Directeur des services de publicité de la Société Philips où j’ai terminé ma carrière.<br>Je me suis marié à Bruxelles et ma femme et nos enfants sommes revenus en France en 1979, où nous vivons depuis cette date. Ma fille cadette est peintre [voir <a href="https://memoirejuive.fr/dessins-de-serge-et-de-sala/" data-type="post" data-id="4453">quatre oeuvres</a> dans ce site] et a été responsable des programmes à Radio-France pendant 19 ans.</p>
</div>



<p class="wp-block-paragraph">Serge est assez amer sur l&rsquo;accueil qu&rsquo;on lui fit à son retour :</p>



<div class="wp-block-group t has-global-padding is-layout-constrained wp-block-group-is-layout-constrained">
<p class="wp-block-paragraph">J&rsquo;entre souvent dans de terribles colères, parfois pour des choses réellement insignifiantes, et je me rends compte aussi que je suis souvent injuste avec mon entourage. Pourtant, le sachant, je fais tout mon possible pour me dominer, mais c&rsquo;est difficile. Je n&rsquo;ai pourtant jamais été colérique dans ma jeunesse, et surtout pas avant d&rsquo;avoir été déporté. Mais rien que le fait de ces armées de psy qu&rsquo;on envoie pour aider des personnes ayant subi un choc nerveux (détournement d&rsquo;avion ou autre faits similaires) me met hors de moi, parce que fatalement je fais le rapprochement : « qu&rsquo;a-t-on fait pour nous, pour nous aider&nbsp;à notre retour des camps ? : &nbsp;une prime de rapatriement de 2.500 &nbsp;F., un bon pour une paire de godasses (à semelles en bois), un bon pour 2OO g. de tabac, et ouste, rentre chez toi ! » et contents d&rsquo;être débarrassés de nous dans les centres de rapatriement (j&rsquo;en ai connu trois : Strasbourg-Dijon-Grenoble).</p>
</div>



<blockquote class="wp-block-quote is-layout-flow wp-block-quote-is-layout-flow">
<p class="wp-block-paragraph"></p>
</blockquote>



<p class="wp-block-paragraph">Il raconte aussi combien il fut peu écouté, même dans sa propre famille. Il entendit ces remarques insupportables : « Tu ne crois pas que tu en rajoutes un peu&nbsp;?&nbsp;» ou encore « Tu sais, nous aussi, on a été bien malheureux, &#8230; en Suisse&nbsp;»&nbsp;!<br>« Seule ma petite sœur, âgée de 14 ans en 1945, avait l&rsquo;air de me croire.&nbsp;»</p>



<h2 id="un-bilan-familial-terrible" class="wp-block-heading"><a></a>Un bilan familial terrible</h2>



<p class="wp-block-paragraph">Au sortir de la guerre, le bilan familial de la famille de Serge Smulevic est effrayant. Sont morts victimes de la Shoah :</p>



<div class="wp-block-group alignwide has-global-padding is-content-justification-right is-layout-constrained wp-container-core-group-is-layout-83020e34 wp-block-group-is-layout-constrained">
<div class="wp-block-group t has-global-padding is-content-justification-right is-layout-constrained wp-container-core-group-is-layout-83020e34 wp-block-group-is-layout-constrained">
<div class="wp-block-columns is-layout-flex wp-container-core-columns-is-layout-5254ed4f wp-block-columns-is-layout-flex">
<div class="wp-block-column is-layout-flow wp-block-column-is-layout-flow">
<p class="wp-block-paragraph">Mes<strong> deux grands parents maternels</strong> à Varsovie, au ghetto.Le <strong>frère de mon grand-père</strong> maternel<br>Leurs deux fils<strong> Chaïm</strong> et <strong>Salomon</strong> (mes deux<strong> oncles</strong>) et deux de leurs filles, <strong>Saba</strong> et <strong>Rutka</strong>,&nbsp;(mes <strong>tantes</strong>) tous au ghetto de Varsovie.<strong>Deux oncles</strong> (frères de mon père) , l’un à Paris (celui qui s’envoyait des colis à Auschwitz) et un autre à Bruxelles déporté de Malines.Une<strong> tante</strong> (soeur de mon père) et son mari, <strong>Jacques Landsberg</strong>, déportés de Bruxelles (la plus jeune soeur de mon père, je crois)</p>
</div>



<div class="wp-block-column is-layout-flow wp-block-column-is-layout-flow">
<figure class="wp-block-image size-full"><img loading="lazy" decoding="async" width="229" height="353" src="https://memoirejuive.fr/wp-content/uploads/2023/10/chaim.jpg" alt="chaim" class="wp-image-4381" title="L’itinéraire de Serge Smulevic, résistant, déporté à Auschwitz-Monowitz, dessinateur 26" srcset="https://memoirejuive.fr/wp-content/uploads/2023/10/chaim.jpg 229w, https://memoirejuive.fr/wp-content/uploads/2023/10/chaim-195x300.jpg 195w" sizes="auto, (max-width: 229px) 100vw, 229px" /></figure>
</div>
</div>



<p class="wp-block-paragraph">Une autre<strong> tante</strong> (soeur de ma mère),<strong> Natacha</strong>, déportée de Hollande en 1944, ainsi que deux autres soeurs de ma mère : <strong>Saba</strong>, une violoniste, et <strong>Frania</strong> qui avait une petite fille, <strong>Anna</strong>Ensuite ce sont trois <strong>cousins germains</strong>, dans la famille <strong>Honigbaum</strong>, côté maternelEt <strong>trois autres cousins</strong>, (un couple et leur fille) côté paternel, déportés de Bruxelles, famille <strong>Epstein</strong>.Serge Smulevic, 2002, par e-mail</p>



<p class="wp-block-paragraph"></p>
</div>
</div>



<div class="wp-block-group alignwide t is-layout-flow wp-block-group-is-layout-flow">
<h2 class="wp-block-heading has-text-align-center" id="quelques-victimes-de-la-shoah-dans-ma-famille-polonaise"><strong>Quelques victimes de la Shoah,<br><small>dans ma famille polonaise</small></strong></h2>



<div class="wp-block-columns is-layout-flex wp-container-core-columns-is-layout-5254ed4f wp-block-columns-is-layout-flex">
<div class="wp-block-column is-layout-flow wp-block-column-is-layout-flow">
<figure class="wp-block-image aligncenter size-full"><img loading="lazy" decoding="async" width="270" height="373" src="https://memoirejuive.fr/wp-content/uploads/2023/10/serge_frere_grdpere_maternel.jpg" alt="serge frere grdpere maternel" class="wp-image-4382" title="L’itinéraire de Serge Smulevic, résistant, déporté à Auschwitz-Monowitz, dessinateur 27" srcset="https://memoirejuive.fr/wp-content/uploads/2023/10/serge_frere_grdpere_maternel.jpg 270w, https://memoirejuive.fr/wp-content/uploads/2023/10/serge_frere_grdpere_maternel-217x300.jpg 217w" sizes="auto, (max-width: 270px) 100vw, 270px" /><figcaption class="wp-element-caption"><small><em>Le frère de mon grand-père maternel</em>,<br><em>assassiné par les nazis en Pologne</em></small></figcaption></figure>



<figure class="wp-block-image alignleft size-full"><img loading="lazy" decoding="async" width="255" height="343" src="https://memoirejuive.fr/wp-content/uploads/2023/10/serge_grdmere_mat.jpg" alt="serge grdmere mat" class="wp-image-4386" title="L’itinéraire de Serge Smulevic, résistant, déporté à Auschwitz-Monowitz, dessinateur 28" srcset="https://memoirejuive.fr/wp-content/uploads/2023/10/serge_grdmere_mat.jpg 255w, https://memoirejuive.fr/wp-content/uploads/2023/10/serge_grdmere_mat-223x300.jpg 223w" sizes="auto, (max-width: 255px) 100vw, 255px" /><figcaption class="wp-element-caption"><small><em>Ma grand-mère maternelle, à Varsovie</em></small>,<small><em> assassinée</em></small></figcaption></figure>



<figure class="wp-block-image aligncenter size-full"><img loading="lazy" decoding="async" width="207" height="359" src="https://memoirejuive.fr/wp-content/uploads/2023/10/serge_tante.jpg" alt="serge tante" class="wp-image-4387" title="L’itinéraire de Serge Smulevic, résistant, déporté à Auschwitz-Monowitz, dessinateur 29" srcset="https://memoirejuive.fr/wp-content/uploads/2023/10/serge_tante.jpg 207w, https://memoirejuive.fr/wp-content/uploads/2023/10/serge_tante-173x300.jpg 173w" sizes="auto, (max-width: 207px) 100vw, 207px" /><figcaption class="wp-element-caption"><em><small>Ma tante Nathalie, soeur de ma mère, assassinée en Pologne par les nazis</small></em></figcaption></figure>
</div>



<div class="wp-block-column is-layout-flow wp-block-column-is-layout-flow">
<figure class="wp-block-image size-full"><img loading="lazy" decoding="async" width="228" height="353" src="https://memoirejuive.fr/wp-content/uploads/2023/10/serge_saba.jpg" alt="serge saba" class="wp-image-4383" title="L’itinéraire de Serge Smulevic, résistant, déporté à Auschwitz-Monowitz, dessinateur 30" srcset="https://memoirejuive.fr/wp-content/uploads/2023/10/serge_saba.jpg 228w, https://memoirejuive.fr/wp-content/uploads/2023/10/serge_saba-194x300.jpg 194w" sizes="auto, (max-width: 228px) 100vw, 228px" /><figcaption class="wp-element-caption"><small><em>Saba, une soeur de ma mère, violoniste,<br>assassinée par les nazis</em></small></figcaption></figure>



<figure class="wp-block-image alignleft size-full"><img loading="lazy" decoding="async" width="217" height="339" src="https://memoirejuive.fr/wp-content/uploads/2023/10/serge_frania.jpg" alt="serge frania" class="wp-image-4384" title="L’itinéraire de Serge Smulevic, résistant, déporté à Auschwitz-Monowitz, dessinateur 31" srcset="https://memoirejuive.fr/wp-content/uploads/2023/10/serge_frania.jpg 217w, https://memoirejuive.fr/wp-content/uploads/2023/10/serge_frania-192x300.jpg 192w" sizes="auto, (max-width: 217px) 100vw, 217px" /><figcaption class="wp-element-caption"><small><em>Frania, une autre soeur de ma mère&nbsp;et sa fille Anne, assassinés</em></small></figcaption></figure>



<figure class="wp-block-image size-full"><img loading="lazy" decoding="async" width="226" height="359" src="https://memoirejuive.fr/wp-content/uploads/2023/10/serge_oncle.jpg" alt="serge oncle" class="wp-image-4385" title="L’itinéraire de Serge Smulevic, résistant, déporté à Auschwitz-Monowitz, dessinateur 32" srcset="https://memoirejuive.fr/wp-content/uploads/2023/10/serge_oncle.jpg 226w, https://memoirejuive.fr/wp-content/uploads/2023/10/serge_oncle-189x300.jpg 189w" sizes="auto, (max-width: 226px) 100vw, 226px" /><figcaption class="wp-element-caption"><small><em>Mon oncle, Salomon,</em></small> <small><em>un patriote polonais, en uniforme,</em></small> <small><em>assassiné</em></small></figcaption></figure>
</div>
</div>



<p class="has-text-align-right wp-block-paragraph"><strong><small><em>Photos fournies par Serge Smulevic</em></small></strong></p>
</div>



<p class="wp-block-paragraph"></p>



<h2 id="des-poemes" class="wp-block-heading">Des poèmes</h2>



<p class="wp-block-paragraph">&nbsp; &nbsp; &nbsp;Serge Smulevic a aussi écrit un certain nombre de poèmes, surtout à la fin des années 90 (Voir <a href="https://memoirejuive.fr/les-poemes-de-serge-smulevic/" data-type="post" data-id="4446">page des poèmes</a> ).<br>&nbsp; &nbsp; &nbsp;Je retiendrai ces phrases terribles :</p>



<div class="wp-block-group c has-global-padding is-layout-constrained wp-block-group-is-layout-constrained">
<figure class="wp-block-pullquote"><blockquote><p>Si je devais mourir pendant mon sommeil, c&rsquo;est que je serais mort à Auschwitz.<br>Bien sûr, que j&rsquo;en rêve souvent. Que je suis à nouveau à Auschwitz. [&#8230;]<br><br>Donc, si je ne devais ne plus me réveiller un jour, c&rsquo;est que je serais mort pendant la nuit à Auschwitz. C&rsquo;est certain.<br>Pèlerinage maudit ! Moi qui n&rsquo;ai jamais voulu retourner là-bas, mes rêves m&rsquo;y ramènent de force. [&#8230;]</p><cite>Serge Smulevic</cite></blockquote></figure>
</div>



<p class="wp-block-paragraph">&nbsp; &nbsp; &nbsp;Mais Serge Smulevic a eu aussi une vie très active. Il travaille comme caricaturiste pour plusieurs quotidiens et illustrés (<em>Le Soir</em>, <em>Le Soir Illustré</em>, <em>La Libre Belgique, Le Pourquoi-Pas</em>). Il dessine pour la publicité, fait des pochettes de disques pour Pathé-Marconi et La Voix de son Maître, est passionné de jazz, participe à des rallyes&#8230;</p>



<figure class="wp-block-image size-full"><img loading="lazy" decoding="async" width="510" height="383" src="https://memoirejuive.fr/wp-content/uploads/2023/10/lionel.jpg" alt="lionel" class="wp-image-4389" title="L’itinéraire de Serge Smulevic, résistant, déporté à Auschwitz-Monowitz, dessinateur 33" srcset="https://memoirejuive.fr/wp-content/uploads/2023/10/lionel.jpg 510w, https://memoirejuive.fr/wp-content/uploads/2023/10/lionel-300x225.jpg 300w" sizes="auto, (max-width: 510px) 100vw, 510px" /><figcaption class="wp-element-caption"><em>Serge Smulevic, avec Lionel Hampton</em></figcaption></figure>



<p class="wp-block-paragraph">     Serge Smulevic a continué de témoigner, jusqu&rsquo;à sa mort le 15 février 2010 à l&rsquo;âge de 88 ans. Il a ainsi participé au recueil de témoignages initié par Steven Spielberg, en 1997.</p>



<figure class="wp-block-image size-full"><img loading="lazy" decoding="async" width="425" height="319" src="https://memoirejuive.fr/wp-content/uploads/2023/10/serge_2000-1.jpg" alt="serge 2000 1" class="wp-image-4390" title="L’itinéraire de Serge Smulevic, résistant, déporté à Auschwitz-Monowitz, dessinateur 34" srcset="https://memoirejuive.fr/wp-content/uploads/2023/10/serge_2000-1.jpg 425w, https://memoirejuive.fr/wp-content/uploads/2023/10/serge_2000-1-300x225.jpg 300w" sizes="auto, (max-width: 425px) 100vw, 425px" /><figcaption class="wp-element-caption">Serge Smulevic, peu avant sa mort.</figcaption></figure>



<p class="wp-block-paragraph"><strong>Retour au sommaire : <a href="https://memoirejuive.fr/category/serge-smulevic-dessine-et-temoigne/">Serge dessine et se souvient</a></strong></p>



<div class="wp-block-group alignfull has-text-color is-layout-flow wp-block-group-is-layout-flow" style="color:#ffffff;padding-top:100px;padding-right:100px;padding-bottom:100px;padding-left:100px">
<div class="wp-block-query is-layout-flow wp-block-query-is-layout-flow"><ul class="columns-3 wp-block-post-template is-layout-grid wp-container-core-post-template-is-layout-6967dc12 wp-block-post-template-is-layout-grid"><li class="wp-block-post post-6234 post type-post status-publish format-standard hentry category-serge-smulevic-dessine-et-temoigne tag-marches-de-la-mort tag-serge-smulevic">

<hr class="wp-block-separator has-text-color has-secondary-color has-alpha-channel-opacity has-secondary-background-color has-background alignwide is-style-wide"/>



<div class="wp-block-columns alignwide are-vertically-aligned-center is-layout-flex wp-container-core-columns-is-layout-5254ed4f wp-block-columns-is-layout-flex">
<div class="wp-block-column is-vertically-aligned-center is-layout-flow wp-block-column-is-layout-flow" style="flex-basis:20%"></div>



<div class="wp-block-column is-vertically-aligned-center is-layout-flow wp-block-column-is-layout-flow" style="flex-basis:80%"><h6 style="color:#ffffff;line-height:1.1;text-transform:none" class="wp-block-post-title has-text-color has-small-font-size"><a href="https://memoirejuive.fr/mes-bijoux/" target="_self">Mes bijoux</a></h6></div>
</div>

</li><li class="wp-block-post post-4174 post type-post status-publish format-standard hentry category-documents-et-temoignages-sur-la-shoah-camps-deportation-extermination category-auschwitz category-dans-les-camps category-documents-sur-la-deportation category-extermination category-resistance-et-collaboration category-serge-smulevic-dessine-et-temoigne tag-drancy tag-enfants tag-marches-de-la-mort tag-serge-smulevic tag-survivants tag-tatouage">

<hr class="wp-block-separator has-text-color has-secondary-color has-alpha-channel-opacity has-secondary-background-color has-background alignwide is-style-wide"/>



<div class="wp-block-columns alignwide are-vertically-aligned-center is-layout-flex wp-container-core-columns-is-layout-5254ed4f wp-block-columns-is-layout-flex">
<div class="wp-block-column is-vertically-aligned-center is-layout-flow wp-block-column-is-layout-flow" style="flex-basis:20%"></div>



<div class="wp-block-column is-vertically-aligned-center is-layout-flow wp-block-column-is-layout-flow" style="flex-basis:80%"><h6 style="color:#ffffff;line-height:1.1;text-transform:none" class="wp-block-post-title has-text-color has-small-font-size"><a href="https://memoirejuive.fr/litineraire-de-serge-smulevic-resistant-deporte-a-auschwitz-monowitz-dessinateur/" target="_self">L’itinéraire de Serge Smulevic, résistant, déporté à Auschwitz-Monowitz, dessinateur</a></h6></div>
</div>

</li><li class="wp-block-post post-6254 post type-post status-publish format-standard hentry category-documents-sur-la-deportation category-auschwitz category-dans-les-camps category-serge-smulevic-dessine-et-temoigne tag-serge-smulevic">

<hr class="wp-block-separator has-text-color has-secondary-color has-alpha-channel-opacity has-secondary-background-color has-background alignwide is-style-wide"/>



<div class="wp-block-columns alignwide are-vertically-aligned-center is-layout-flex wp-container-core-columns-is-layout-5254ed4f wp-block-columns-is-layout-flex">
<div class="wp-block-column is-vertically-aligned-center is-layout-flow wp-block-column-is-layout-flow" style="flex-basis:20%"></div>



<div class="wp-block-column is-vertically-aligned-center is-layout-flow wp-block-column-is-layout-flow" style="flex-basis:80%"><h6 style="color:#ffffff;line-height:1.1;text-transform:none" class="wp-block-post-title has-text-color has-small-font-size"><a href="https://memoirejuive.fr/pas-facile/" target="_self">Pas facile</a></h6></div>
</div>

</li><li class="wp-block-post post-4901 post type-post status-publish format-standard hentry category-etudier-la-shoah category-dominique-natanson-a-publie category-enseigner-la-shoah-ressources-pedagogiques-pour-la-classe category-serge-smulevic-dessine-et-temoigne tag-serge-smulevic">

<hr class="wp-block-separator has-text-color has-secondary-color has-alpha-channel-opacity has-secondary-background-color has-background alignwide is-style-wide"/>



<div class="wp-block-columns alignwide are-vertically-aligned-center is-layout-flex wp-container-core-columns-is-layout-5254ed4f wp-block-columns-is-layout-flex">
<div class="wp-block-column is-vertically-aligned-center is-layout-flow wp-block-column-is-layout-flow" style="flex-basis:20%"></div>



<div class="wp-block-column is-vertically-aligned-center is-layout-flow wp-block-column-is-layout-flow" style="flex-basis:80%"><h6 style="color:#ffffff;line-height:1.1;text-transform:none" class="wp-block-post-title has-text-color has-small-font-size"><a href="https://memoirejuive.fr/demarche-pedagogique-de-jeune-memoire/" target="_self">Démarche pédagogique de « Jeune mémoire »</a></h6></div>
</div>

</li><li class="wp-block-post post-4471 post type-post status-publish format-standard hentry category-apres-les-camps-documenter-la-shoah category-litterature-art-philosophie-de-la-shoah category-serge-smulevic-dessine-et-temoigne tag-nuremberg">

<hr class="wp-block-separator has-text-color has-secondary-color has-alpha-channel-opacity has-secondary-background-color has-background alignwide is-style-wide"/>



<div class="wp-block-columns alignwide are-vertically-aligned-center is-layout-flex wp-container-core-columns-is-layout-5254ed4f wp-block-columns-is-layout-flex">
<div class="wp-block-column is-vertically-aligned-center is-layout-flow wp-block-column-is-layout-flow" style="flex-basis:20%"></div>



<div class="wp-block-column is-vertically-aligned-center is-layout-flow wp-block-column-is-layout-flow" style="flex-basis:80%"><h6 style="color:#ffffff;line-height:1.1;text-transform:none" class="wp-block-post-title has-text-color has-small-font-size"><a href="https://memoirejuive.fr/serge-contribue-par-ses-dessins-au-proces-dig-farben-a-nuremberg/" target="_self">Serge contribue, par ses dessins, au procès d&rsquo;IG-Farben à Nuremberg</a></h6></div>
</div>

</li><li class="wp-block-post post-4453 post type-post status-publish format-standard hentry category-documents-et-temoignages-sur-la-shoah-camps-deportation-extermination category-dans-les-camps category-documents-sur-la-deportation category-litterature-art-philosophie-de-la-shoah category-serge-smulevic-dessine-et-temoigne">

<hr class="wp-block-separator has-text-color has-secondary-color has-alpha-channel-opacity has-secondary-background-color has-background alignwide is-style-wide"/>



<div class="wp-block-columns alignwide are-vertically-aligned-center is-layout-flex wp-container-core-columns-is-layout-5254ed4f wp-block-columns-is-layout-flex">
<div class="wp-block-column is-vertically-aligned-center is-layout-flow wp-block-column-is-layout-flow" style="flex-basis:20%"></div>



<div class="wp-block-column is-vertically-aligned-center is-layout-flow wp-block-column-is-layout-flow" style="flex-basis:80%"><h6 style="color:#ffffff;line-height:1.1;text-transform:none" class="wp-block-post-title has-text-color has-small-font-size"><a href="https://memoirejuive.fr/dessins-de-serge-et-de-sala/" target="_self">Dessins de Serge et de Sala</a></h6></div>
</div>

</li><li class="wp-block-post post-4446 post type-post status-publish format-standard hentry category-litterature-art-philosophie-de-la-shoah category-serge-smulevic-dessine-et-temoigne tag-poeme tag-serge-smulevic">

<hr class="wp-block-separator has-text-color has-secondary-color has-alpha-channel-opacity has-secondary-background-color has-background alignwide is-style-wide"/>



<div class="wp-block-columns alignwide are-vertically-aligned-center is-layout-flex wp-container-core-columns-is-layout-5254ed4f wp-block-columns-is-layout-flex">
<div class="wp-block-column is-vertically-aligned-center is-layout-flow wp-block-column-is-layout-flow" style="flex-basis:20%"></div>



<div class="wp-block-column is-vertically-aligned-center is-layout-flow wp-block-column-is-layout-flow" style="flex-basis:80%"><h6 style="color:#ffffff;line-height:1.1;text-transform:none" class="wp-block-post-title has-text-color has-small-font-size"><a href="https://memoirejuive.fr/les-poemes-de-serge-smulevic/" target="_self">Les poèmes de Serge Smulevic</a></h6></div>
</div>

</li><li class="wp-block-post post-4438 post type-post status-publish format-standard hentry category-documents-et-temoignages-sur-la-shoah-camps-deportation-extermination category-documents-sur-la-deportation category-serge-smulevic-dessine-et-temoigne tag-serge-smulevic tag-textes-et-temoignages">

<hr class="wp-block-separator has-text-color has-secondary-color has-alpha-channel-opacity has-secondary-background-color has-background alignwide is-style-wide"/>



<div class="wp-block-columns alignwide are-vertically-aligned-center is-layout-flex wp-container-core-columns-is-layout-5254ed4f wp-block-columns-is-layout-flex">
<div class="wp-block-column is-vertically-aligned-center is-layout-flow wp-block-column-is-layout-flow" style="flex-basis:20%"></div>



<div class="wp-block-column is-vertically-aligned-center is-layout-flow wp-block-column-is-layout-flow" style="flex-basis:80%"><h6 style="color:#ffffff;line-height:1.1;text-transform:none" class="wp-block-post-title has-text-color has-small-font-size"><a href="https://memoirejuive.fr/le-reveil-des-survivants/" target="_self">Le reveil des survivants</a></h6></div>
</div>

</li><li class="wp-block-post post-4431 post type-post status-publish format-standard hentry category-documents-et-temoignages-sur-la-shoah-camps-deportation-extermination category-documents-sur-la-deportation category-les-camps-de-concentration category-serge-smulevic-dessine-et-temoigne tag-flossenburg tag-serge-smulevic tag-tatouage tag-textes-et-temoignages">

<hr class="wp-block-separator has-text-color has-secondary-color has-alpha-channel-opacity has-secondary-background-color has-background alignwide is-style-wide"/>



<div class="wp-block-columns alignwide are-vertically-aligned-center is-layout-flex wp-container-core-columns-is-layout-5254ed4f wp-block-columns-is-layout-flex">
<div class="wp-block-column is-vertically-aligned-center is-layout-flow wp-block-column-is-layout-flow" style="flex-basis:20%"></div>



<div class="wp-block-column is-vertically-aligned-center is-layout-flow wp-block-column-is-layout-flow" style="flex-basis:80%"><h6 style="color:#ffffff;line-height:1.1;text-transform:none" class="wp-block-post-title has-text-color has-small-font-size"><a href="https://memoirejuive.fr/un-camp-particulierement-sinistre-2/" target="_self">Un camp particulièrement sinistre</a></h6></div>
</div>

</li><li class="wp-block-post post-4420 post type-post status-publish format-standard hentry category-documents-et-temoignages-sur-la-shoah-camps-deportation-extermination category-dans-les-camps category-serge-smulevic-dessine-et-temoigne tag-serge-smulevic tag-textes-et-temoignages">

<hr class="wp-block-separator has-text-color has-secondary-color has-alpha-channel-opacity has-secondary-background-color has-background alignwide is-style-wide"/>



<div class="wp-block-columns alignwide are-vertically-aligned-center is-layout-flex wp-container-core-columns-is-layout-5254ed4f wp-block-columns-is-layout-flex">
<div class="wp-block-column is-vertically-aligned-center is-layout-flow wp-block-column-is-layout-flow" style="flex-basis:20%"></div>



<div class="wp-block-column is-vertically-aligned-center is-layout-flow wp-block-column-is-layout-flow" style="flex-basis:80%"><h6 style="color:#ffffff;line-height:1.1;text-transform:none" class="wp-block-post-title has-text-color has-small-font-size"><a href="https://memoirejuive.fr/les-coquelicots-dauschwitz/" target="_self">Les coquelicots d&rsquo;Auschwitz</a></h6></div>
</div>

</li><li class="wp-block-post post-4413 post type-post status-publish format-standard hentry category-documents-et-temoignages-sur-la-shoah-camps-deportation-extermination category-auschwitz category-documents-sur-la-deportation category-serge-smulevic-dessine-et-temoigne tag-auschwitz-monowitz tag-serge-smulevic">

<hr class="wp-block-separator has-text-color has-secondary-color has-alpha-channel-opacity has-secondary-background-color has-background alignwide is-style-wide"/>



<div class="wp-block-columns alignwide are-vertically-aligned-center is-layout-flex wp-container-core-columns-is-layout-5254ed4f wp-block-columns-is-layout-flex">
<div class="wp-block-column is-vertically-aligned-center is-layout-flow wp-block-column-is-layout-flow" style="flex-basis:20%"></div>



<div class="wp-block-column is-vertically-aligned-center is-layout-flow wp-block-column-is-layout-flow" style="flex-basis:80%"><h6 style="color:#ffffff;line-height:1.1;text-transform:none" class="wp-block-post-title has-text-color has-small-font-size"><a href="https://memoirejuive.fr/comment-jai-pu-survivre-a-auschwitz-monowitz/" target="_self">Comment j&rsquo;ai pu survivre à Auschwitz-Monowitz</a></h6></div>
</div>

</li><li class="wp-block-post post-4401 post type-post status-publish format-standard hentry category-resistance-et-collaboration category-serge-smulevic-dessine-et-temoigne tag-drancy tag-serge-smulevic tag-textes-et-temoignages">

<hr class="wp-block-separator has-text-color has-secondary-color has-alpha-channel-opacity has-secondary-background-color has-background alignwide is-style-wide"/>



<div class="wp-block-columns alignwide are-vertically-aligned-center is-layout-flex wp-container-core-columns-is-layout-5254ed4f wp-block-columns-is-layout-flex">
<div class="wp-block-column is-vertically-aligned-center is-layout-flow wp-block-column-is-layout-flow" style="flex-basis:20%"></div>



<div class="wp-block-column is-vertically-aligned-center is-layout-flow wp-block-column-is-layout-flow" style="flex-basis:80%"><h6 style="color:#ffffff;line-height:1.1;text-transform:none" class="wp-block-post-title has-text-color has-small-font-size"><a href="https://memoirejuive.fr/un-bon-ami/" target="_self">Un bon ami</a></h6></div>
</div>

</li><li class="wp-block-post post-4396 post type-post status-publish format-standard hentry category-resistance-et-collaboration category-serge-smulevic-dessine-et-temoigne tag-serge-smulevic tag-textes-et-temoignages">

<hr class="wp-block-separator has-text-color has-secondary-color has-alpha-channel-opacity has-secondary-background-color has-background alignwide is-style-wide"/>



<div class="wp-block-columns alignwide are-vertically-aligned-center is-layout-flex wp-container-core-columns-is-layout-5254ed4f wp-block-columns-is-layout-flex">
<div class="wp-block-column is-vertically-aligned-center is-layout-flow wp-block-column-is-layout-flow" style="flex-basis:20%"></div>



<div class="wp-block-column is-vertically-aligned-center is-layout-flow wp-block-column-is-layout-flow" style="flex-basis:80%"><h6 style="color:#ffffff;line-height:1.1;text-transform:none" class="wp-block-post-title has-text-color has-small-font-size"><a href="https://memoirejuive.fr/smulevic-serge-alias-dupayard-georges/" target="_self">SMULEVIC Serge, alias DUPAYARD Georges</a></h6></div>
</div>

</li><li class="wp-block-post post-4393 post type-post status-publish format-standard hentry category-documents-et-temoignages-sur-la-shoah-camps-deportation-extermination category-documents-sur-la-deportation category-serge-smulevic-dessine-et-temoigne tag-serge-smulevic">

<hr class="wp-block-separator has-text-color has-secondary-color has-alpha-channel-opacity has-secondary-background-color has-background alignwide is-style-wide"/>



<div class="wp-block-columns alignwide are-vertically-aligned-center is-layout-flex wp-container-core-columns-is-layout-5254ed4f wp-block-columns-is-layout-flex">
<div class="wp-block-column is-vertically-aligned-center is-layout-flow wp-block-column-is-layout-flow" style="flex-basis:20%"></div>



<div class="wp-block-column is-vertically-aligned-center is-layout-flow wp-block-column-is-layout-flow" style="flex-basis:80%"><h6 style="color:#ffffff;line-height:1.1;text-transform:none" class="wp-block-post-title has-text-color has-small-font-size"><a href="https://memoirejuive.fr/mon-lycee/" target="_self">Mon lycée</a></h6></div>
</div>

</li></ul></div>
</div>



<p class="wp-block-paragraph"></p>
]]></content:encoded>
					
		
		
			</item>
		<item>
		<title>Miryam Natanson (Mireille)</title>
		<link>https://memoirejuive.fr/miryam-natanson-mireille-3/</link>
		
		<dc:creator><![CDATA[Dominique Natanson]]></dc:creator>
		<pubDate>Mon, 30 Oct 2023 17:00:08 +0000</pubDate>
				<category><![CDATA[Les arrestations et la déportation]]></category>
		<category><![CDATA[Auschwitz]]></category>
		<category><![CDATA[En mémoire]]></category>
		<category><![CDATA[En Mémoire en français]]></category>
		<category><![CDATA[Drancy]]></category>
		<category><![CDATA[Famille Natanson]]></category>
		<category><![CDATA[police française]]></category>
		<category><![CDATA[Textes et témoignages]]></category>
		<guid isPermaLink="false">https://memoirejuive.fr/?p=5581</guid>

					<description><![CDATA[Une petite fille juive française Miryam Natanson, ma tante, est née à Paris le 21 juin 1929. Ses prénoms d&#8217;état-civil sont « Miryam, Yudith », mais dans sa famille on l&#8217;appelait Mireille, qui est le prénom Miryam francisé. Ses parents étaient Fanny Neidmann et Aron Natanson, venus de Roumanie en 1923. Elle habitait au 9 de la [&#8230;]]]></description>
										<content:encoded><![CDATA[
<div class="wp-block-rank-math-toc-block" id="rank-math-toc"><div><strong>Sommaire</strong></div><nav><ol><li class=""><a href="#une-petite-fille-juive-francaise">Une petite fille juive française</a></li><li class=""><a href="#convertie">Convertie</a></li><li class=""><a href="#recensee-fichee">Recensée, fichée</a></li><li class=""><a href="#cachee">Cachée  </a></li><li class=""><a href="#deportee">Déportée</a></li><li class=""><a href="#assassinee">Assassinée</a></li></ol></nav></div>



<h2 class="wp-block-heading" id="une-petite-fille-juive-francaise">Une petite fille juive française</h2>



<p class="wp-block-paragraph">Miryam Natanson, ma tante, est née à Paris le <strong><mark style="background-color:rgba(0, 0, 0, 0);color:#fdf202" class="has-inline-color">21 juin 1929</mark></strong>. Ses prénoms d&rsquo;état-civil sont « Miryam, Yudith », mais dans sa famille on l&rsquo;appelait Mireille, qui est le prénom Miryam francisé. Ses parents étaient Fanny Neidmann et <a href="https://memoirejuive.fr/aron-natanson-2/" data-type="post" data-id="2732">Aron Natanson</a>, venus de Roumanie en 1923.</p>



<div class="wp-block-group alignfull has-global-padding is-layout-constrained wp-container-core-group-is-layout-1fc43f43 wp-block-group-is-layout-constrained" style="padding-right:var(--wp--preset--spacing--30);padding-left:var(--wp--preset--spacing--30)">
<figure class="wp-block-image alignleft size-full"><img loading="lazy" decoding="async" width="237" height="320" src="https://memoirejuive.fr/wp-content/uploads/2023/10/miryam_petite.jpg" alt="miryam petite" class="wp-image-5582" title="Miryam Natanson (Mireille) 35" srcset="https://memoirejuive.fr/wp-content/uploads/2023/10/miryam_petite.jpg 237w, https://memoirejuive.fr/wp-content/uploads/2023/10/miryam_petite-222x300.jpg 222w" sizes="auto, (max-width: 237px) 100vw, 237px" /><figcaption class="wp-element-caption">Mireille petite</figcaption></figure>
</div>



<p class="wp-block-paragraph">Elle habitait au 9 de la rue des Feuillantines à Paris, tout près de la librairie que tenait son père, Aron Natanson, au 19 de la rue Gay-Lussac. Mais elle était interne avant la guerre, après la maladie puis le retour en Roumanie de sa mère qui y est morte.</p>



<h2 class="wp-block-heading" id="convertie">Convertie</h2>



<p class="wp-block-paragraph">Aron est seul pour élever ses deux enfants. Désireux de favoriser l&rsquo;intégration de ses enfants dans la société française dominée par les catholiques, il répond positivement aux sollicitations de Jeanne E., cheftaine catholique d&rsquo;un groupe de Guides de France. Jeanne E. assure les loisirs de la petite fille et la conduit vers la conversion et le baptême. Miryam est baptisée, le 30 mai 1939, dans l&rsquo;église du quartier, à Saint-Séverin. Elle n&rsquo;a pas encore 10 ans.</p>



<figure class="wp-block-image aligncenter size-full is-resized d"><img loading="lazy" decoding="async" width="393" height="270" src="https://memoirejuive.fr/wp-content/uploads/2023/10/certificat.jpg" alt="certificat" class="wp-image-5590" style="aspect-ratio:1.4555555555555555;width:393px;height:auto" title="Miryam Natanson (Mireille) 36" srcset="https://memoirejuive.fr/wp-content/uploads/2023/10/certificat.jpg 393w, https://memoirejuive.fr/wp-content/uploads/2023/10/certificat-300x206.jpg 300w" sizes="auto, (max-width: 393px) 100vw, 393px" /></figure>



<figure class="wp-block-image aligncenter size-full"><img loading="lazy" decoding="async" width="298" height="410" src="https://memoirejuive.fr/wp-content/uploads/2023/10/miryam3.jpg" alt="Miryam Natanson " class="wp-image-5584" title="Miryam Natanson (Mireille) 37" srcset="https://memoirejuive.fr/wp-content/uploads/2023/10/miryam3.jpg 298w, https://memoirejuive.fr/wp-content/uploads/2023/10/miryam3-218x300.jpg 218w" sizes="auto, (max-width: 298px) 100vw, 298px" /><figcaption class="wp-element-caption">Miryam Natanson (Mireille), à droite, à côté de sa cousine, Micheline Gross, dans l&rsquo;enceinte du collège de Brive où elle était pensionnaire. Photo prise pendant l&rsquo;année scolaire 1939-1940. Elle a 10 ans. C&rsquo;était une bonne élève, assez mûre, sérieuse.</figcaption></figure>



<figure class="wp-block-image aligncenter size-full is-resized"><img loading="lazy" decoding="async" width="570" height="413" src="https://memoirejuive.fr/wp-content/uploads/2023/10/mirgross.jpg" alt="Miryam Natanson  habillée en princesse" class="wp-image-5585" style="aspect-ratio:1.3801452784503632;width:680px;height:auto" title="Miryam Natanson (Mireille) 38" srcset="https://memoirejuive.fr/wp-content/uploads/2023/10/mirgross.jpg 570w, https://memoirejuive.fr/wp-content/uploads/2023/10/mirgross-300x217.jpg 300w" sizes="auto, (max-width: 570px) 100vw, 570px" /><figcaption class="wp-element-caption">Miryam (Mireille) est la première à gauche, déguisée en princesse.</figcaption></figure>



<p class="wp-block-paragraph">On la voit sur cette autre photo, déguisée, jouant à Brive avec une cousine et deux enfants de la famille Boussinesq, un professeur de mathématiques. Ce professeur avait épousé une fille Chapelle.<br>Madame Chapelle mère était une cliente de la librairie et une amie d&rsquo;Aron Natanson. C&rsquo;était la femme d&rsquo;Henri Chapelle, maire « Front Populaire » de Brive.</p>



<h2 class="wp-block-heading" id="recensee-fichee">Recensée, fichée</h2>



<p class="wp-block-paragraph">Comme tous les Juifs, Miryam est recensée. Une fiche est crée à son nom par la Préfecture de police.</p>



<p class="wp-block-paragraph">Nous avons retrouvé ce document, qui indique aussi la date du convoi de sa déportation.</p>



<p class="wp-block-paragraph">Habituellement, les fiches rouges sont réservées aux Juifs étrangers. Miryam, née en France, est française, mais c’est sur ce type de fiche qu&rsquo;elle a été recensée. Il est difficile de dire à quelle date ladite fiche a été faite, peut-être d&rsquo;ailleurs postérieurement à sa déportation.</p>



<figure class="wp-block-image size-full d"><img loading="lazy" decoding="async" width="291" height="483" src="https://memoirejuive.fr/wp-content/uploads/2024/06/Capture-decran-2024-05-22-164801.png" alt="Capture decran 2024 05 22 164801" class="wp-image-10594" title="Miryam Natanson (Mireille) 39" srcset="https://memoirejuive.fr/wp-content/uploads/2024/06/Capture-decran-2024-05-22-164801.png 291w, https://memoirejuive.fr/wp-content/uploads/2024/06/Capture-decran-2024-05-22-164801-181x300.png 181w" sizes="auto, (max-width: 291px) 100vw, 291px" /><figcaption class="wp-element-caption">Fiche de la Préfecture de police au nom de Miryam Natanson (orthographiée Myriam)<br>Source : FRAN107_F_9_5672_088403_L / Fichier préfecture enfants / Archives Nationales de France</figcaption></figure>



<h2 class="wp-block-heading" id="cachee">Cachée&nbsp;&nbsp;</h2>



<p class="wp-block-paragraph">C&rsquo;est d&rsquo;ailleurs à Brive que devait se réfugier son frère Jacques (mon père) en 1940.</p>



<p class="wp-block-paragraph"><strong><mark style="background-color:rgba(0, 0, 0, 0);color:#fdf202" class="has-inline-color">En juin 1940,</mark></strong> Aron Natanson invite son fils, Jacques (mon père) à quitter Paris et à se réfugier à Brive, puis à Toulouse. Miryam, elle, qui était pourtant au lycée de Brive, rentrera à Paris. Elle se cachera dans des internats catholiques de province, pendant l&rsquo;année scolaire.</p>



<figure class="wp-block-image aligncenter size-full is-resized"><img loading="lazy" decoding="async" width="647" height="474" src="https://memoirejuive.fr/wp-content/uploads/2023/10/miryam_beaumont.jpg" alt="Classe de Miryam Natanson " class="wp-image-5583" style="aspect-ratio:1.3649789029535866;width:709px;height:auto" title="Miryam Natanson (Mireille) 40" srcset="https://memoirejuive.fr/wp-content/uploads/2023/10/miryam_beaumont.jpg 647w, https://memoirejuive.fr/wp-content/uploads/2023/10/miryam_beaumont-300x220.jpg 300w" sizes="auto, (max-width: 647px) 100vw, 647px" /><figcaption class="wp-element-caption">La classe de Miryam à Beaumont-sur-Sarthe, école tenue par des religieuses Miryam est la seconde à partir de la gauche, au dernier rang</figcaption></figure>



<p class="wp-block-paragraph">Le frère d&rsquo;Aron, Albert Natanson, était réfugié à Grenoble, en zone d&rsquo;occupation italienne. Il pressait Aron de venir le rejoindre avec Mireille. Aron disait qu&rsquo;il le ferait, mais ne se décidait pas à quitter ses livres.</p>



<h2 class="wp-block-heading" id="arretee">Arrêtée</h2>



<p class="wp-block-paragraph">&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp; Miryam Natanson fut arrêtée avec son père par la police française le <strong><mark style="background-color:rgba(0, 0, 0, 0);color:#fdf202" class="has-inline-color">23 septembre 1942</mark></strong>, dans l&rsquo;appartement de la rue des Feuillantines, en même temps que 1594 Juifs roumains de la région parisienne. Les Juifs roumains avaient échappé à la rafle du Vél&rsquo;d&rsquo;hiv&rsquo; (16-17 juillet 1942) parce qu&rsquo;ils étaient ressortissants d&rsquo;un pays allié de l&rsquo;Allemagne nazie. Mais le 24 septembre 1942, la Roumanie déclara se désintéresser du sort des Juifs roumains exilés et leur retira la nationalité roumaine. Devenus apatrides, ils purent être déportés aisément. C&rsquo;est la 3ème section des Renseignements Généraux qui effectua cette arrestation (Source&nbsp;: Archives de la Préfecture de Police).<br>On était à quelques jours de la rentrée scolaire (alors le 1er octobre, mais en 1942, le 1er octobre était un jeudi). Mireille se trouvait chez son père en attendant de se cacher à nouveau dans une école catholique. Le témoignage de Jeanne E. le confirme&nbsp;:</p>



<div class="wp-block-group alignwide has-global-padding is-layout-constrained wp-block-group-is-layout-constrained">
<figure class="wp-block-image aligncenter size-full d"><img loading="lazy" decoding="async" width="517" height="94" src="https://memoirejuive.fr/wp-content/uploads/2023/10/egret1.jpg" alt="egret1" class="wp-image-5586" title="lettre" srcset="https://memoirejuive.fr/wp-content/uploads/2023/10/egret1.jpg 517w, https://memoirejuive.fr/wp-content/uploads/2023/10/egret1-300x55.jpg 300w" sizes="auto, (max-width: 517px) 100vw, 517px" /></figure>



<figure class="wp-block-image aligncenter size-full"><img loading="lazy" decoding="async" width="506" height="349" src="https://memoirejuive.fr/wp-content/uploads/2023/10/egret2.jpg" alt="egret2" class="wp-image-5587" title="Miryam Natanson (Mireille) 41" srcset="https://memoirejuive.fr/wp-content/uploads/2023/10/egret2.jpg 506w, https://memoirejuive.fr/wp-content/uploads/2023/10/egret2-300x207.jpg 300w" sizes="auto, (max-width: 506px) 100vw, 506px" /></figure>
</div>



<figure class="wp-block-image aligncenter size-full"><img loading="lazy" decoding="async" width="510" height="276" src="https://memoirejuive.fr/wp-content/uploads/2023/10/egret3.jpg" alt="egret3" class="wp-image-5588" title="Miryam Natanson (Mireille) 42" srcset="https://memoirejuive.fr/wp-content/uploads/2023/10/egret3.jpg 510w, https://memoirejuive.fr/wp-content/uploads/2023/10/egret3-300x162.jpg 300w" sizes="auto, (max-width: 510px) 100vw, 510px" /></figure>



<p class="wp-block-paragraph">[&#8230;] Je suis allée voir votre grand-père, plusieurs fois &#8211; et lui demandai de me confier l&rsquo;enfant, dans cette période troublée, afin de la soustraire à l&rsquo;occupant.<br>&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp; Je devais la prendre, après son accord &#8211; et lui laisser le temps de préparer quelques affaires &#8211; pour le lendemain et la conduire chez des Religieuses Dominicaines en banlieue parisienne.<br>Mais hélas, la Gestapo était passée avant et avait enlevé le Papa et la fillette.<br>J&rsquo;ai fait des démarches sans succès. [&#8230;]</p>



<p class="wp-block-paragraph">C&rsquo;est par erreur &#8211; une erreur typique de ces Français qui voulaient oublier la collaboration de l’État français à la déportation des Juifs &#8211; que Madame E. évoque la Gestapo. Il s&rsquo;agissait en réalité d&rsquo;une brigade de police française, des Renseignements Généraux.</p>



<p class="wp-block-paragraph">&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp; Le contact téléphonique que j&rsquo;ai eu avec cette dame en 1984 m&rsquo;a mis extrêmement mal à l&rsquo;aise. Madame E. insistait sur le fait que Mireille était « une bonne petite chrétienne ». Cela conduit à se poser des questions sur l&rsquo;ambiguïté de sa démarche. Elle voulait certes sauver une enfant et elle doit à ce titre être remerciée, mais son prosélytisme catholique la poussait aussi à « sauver une âme ». Parlant d&rsquo;un autre enfant qu&rsquo;elle a élevé après la guerre, Jeanne E. définit sa trilogie de l&rsquo;éducation :</p>



<figure class="wp-block-image aligncenter size-full"><img loading="lazy" decoding="async" width="514" height="91" src="https://memoirejuive.fr/wp-content/uploads/2023/10/egret4.jpg" alt="egret4" class="wp-image-5589" title="Miryam Natanson (Mireille) 43" srcset="https://memoirejuive.fr/wp-content/uploads/2023/10/egret4.jpg 514w, https://memoirejuive.fr/wp-content/uploads/2023/10/egret4-300x53.jpg 300w" sizes="auto, (max-width: 514px) 100vw, 514px" /></figure>



<p class="wp-block-paragraph">Le mécanisme a été bien décrit par Maurice Rajsfus dans son livre « N&rsquo;oublie pas le petit Jésus ! L&rsquo;Église catholique et les enfants juifs (1940-1945) » (Éditions Manya, 1994). De nombreux témoignages montrent comment les catholiques ont souvent abusé de la situation, en toute bonne conscience. On a parfois parlé de « voleurs d&rsquo;âmes ». En même temps, il faut constater que des milliers d&rsquo;enfants et d&rsquo;adolescents ont été sauvés par des catholiques ou des protestants (au Chambon-sur-Lignon). Mon père Jacques avait ainsi trouvé refuge dans un couvent de Dominicains, un moine lui ayant « prêté » son identité.</p>



<h2 class="wp-block-heading" id="deportee">Déportée</h2>



<p class="wp-block-paragraph">Arrêtée en même temps que son père, au 9 de la rue des Feuillantines, par la police française, Miryam fut conduite au camp de Drancy.<br>&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp; A l&rsquo;arrivée à Drancy, elle dut donner tout ce qu&rsquo;elle possédait à des hommes en civil : tous, en file indienne, enfants compris, durent donner leurs papiers, leurs menue monnaie et vider leurs poches.<br>&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp; Deux jours plus tard, à 5 heures du matin, Miryam et son père furent emmenés à la gare de Drancy-Le Bourget et déportés par le <a href="https://memoirejuive.fr/liste-alphabetique-du-convoi-n37/" data-type="post" data-id="2767">convoi n°37</a> , <strong><mark style="background-color:rgba(0, 0, 0, 0);color:#fdf202" class="has-inline-color">le 25 septembre 1942</mark></strong>.</p>



<p class="wp-block-paragraph">&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp; <a href="https://memoirejuive.fr/liste-alphabetique-du-convoi-n37/" data-type="post" data-id="2767">Ce convoi</a> était en grande partie composé de Juifs roumains (779 sur 1004 partants).</p>



<div class="wp-block-group t has-global-padding is-layout-constrained wp-block-group-is-layout-constrained">
<blockquote class="wp-block-quote is-layout-flow wp-block-quote-is-layout-flow">
<p class="has-contrast-color has-text-color wp-block-paragraph">« Dans ces wagons de marchandises&nbsp; [&#8230;] prévus pour, je crois, quatorze chevaux [&#8230;], on a entassé soixante hommes, soixante personnes, hommes, femmes, enfants, vieillards, malades, bébés, nourrissons, y’ avait des nourrissons dans mon wagon. On nous a fait monter, les portes ont été cadenassées, l’aération ne se faisait qu’à travers de petits vasistas en hauteur, c’était l’aération pour les chevaux, bien entendu. Il y avait un bac vide, un genre de tonneau vide pour les besoins intimes et on nous a donné à chacun un pain, un morceau de saucisson et un morceau de margarine. Je dois vous dire que l’atmosphère qui régnait dans ce wagon, qui a commencé de régner depuis le 25 au matin &#8211; le train a quitté la gare du Bourget Drancy à 8 h 55 , je me souviens encore de l’heure, l’atmosphère qui a régné jusqu’au 28 à midi, c’est quelque chose qu’il est très difficile de décrire, des cris, cris des femmes, cris des malades et des nourrissons, la soif, fin septembre il faisait encore relativement chaud, la soif, l’ignorance, l’inquiétude, évidemment personne n’imaginait où nous allions, personne n’imaginait non plus ce que nous allions faire, personne n’imaginait non plus ce qu’on allait&nbsp; faire de nous&#8230; »</p>
<cite>Témoignage de M. Herman Idelovici, survivant du convoi n°37,</cite></blockquote>
</div>



<p class="wp-block-paragraph">Le convoi mit deux jours pour gagner Auschwitz.</p>



<h2 class="wp-block-heading" id="assassinee">Assassinée</h2>



<p class="wp-block-paragraph">&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp; Le 27 septembre 1942, 215 hommes furent sélectionnés pour le travail et 91 femmes qui reçurent les matricules 20913 à 21003. En raison de son âge (13 ans), il est plus que probable que Miryam Natanson ne fut pas sélectionnée pour le travail et fit partie des 873 personnes conduites à la chambre à gaz. Aucune des femmes de ce convoi n&rsquo;était parmi les survivants, à la Libération.</p>



<figure class="wp-block-image aligncenter size-full"><img loading="lazy" decoding="async" width="314" height="429" src="https://memoirejuive.fr/wp-content/uploads/2023/10/miryam.jpg" alt="La dernière photo de Miryam Natanson (Mireille) " class="wp-image-5593" title="Miryam Natanson (Mireille) 44" srcset="https://memoirejuive.fr/wp-content/uploads/2023/10/miryam.jpg 314w, https://memoirejuive.fr/wp-content/uploads/2023/10/miryam-220x300.jpg 220w" sizes="auto, (max-width: 314px) 100vw, 314px" /><figcaption class="wp-element-caption">La dernière photo de Mireille</figcaption></figure>



<p class="has-text-align-center has-large-font-size wp-block-paragraph">Miryam Natanson fut assassinée à Auschwitz, <strong><mark style="background-color:rgba(0, 0, 0, 0);color:#fdf202" class="has-inline-color">le 27 septembre 1942</mark></strong>, dans une chambre à gaz.</p>



<div class="wp-block-group alignfull has-text-color is-layout-flow wp-block-group-is-layout-flow" style="color:#ffffff;padding-top:100px;padding-right:100px;padding-bottom:100px;padding-left:100px">
<div class="wp-block-query is-layout-flow wp-block-query-is-layout-flow"><ul class="columns-3 wp-block-post-template is-layout-grid wp-container-core-post-template-is-layout-6967dc12 wp-block-post-template-is-layout-grid"><li class="wp-block-post post-10314 post type-post status-publish format-standard hentry category-ils-ont-sauve-des-juifs category-en-memoire category-fr tag-les-justes tag-textes-et-temoignages">

<hr class="wp-block-separator has-text-color has-css-opacity has-background alignwide is-style-wide" style="background-color:#ffffff;color:#ffffff"/>



<div class="wp-block-columns alignwide are-vertically-aligned-center is-layout-flex wp-container-core-columns-is-layout-5254ed4f wp-block-columns-is-layout-flex">
<div class="wp-block-column is-vertically-aligned-center is-layout-flow wp-block-column-is-layout-flow" style="flex-basis:20%"></div>



<div class="wp-block-column is-vertically-aligned-center is-layout-flow wp-block-column-is-layout-flow" style="flex-basis:80%"><h6 style="color:#ffffff;line-height:1.1;text-transform:none" class="wp-block-post-title has-text-color has-small-font-size"><a href="https://memoirejuive.fr/les-justes-qui-mont-aide/" target="_self">« Les justes qui m’ont aidé&nbsp;»</a></h6></div>
</div>

</li><li class="wp-block-post post-5615 post type-post status-publish format-standard hentry category-documents-et-temoignages-sur-la-shoah-camps-deportation-extermination category-documents-sur-la-deportation category-en-memoire category-fr category-les-arrestations-et-la-deportation tag-textes-et-temoignages">

<hr class="wp-block-separator has-text-color has-css-opacity has-background alignwide is-style-wide" style="background-color:#ffffff;color:#ffffff"/>



<div class="wp-block-columns alignwide are-vertically-aligned-center is-layout-flex wp-container-core-columns-is-layout-5254ed4f wp-block-columns-is-layout-flex">
<div class="wp-block-column is-vertically-aligned-center is-layout-flow wp-block-column-is-layout-flow" style="flex-basis:20%"></div>



<div class="wp-block-column is-vertically-aligned-center is-layout-flow wp-block-column-is-layout-flow" style="flex-basis:80%"><h6 style="color:#ffffff;line-height:1.1;text-transform:none" class="wp-block-post-title has-text-color has-small-font-size"><a href="https://memoirejuive.fr/lucien-natanson-et-ses-parents-julien-et-jeanne-natanson/" target="_self">Lucien Natanson et ses parents, Julien et Jeanne Natanson</a></h6></div>
</div>

</li><li class="wp-block-post post-5581 post type-post status-publish format-standard hentry category-les-arrestations-et-la-deportation category-auschwitz category-en-memoire category-fr tag-drancy tag-famille-natanson tag-police-francaise tag-textes-et-temoignages">

<hr class="wp-block-separator has-text-color has-css-opacity has-background alignwide is-style-wide" style="background-color:#ffffff;color:#ffffff"/>



<div class="wp-block-columns alignwide are-vertically-aligned-center is-layout-flex wp-container-core-columns-is-layout-5254ed4f wp-block-columns-is-layout-flex">
<div class="wp-block-column is-vertically-aligned-center is-layout-flow wp-block-column-is-layout-flow" style="flex-basis:20%"></div>



<div class="wp-block-column is-vertically-aligned-center is-layout-flow wp-block-column-is-layout-flow" style="flex-basis:80%"><h6 style="color:#ffffff;line-height:1.1;text-transform:none" class="wp-block-post-title has-text-color has-small-font-size"><a href="https://memoirejuive.fr/miryam-natanson-mireille-3/" target="_self">Miryam Natanson (Mireille)</a></h6></div>
</div>

</li><li class="wp-block-post post-2798 post type-post status-publish format-standard hentry category-les-arrestations-et-la-deportation category-documents-sur-la-deportation category-in-memory tag-donnees-chiffrees-et-statistiques tag-drancy tag-juifs-roumains">

<hr class="wp-block-separator has-text-color has-css-opacity has-background alignwide is-style-wide" style="background-color:#ffffff;color:#ffffff"/>



<div class="wp-block-columns alignwide are-vertically-aligned-center is-layout-flex wp-container-core-columns-is-layout-5254ed4f wp-block-columns-is-layout-flex">
<div class="wp-block-column is-vertically-aligned-center is-layout-flow wp-block-column-is-layout-flow" style="flex-basis:20%"></div>



<div class="wp-block-column is-vertically-aligned-center is-layout-flow wp-block-column-is-layout-flow" style="flex-basis:80%"><h6 style="color:#ffffff;line-height:1.1;text-transform:none" class="wp-block-post-title has-text-color has-small-font-size"><a href="https://memoirejuive.fr/alphabetical-list-of-theconvoy-n37/" target="_self">ALPHABETICAL LIST OF THE CONVOY N°37</a></h6></div>
</div>

</li><li class="wp-block-post post-2800 post type-post status-publish format-standard hentry category-documents-et-temoignages-sur-la-shoah-camps-deportation-extermination category-en-memoire category-extermination category-in-memory tag-famille-natanson">

<hr class="wp-block-separator has-text-color has-css-opacity has-background alignwide is-style-wide" style="background-color:#ffffff;color:#ffffff"/>



<div class="wp-block-columns alignwide are-vertically-aligned-center is-layout-flex wp-container-core-columns-is-layout-5254ed4f wp-block-columns-is-layout-flex">
<div class="wp-block-column is-vertically-aligned-center is-layout-flow wp-block-column-is-layout-flow" style="flex-basis:20%"></div>



<div class="wp-block-column is-vertically-aligned-center is-layout-flow wp-block-column-is-layout-flow" style="flex-basis:80%"><h6 style="color:#ffffff;line-height:1.1;text-transform:none" class="wp-block-post-title has-text-color has-small-font-size"><a href="https://memoirejuive.fr/tragic-destiny-of-lucien-natanson-and-his-parents/" target="_self">Tragic destiny of Lucien Natanson and his parents</a></h6></div>
</div>

</li><li class="wp-block-post post-2801 post type-post status-publish format-standard hentry category-les-arrestations-et-la-deportation category-auschwitz category-in-memory tag-drancy tag-famille-natanson tag-juifs-roumains">

<hr class="wp-block-separator has-text-color has-css-opacity has-background alignwide is-style-wide" style="background-color:#ffffff;color:#ffffff"/>



<div class="wp-block-columns alignwide are-vertically-aligned-center is-layout-flex wp-container-core-columns-is-layout-5254ed4f wp-block-columns-is-layout-flex">
<div class="wp-block-column is-vertically-aligned-center is-layout-flow wp-block-column-is-layout-flow" style="flex-basis:20%"></div>



<div class="wp-block-column is-vertically-aligned-center is-layout-flow wp-block-column-is-layout-flow" style="flex-basis:80%"><h6 style="color:#ffffff;line-height:1.1;text-transform:none" class="wp-block-post-title has-text-color has-small-font-size"><a href="https://memoirejuive.fr/miryam-natanson-mireille-2/" target="_self">Miryam Natanson (in English)</a></h6></div>
</div>

</li><li class="wp-block-post post-2797 post type-post status-publish format-standard hentry category-en-memoire category-auschwitz category-in-memory tag-drancy tag-famille-natanson tag-juifs-roumains tag-textes-et-temoignages">

<hr class="wp-block-separator has-text-color has-css-opacity has-background alignwide is-style-wide" style="background-color:#ffffff;color:#ffffff"/>



<div class="wp-block-columns alignwide are-vertically-aligned-center is-layout-flex wp-container-core-columns-is-layout-5254ed4f wp-block-columns-is-layout-flex">
<div class="wp-block-column is-vertically-aligned-center is-layout-flow wp-block-column-is-layout-flow" style="flex-basis:20%"></div>



<div class="wp-block-column is-vertically-aligned-center is-layout-flow wp-block-column-is-layout-flow" style="flex-basis:80%"><h6 style="color:#ffffff;line-height:1.1;text-transform:none" class="wp-block-post-title has-text-color has-small-font-size"><a href="https://memoirejuive.fr/aron-natanson-4/" target="_self">Aron Natanson (in English)</a></h6></div>
</div>

</li><li class="wp-block-post post-2732 post type-post status-publish format-standard hentry category-les-arrestations-et-la-deportation category-auschwitz category-en-memoire category-fr tag-drancy tag-famille-natanson tag-tatouage">

<hr class="wp-block-separator has-text-color has-css-opacity has-background alignwide is-style-wide" style="background-color:#ffffff;color:#ffffff"/>



<div class="wp-block-columns alignwide are-vertically-aligned-center is-layout-flex wp-container-core-columns-is-layout-5254ed4f wp-block-columns-is-layout-flex">
<div class="wp-block-column is-vertically-aligned-center is-layout-flow wp-block-column-is-layout-flow" style="flex-basis:20%"></div>



<div class="wp-block-column is-vertically-aligned-center is-layout-flow wp-block-column-is-layout-flow" style="flex-basis:80%"><h6 style="color:#ffffff;line-height:1.1;text-transform:none" class="wp-block-post-title has-text-color has-small-font-size"><a href="https://memoirejuive.fr/aron-natanson-2/" target="_self">Aron Natanson</a></h6></div>
</div>

</li><li class="wp-block-post post-2717 post type-post status-publish format-standard hentry category-documents-et-temoignages-sur-la-shoah-camps-deportation-extermination category-en-memoire category-etudier-la-shoah category-les-arrestations-et-la-deportation category-zum-gedenken">

<hr class="wp-block-separator has-text-color has-css-opacity has-background alignwide is-style-wide" style="background-color:#ffffff;color:#ffffff"/>



<div class="wp-block-columns alignwide are-vertically-aligned-center is-layout-flex wp-container-core-columns-is-layout-5254ed4f wp-block-columns-is-layout-flex">
<div class="wp-block-column is-vertically-aligned-center is-layout-flow wp-block-column-is-layout-flow" style="flex-basis:20%"></div>



<div class="wp-block-column is-vertically-aligned-center is-layout-flow wp-block-column-is-layout-flow" style="flex-basis:80%"><h6 style="color:#ffffff;line-height:1.1;text-transform:none" class="wp-block-post-title has-text-color has-small-font-size"><a href="https://memoirejuive.fr/alphabetische-liste-des-transports-nr-37/" target="_self">Alphabetische liste des transports Nr. 37 (in deutscher Sprache)</a></h6></div>
</div>

</li><li class="wp-block-post post-2719 post type-post status-publish format-standard hentry category-en-memoire category-zum-gedenken">

<hr class="wp-block-separator has-text-color has-css-opacity has-background alignwide is-style-wide" style="background-color:#ffffff;color:#ffffff"/>



<div class="wp-block-columns alignwide are-vertically-aligned-center is-layout-flex wp-container-core-columns-is-layout-5254ed4f wp-block-columns-is-layout-flex">
<div class="wp-block-column is-vertically-aligned-center is-layout-flow wp-block-column-is-layout-flow" style="flex-basis:20%"></div>



<div class="wp-block-column is-vertically-aligned-center is-layout-flow wp-block-column-is-layout-flow" style="flex-basis:80%"><h6 style="color:#ffffff;line-height:1.1;text-transform:none" class="wp-block-post-title has-text-color has-small-font-size"><a href="https://memoirejuive.fr/lucien-natanson-und-seine-eltern-julien-und-jeanne-natanson/" target="_self">Lucien Natanson und seine Eltern, Julien und Jeanne Natanson (in deutscher Sprache)</a></h6></div>
</div>

</li><li class="wp-block-post post-2720 post type-post status-publish format-standard hentry category-documents-et-temoignages-sur-la-shoah-camps-deportation-extermination category-documents-sur-la-deportation category-en-memoire category-extermination category-les-arrestations-et-la-deportation category-zum-gedenken">

<hr class="wp-block-separator has-text-color has-css-opacity has-background alignwide is-style-wide" style="background-color:#ffffff;color:#ffffff"/>



<div class="wp-block-columns alignwide are-vertically-aligned-center is-layout-flex wp-container-core-columns-is-layout-5254ed4f wp-block-columns-is-layout-flex">
<div class="wp-block-column is-vertically-aligned-center is-layout-flow wp-block-column-is-layout-flow" style="flex-basis:20%"></div>



<div class="wp-block-column is-vertically-aligned-center is-layout-flow wp-block-column-is-layout-flow" style="flex-basis:80%"><h6 style="color:#ffffff;line-height:1.1;text-transform:none" class="wp-block-post-title has-text-color has-small-font-size"><a href="https://memoirejuive.fr/miryam-natanson-mireille/" target="_self">Miryam Natanson (Mireille) (in deutscher Sprache)</a></h6></div>
</div>

</li><li class="wp-block-post post-2716 post type-post status-publish format-standard hentry category-documents-et-temoignages-sur-la-shoah-camps-deportation-extermination category-documents-sur-la-deportation category-en-memoire category-zum-gedenken">

<hr class="wp-block-separator has-text-color has-css-opacity has-background alignwide is-style-wide" style="background-color:#ffffff;color:#ffffff"/>



<div class="wp-block-columns alignwide are-vertically-aligned-center is-layout-flex wp-container-core-columns-is-layout-5254ed4f wp-block-columns-is-layout-flex">
<div class="wp-block-column is-vertically-aligned-center is-layout-flow wp-block-column-is-layout-flow" style="flex-basis:20%"></div>



<div class="wp-block-column is-vertically-aligned-center is-layout-flow wp-block-column-is-layout-flow" style="flex-basis:80%"><h6 style="color:#ffffff;line-height:1.1;text-transform:none" class="wp-block-post-title has-text-color has-small-font-size"><a href="https://memoirejuive.fr/aron-natanson-in-deutscher-sprache/" target="_self">Aron Natanson (in deutscher Sprache)</a></h6></div>
</div>

</li></ul></div>
</div>
]]></content:encoded>
					
		
		
			</item>
		<item>
		<title>Préparer un voyage dans un camp avec l’Internet</title>
		<link>https://memoirejuive.fr/preparer-un-voyage-dans-un-camp-avec-linternet/</link>
		
		<dc:creator><![CDATA[Dominique Natanson]]></dc:creator>
		<pubDate>Thu, 26 Oct 2023 12:37:51 +0000</pubDate>
				<category><![CDATA[Étudier la Shoah]]></category>
		<category><![CDATA[Auschwitz]]></category>
		<category><![CDATA[Enseigner la Shoah : ressources pédagogiques pour la classe]]></category>
		<category><![CDATA[Voyage vers Auschwitz]]></category>
		<category><![CDATA[Drancy]]></category>
		<guid isPermaLink="false">https://memoirejuive.fr/?p=5215</guid>

					<description><![CDATA[Je fais ici appel à la contribution de deux collègues, l’une en lycée, l’autre en collège. Qu’elles soient remerciées de cet apport. Préparer les élèves Le voyage vers Auschwitz — comme vers tout autre camp — est un grand moment pour les élèves, mais la visite du camp est souvent courte. Il importe que les [&#8230;]]]></description>
										<content:encoded><![CDATA[
<div class="wp-block-group has-global-padding is-layout-constrained wp-block-group-is-layout-constrained">
<p class="wp-block-paragraph">Je fais ici appel à la contribution de deux collègues, l’une en lycée, l’autre en collège. Qu’elles soient remerciées de cet apport. </p>



<div class="wp-block-rank-math-toc-block" id="rank-math-toc"><p><strong><em>Sommaire</em></strong></p><nav><ol><li class=""><a href="#preparer-les-eleves">Préparer les élèves</a></li><li class=""><a href="#enseigner-la-shoah-avec-internet-une-education-civique">Enseigner la Shoah avec internet, une éducation civique</a><ol><li class=""><a href="#voyages-deleves-a-auschwitz">Voyages d&rsquo;élèves à Auschwitz</a><ol><li class=""><a href="#i-travail-preparatoire">I. Travail préparatoire </a></li><li class=""><a href="#ii-le-systeme-concentrationnaire-et-le-genocide">II. Le système concentrationnaire et le génocide</a></li><li class=""><a href="#iii-le-retour-faire-connaitre-et-comprendre-ce-qua-ete-la-shoah">
III. Le retour : faire connaitre et comprendre ce qu&rsquo;à été la Shoah</a></li><li class=""><a href="#iv-pour-en-savoir-plus">IV. Pour en savoir plus</a></li></ol></li></ol></li></ol></nav></div>



<h2 class="wp-block-heading has-large-font-size" id="preparer-les-eleves"><strong>Préparer les élèves</strong> </h2>



<p class="wp-block-paragraph">Le voyage vers Auschwitz — comme vers tout autre camp — est un grand moment pour les élèves, mais la visite du camp est souvent courte. Il importe que les élèves soient préparés à comprendre l’univers dans lequel ils vont entrer. Les bâtiments d’Auschwitz n’ont de sens que si nous les habitons de nos représentations mentales. Ces représentations sont en partie fantasmatiques. A nous, enseignants, de les appuyer sur une information historique précise. C’est tout le sens de la démarche de Nicole Mullier&nbsp;:</p>
</div>



<div class="wp-block-group alignfull ar has-global-padding is-layout-constrained wp-block-group-is-layout-constrained">
<h2 class="wp-block-heading has-contrast-color has-text-color" id="enseigner-la-shoah-avec-internet-une-education-civique"><strong>Enseigner la Shoah avec internet, une éducation civique</strong> </h2>



<p class="has-contrast-color has-text-color wp-block-paragraph">par Nicole Mullier, professeur au Lycée Edgar Quinet &nbsp; </p>



<h3 class="wp-block-heading has-contrast-color has-text-color" id="voyages-deleves-a-auschwitz"><strong>Voyages d&rsquo;élèves à Auschwitz</strong> </h3>



<p class="has-contrast-color has-text-color wp-block-paragraph">On accuse l’Internet de tous les méfaits concernant le négationnisme, mais l’Internet est aussi d&rsquo;une grande richesse pour enseigner autrement, et amener les élèves à une réflexion critique.</p>



<h4 class="wp-block-heading has-contrast-color has-text-color" id="i-travail-preparatoire"> I. Travail préparatoire </h4>



<p class="has-contrast-color has-text-color wp-block-paragraph">Tout d&rsquo;abord un approfondissement sur la deuxième guerre mondiale, </p>



<p class="has-contrast-color has-text-color wp-block-paragraph"><a href="http://crdp.ac-reims.fr/memoire/bac/2gm/connaissances/01chronologieorigines.htm" target="_blank" rel="noreferrer noopener nofollow">http://crdp.ac-reims.fr/memoire/bac/2gm/connaissances/01chronologieorigines.htm</a> <a href="http://crdp.ac-reims.fr/ressourcesenligne/dossiers/memoire/default.htm" target="_blank" rel="noreferrer noopener nofollow">http://crdp.ac-reims.fr/ressourcesenligne/dossiers/memoire/default.htm</a>, de Jean Pierre Husson </p>



<p class="has-contrast-color has-text-color wp-block-paragraph">L&rsquo;arrivée d&rsquo;Hitler au pouvoir </p>



<p class="has-contrast-color has-text-color wp-block-paragraph">Etude de la montée de l&rsquo;antisémitisme en Allemagne&nbsp;: <a href="https://memoirejuive.fr/pourquoi-hitler-en-voulait-il-aux-juifs/" data-type="post" data-id="2723">antisémitisme</a> </p>



<p class="has-contrast-color has-text-color wp-block-paragraph">Une chronologie du système concentrationnaire nazi (1933-1945) : <a href="http://hypo.ge-dip.etat-ge.ch/www/cliotexte/html/camps.de.concentration.html" target="_blank" rel="noreferrer noopener nofollow">http://hypo.ge-dip.etat-ge.ch/www/cliotexte/html/camps.de.concentration.html </a></p>



<p class="has-contrast-color has-text-color wp-block-paragraph">Etude de documents, textes, vidéos, recherches sur internet </p>



<p class="wp-block-paragraph"><a href="https://memoirejuive.fr/des-textes-des-temoignages-des-documents-sur-la-shoah/ ">Des textes, des témoignages, des documents sur la Shoah </a></p>



<p class="has-contrast-color has-text-color wp-block-paragraph">Nous avions fait une préparation papier, autour de documents et vidéos, et du témoignage de déportées, dont Ida&nbsp;: <a href="http://lyc-edgar-quinet.scola.ac-paris.fr/fevrier.html" target="_blank" rel="noreferrer noopener nofollow">http://lyc-edgar-quinet.scola.ac-paris.fr/fevrier.html</a>. </p>



<p class="has-contrast-color has-text-color wp-block-paragraph">Le problème, c&rsquo;est de pouvoir accéder aux ordinateurs avec des élèves. </p>



<h4 class="wp-block-heading has-contrast-color has-text-color" id="ii-le-systeme-concentrationnaire-et-le-genocide">II. Le système concentrationnaire et le génocide </h4>



<p class="has-contrast-color has-text-color wp-block-paragraph">Un glossaire : <a href="http://www.holocauste.online.fr/glossaire.htm" target="_blank" rel="noreferrer noopener nofollow">http://www.holocauste.online.fr/glossaire.htm</a> </p>



<p class="has-contrast-color has-text-color wp-block-paragraph">L&rsquo;extermination : </p>



<p class="has-contrast-color has-text-color wp-block-paragraph">Les ghettos : <a href="http://motlc.wiesenthal.com/exhibits/dignitydefiance/5.html" target="_blank" rel="noreferrer noopener nofollow">http://motlc.wiesenthal.com/exhibits/dignitydefiance/5.html</a> </p>



<p class="has-contrast-color has-text-color wp-block-paragraph">Les exécutions par les Einsatzgruppen, exécutions massives de Juifs dans les territoires occupés d&rsquo;Union Soviétique. <a href="http://www.phdn.org/histgen/einsatzintro.html" target="_blank" rel="noreferrer noopener nofollow">http://www.phdn.org/histgen/einsatzintro.html</a> Wannsee&nbsp;: <a href="http://www.ghwk.de/franz/frproto.htm" rel="nofollow noopener" target="_blank">http://www.ghwk.de/franz/frproto.htm</a> </p>



<p class="has-contrast-color has-text-color wp-block-paragraph">La déportation massive des juifs, Localiser : carte des camps, Auschwitz, une usine de mort Carte de la déportation Les camps de la mort : l&rsquo;action Reinhard , Belzec, Sobibor, Treblinka , Auschwitz et les centres de mise à mort : <a href="http://www.lescamps.org/favorite.htm" target="_blank" rel="noreferrer noopener nofollow">http://www.lescamps.org/favorite.htm</a> </p>



<p class="has-contrast-color has-text-color wp-block-paragraph">Camp d&rsquo;Auschwitz : <a href="http://www.auschwitz-muzeum.oswiecim.pl/html/eng/start/index.html" rel="nofollow noopener" target="_blank">http://www.auschwitz-muzeum.oswiecim.pl/html/eng/start/index.html</a> </p>



<p class="has-contrast-color has-text-color wp-block-paragraph">Les camps : <a href="http://www.jewishgen.org/ForgottenCamps/indexFr.html" target="_blank" rel="noreferrer noopener nofollow">http://www.jewishgen.org/ForgottenCamps/indexFr.html</a> </p>



<p class="has-contrast-color has-text-color wp-block-paragraph">Les marches de la mort: carte à partir d&rsquo;Auschwitz : <a href="http://www.auschwitz-muzeum.oswiecim.pl/html/eng/historia_KL/marsze_smierci_ok.html" target="_blank" rel="noreferrer noopener nofollow">http://www.auschwitz-muzeum.oswiecim.pl/html/eng/historia_KL/marsze_smierci_ok.html</a> </p>



<p class="has-contrast-color has-text-color wp-block-paragraph">Le bilan <a href="http://www.phdn.org/histgen/auschwitz/bilan-auschwitz.html" rel="nofollow noopener" target="_blank">http://www.phdn.org/histgen/auschwitz/bilan-auschwitz.html</a> </p>



<p class="has-contrast-color has-text-color wp-block-paragraph">D&rsquo;autre part que s&rsquo;est-il passé en France ? </p>



<p class="wp-block-paragraph"><a href="https://memoirejuive.fr/chronologie-du-camp-dauschwitz/" data-type="post" data-id="2762">Chronologie de la déportation des juifs de France</a>  </p>



<p class="has-contrast-color has-text-color wp-block-paragraph">https://drancy.memorialdelashoah.org/ Le camp de Drancy :<a href=" https://drancy.memorialdelashoah.org/"> https://drancy.memorialdelashoah.org</a>/</p>



<p class="has-contrast-color has-text-color wp-block-paragraph">Témoignage de Ida, 15 ans, confiée à une famille dans les Deux-Sèvres et dénoncée, <a href="http://lyc-edgar-quinet.scola.ac-paris.fr/fevrier.html" target="_blank" rel="noreferrer noopener nofollow">http://lyc-edgar-quinet.scola.ac-paris.fr/fevrier.html</a>.</p>



<h4 class="wp-block-heading has-contrast-color has-text-color" id="iii-le-retour-faire-connaitre-et-comprendre-ce-qua-ete-la-shoah"><br>III. Le retour : faire connaitre et comprendre ce qu&rsquo;à été la Shoah </h4>



<p class="has-contrast-color has-text-color wp-block-paragraph">Construire des pages pour l&rsquo;internet ou l&rsquo;intranet&nbsp;: <a href="http://lyc-edgar-quinet.scola.ac-paris.fr/Aporte.htm" target="_blank" rel="noreferrer noopener nofollow">http://lyc-edgar-quinet.scola.ac-paris.fr/Aporte.htm</a>&nbsp;: En mars 2001, 10 élèves de mon lycée sont allés à Auschwitz grâce à l&rsquo;Amicale d&rsquo;Auschwitz et ont écrit des petits textes autour de quelques photos qu&rsquo;ils ont choisies. </p>



<p class="has-contrast-color has-text-color wp-block-paragraph">Faire un commentaire à partir d&rsquo;un choix de photos </p>



<p class="has-contrast-color has-text-color wp-block-paragraph">Des interrogations : qui savait quoi ? Les résistances ? à Auschwitz : témoignage de Samuel Radzynski, de l&rsquo;Amicale des déportés d&rsquo;Auschwitz : <a href="http://www.anti-rev.org/temoignages/Radzynski98a/" target="_blank" rel="noreferrer noopener nofollow">http://www.anti-rev.org/temoignages/Radzynski98a/</a> Varsovie </p>



<h4 class="wp-block-heading has-contrast-color has-text-color" id="iv-pour-en-savoir-plus">IV. Pour en savoir plus </h4>



<p class="has-contrast-color has-text-color wp-block-paragraph">Des sites internet Dominique Natanson : <a href="https://memoirejuive.fr/quelques-liens-pour-garder-memoire/" data-type="post" data-id="5219">Shoah</a></p>



<p class="has-contrast-color has-text-color wp-block-paragraph">Michel Fingerhut : <a href="http://www.anti-rev.org/temoignages/Radzynski98a/" target="_blank" rel="noreferrer noopener nofollow">http://www.anti-rev.org</a> Des sites sur la mémoire et voyage à Auschwitz : &#8211; Frédéric Ghesquier http://home.nordnet.fr/~fghesquier/ (sur Auschwitz et autres camps) &#8211; Evelyne Py….Un site web sur la mémoire : <a href="http://www.memoire-net.org/histmem/index.html" target="_blank" rel="noreferrer noopener nofollow">http://www.memoire-net.org/histmem/index.html</a> aide au CD-Rom de la Fondation pour la mémoire de la Déportation&nbsp;: <a href="http://crdp.ac-besancon.fr/actu/CD-ROM.pdf" target="_blank" rel="noreferrer noopener nofollow">http://crdp.ac-besancon.fr/actu/CD-ROM.pdf</a> Empêcher les dérives Les moteurs de recherche ne renvoient pas systématiquement aux sites négationnistes. &#8211; Contre le négationnisme : <a href="http://www.phdn.org/" target="_blank" rel="noreferrer noopener nofollow">http://www.phdn.org/</a>:, de Gilles Karmasyn, <a href="http://www.nizkor.org/" target="_blank" rel="noreferrer noopener nofollow">http://www.nizkor.org/</a>, site contre le négationnisme Des récits historiques Des témoins : faire venir un témoin et mettre son récit en ligne : en liaison avec l&rsquo;étude en français de Primo Levi, Conférence avec Jean Samuel, (le Pikolo dans le livre de Primo Levi) Des fictions, Des émissions de téLevision : Envoyé spécial Contre l&rsquo;oubli 1995, La marche du siècle : Barbie, la libération des camps, le procès Touvier, de Nuremberg à Nuremberg, Terezin, Drancy la honte, La libération d&rsquo;Auschwitz… Des films : Nuit et brouillard ,Shoah, 9 H, Le chagrin et la pitié, Le vieil homme et l&rsquo;enfant, Nu parmi les loups, David, Europa, Europa, Quand les Allemands dorment. Bibliographie Eugen Kogon, Herrmann Langbein, Adalbert Rückerl, Les chambres à gaz secret d&rsquo;État, Seuil, Points Histoire, 1987 La destruction des juifs d&rsquo;Europe, Raul Hillberg, Fayard, 1988 Hommes et femmes à Auschwitz, Hermann Langbein, Ed. Fayard,1975 ; puis Ed. 10/18, 1994 <strong>En conclusion&nbsp;:</strong> =&gt; S&rsquo;interroger sur les formes contemporaines de racisme</p>
</div>



<div class="wp-block-group alignfull has-text-color is-layout-flow wp-block-group-is-layout-flow" style="color:#ffffff;padding-top:100px;padding-right:100px;padding-bottom:100px;padding-left:100px">
<div class="wp-block-query is-layout-flow wp-block-query-is-layout-flow"><ul class="columns-3 wp-block-post-template is-layout-grid wp-container-core-post-template-is-layout-3b314d66 wp-block-post-template-is-layout-grid"><li class="wp-block-post post-10748 post type-post status-publish format-standard hentry category-aujourdhui category-auschwitz category-dominique-natanson-a-publie category-enseigner-la-shoah-ressources-pedagogiques-pour-la-classe category-etudier-la-shoah category-voyage-vers-auschwitz tag-droit-international tag-memoire-juive">

<hr class="wp-block-separator has-text-color has-contrast-color has-alpha-channel-opacity has-contrast-background-color has-background alignwide is-style-wide"/>



<div class="wp-block-columns alignwide are-vertically-aligned-center is-layout-flex wp-container-core-columns-is-layout-5254ed4f wp-block-columns-is-layout-flex">
<div class="wp-block-column is-vertically-aligned-center is-layout-flow wp-block-column-is-layout-flow" style="flex-basis:20%"></div>



<div class="wp-block-column is-vertically-aligned-center is-layout-flow wp-block-column-is-layout-flow" style="flex-basis:80%"><h2 style="color:#ffffff;font-size:clamp(0.929rem, 0.929rem + ((1vw - 0.2rem) * 0.589), 1.4rem);line-height:1.1" class="has-link-color wp-elements-11 wp-block-post-title has-text-color"><a href="https://memoirejuive.fr/enseigner-auschwitz-et-la-shoah-pour-une-education-antiraciste/" target="_self">Enseigner Auschwitz et la Shoah : pour une éducation antiraciste</a></h2></div>
</div>

</li><li class="wp-block-post post-6436 post type-post status-publish format-standard hentry category-etudier-la-shoah category-auschwitz category-enseigner-la-shoah-ressources-pedagogiques-pour-la-classe category-voyage-vers-auschwitz tag-fours-crematoires tag-photographies">

<hr class="wp-block-separator has-text-color has-contrast-color has-alpha-channel-opacity has-contrast-background-color has-background alignwide is-style-wide"/>



<div class="wp-block-columns alignwide are-vertically-aligned-center is-layout-flex wp-container-core-columns-is-layout-5254ed4f wp-block-columns-is-layout-flex">
<div class="wp-block-column is-vertically-aligned-center is-layout-flow wp-block-column-is-layout-flow" style="flex-basis:20%"></div>



<div class="wp-block-column is-vertically-aligned-center is-layout-flow wp-block-column-is-layout-flow" style="flex-basis:80%"><h2 style="color:#ffffff;font-size:clamp(0.929rem, 0.929rem + ((1vw - 0.2rem) * 0.589), 1.4rem);line-height:1.1" class="has-link-color wp-elements-12 wp-block-post-title has-text-color"><a href="https://memoirejuive.fr/quelques-photos-derisoires/" target="_self">Quelques photos dérisoires d&rsquo;Auschwitz</a></h2></div>
</div>

</li><li class="wp-block-post post-6431 post type-post status-publish format-standard hentry category-etudier-la-shoah category-auschwitz category-dominique-natanson-a-publie category-voyage-vers-auschwitz">

<hr class="wp-block-separator has-text-color has-contrast-color has-alpha-channel-opacity has-contrast-background-color has-background alignwide is-style-wide"/>



<div class="wp-block-columns alignwide are-vertically-aligned-center is-layout-flex wp-container-core-columns-is-layout-5254ed4f wp-block-columns-is-layout-flex">
<div class="wp-block-column is-vertically-aligned-center is-layout-flow wp-block-column-is-layout-flow" style="flex-basis:20%"></div>



<div class="wp-block-column is-vertically-aligned-center is-layout-flow wp-block-column-is-layout-flow" style="flex-basis:80%"><h2 style="color:#ffffff;font-size:clamp(0.929rem, 0.929rem + ((1vw - 0.2rem) * 0.589), 1.4rem);line-height:1.1" class="has-link-color wp-elements-13 wp-block-post-title has-text-color"><a href="https://memoirejuive.fr/apporter-quelque-chose-de-soi-a-auschwitz/" target="_self">Apporter quelque chose de soi à Auschwitz</a></h2></div>
</div>

</li><li class="wp-block-post post-6419 post type-post status-publish format-standard hentry category-etudier-la-shoah category-auschwitz category-voyage-vers-auschwitz">

<hr class="wp-block-separator has-text-color has-contrast-color has-alpha-channel-opacity has-contrast-background-color has-background alignwide is-style-wide"/>



<div class="wp-block-columns alignwide are-vertically-aligned-center is-layout-flex wp-container-core-columns-is-layout-5254ed4f wp-block-columns-is-layout-flex">
<div class="wp-block-column is-vertically-aligned-center is-layout-flow wp-block-column-is-layout-flow" style="flex-basis:20%"></div>



<div class="wp-block-column is-vertically-aligned-center is-layout-flow wp-block-column-is-layout-flow" style="flex-basis:80%"><h2 style="color:#ffffff;font-size:clamp(0.929rem, 0.929rem + ((1vw - 0.2rem) * 0.589), 1.4rem);line-height:1.1" class="has-link-color wp-elements-14 wp-block-post-title has-text-color"><a href="https://memoirejuive.fr/des-voyages-vers-auschwitz/" target="_self">Des voyages vers Auschwitz</a></h2></div>
</div>

</li><li class="wp-block-post post-6412 post type-post status-publish format-standard hentry category-etudier-la-shoah category-auschwitz category-dominique-natanson-a-publie category-enseigner-la-shoah-ressources-pedagogiques-pour-la-classe category-voyage-vers-auschwitz tag-chambre-a-gaz">

<hr class="wp-block-separator has-text-color has-contrast-color has-alpha-channel-opacity has-contrast-background-color has-background alignwide is-style-wide"/>



<div class="wp-block-columns alignwide are-vertically-aligned-center is-layout-flex wp-container-core-columns-is-layout-5254ed4f wp-block-columns-is-layout-flex">
<div class="wp-block-column is-vertically-aligned-center is-layout-flow wp-block-column-is-layout-flow" style="flex-basis:20%"></div>



<div class="wp-block-column is-vertically-aligned-center is-layout-flow wp-block-column-is-layout-flow" style="flex-basis:80%"><h2 style="color:#ffffff;font-size:clamp(0.929rem, 0.929rem + ((1vw - 0.2rem) * 0.589), 1.4rem);line-height:1.1" class="has-link-color wp-elements-15 wp-block-post-title has-text-color"><a href="https://memoirejuive.fr/auschwitz-nest-pas/" target="_self">Auschwitz n&rsquo;est pas à Auschwitz</a></h2></div>
</div>

</li><li class="wp-block-post post-5215 post type-post status-publish format-standard hentry category-etudier-la-shoah category-auschwitz category-enseigner-la-shoah-ressources-pedagogiques-pour-la-classe category-voyage-vers-auschwitz tag-drancy">

<hr class="wp-block-separator has-text-color has-contrast-color has-alpha-channel-opacity has-contrast-background-color has-background alignwide is-style-wide"/>



<div class="wp-block-columns alignwide are-vertically-aligned-center is-layout-flex wp-container-core-columns-is-layout-5254ed4f wp-block-columns-is-layout-flex">
<div class="wp-block-column is-vertically-aligned-center is-layout-flow wp-block-column-is-layout-flow" style="flex-basis:20%"></div>



<div class="wp-block-column is-vertically-aligned-center is-layout-flow wp-block-column-is-layout-flow" style="flex-basis:80%"><h2 style="color:#ffffff;font-size:clamp(0.929rem, 0.929rem + ((1vw - 0.2rem) * 0.589), 1.4rem);line-height:1.1" class="has-link-color wp-elements-16 wp-block-post-title has-text-color"><a href="https://memoirejuive.fr/preparer-un-voyage-dans-un-camp-avec-linternet/" target="_self">Préparer un voyage dans un camp avec l’Internet</a></h2></div>
</div>

</li></ul></div>
</div>
]]></content:encoded>
					
		
		
			</item>
		<item>
		<title>La Shoah et le pardon</title>
		<link>https://memoirejuive.fr/la-shoah-et-le-pardon/</link>
		
		<dc:creator><![CDATA[Dominique Natanson]]></dc:creator>
		<pubDate>Wed, 25 Oct 2023 12:50:48 +0000</pubDate>
				<category><![CDATA[Aujourd'hui]]></category>
		<category><![CDATA[Littérature, art, philosophie de la Shoah]]></category>
		<category><![CDATA[culpabilité]]></category>
		<category><![CDATA[Drancy]]></category>
		<category><![CDATA[enfants cachés]]></category>
		<category><![CDATA[Liliane Marton]]></category>
		<category><![CDATA[poème]]></category>
		<guid isPermaLink="false">https://memoirejuive.fr/?p=5055</guid>

					<description><![CDATA[Par Liliane Marton Liliane Marton, enfant cachée durant la guerre, fille de Juifs hongrois déportés et assassinés à Auschwitz, s&#8217;interroge sur le pardon. S hoah en hongroisse prononce Chô-hâ&#8216;H&#8217; aspiré, grand aspirateur des volutes de fumées noires. Chô-hâ en hongroisveut dire jamaisPlus chô-hâ  çaPlus jamais çà. Chô-hâ la haine, chô-hâ  oublierPeut-on, doit-on pardonner la Shoah [&#8230;]]]></description>
										<content:encoded><![CDATA[
<h4 class="wp-block-heading">Par Liliane Marton</h4>



<p class="wp-block-paragraph"><em>Liliane Marton, enfant cachée durant la guerre, fille de Juifs hongrois déportés et assassinés à Auschwitz, s&rsquo;interroge sur le pardon.</em></p>



<p class="po wp-block-paragraph"><strong>S</strong> hoah en hongrois<br>se prononce Chô-hâ<br>&lsquo;H&rsquo; aspiré, grand aspirateur des volutes de fumées noires.<br><br>Chô-hâ en hongrois<br>veut dire jamais<br>Plus chô-hâ  ça<br>Plus jamais çà.<br><br>Chô-hâ la haine, chô-hâ  oublier<br>Peut-on, doit-on pardonner la Shoah ?<br>qui me rendra les baisers de mes parents ?<br>À qui donner le pardon ? Qui apaisera ma tourmente ?<br><br>À qui donner ce pardon qui permettrait<br>aux milliers d&rsquo;orphelins à cheveux gris<br>coupable dès leur naissance, de dormir en paix<br>À qui donner ce pardon ?<br>À ceux qui nous ont coupé nos racines ?<br>À ceux qui nous ont ôté le terreau nourricier ?<br><br>Nos enfants, nos branches, souffrent avec nous<br>d&rsquo;une insuffisance qui ne sera jamais comblée.<br>Ils espèrent avec nous, atteindre un jour<br>Une relative sérénité.<br><br>À tout péché miséricorde&#8230;<br>Les robots humains obéissant sans vergogne<br>à leur démiurge dément<br>savaient ce qu&rsquo;ils faisaient,<br>peut-on leur pardonner ?<br>puisqu&rsquo;ils n&rsquo;ont jamais rien demandé ?<br><br>À Nuremberg, ils plastronnaient encore.<br>Ils ont ouvert grandes les portes du Schéol<br>aux innocents de la Shoah<br>Pas plus qu&rsquo;ils ne leur ont fait compassion<br>pas plus ils n&rsquo;ont demandé pardon.<br><br>À qui donner ce pardon ?<br>afin que la lourde exhalaison noire<br>devienne vaporeuse fumée<br>puis brume légère qui dansera avec l&rsquo;arc-en-ciel,<br>spectre joyeux de l&rsquo;arche d&rsquo;alliance<br>devant laquelle le roi David danse !<br><br>Vision onirique qui n&rsquo;arrivera<br>que lorsque lors de ma longue errance<br>je trouverai à qui donner le pardon.<br><br>Le pardon c’est ce qui se demande à l’autre<br>et d’abord à la victime<br><br>Il est aussi difficile de demander pardon que de le donner.<br>Quand en 1945 (j’avais quinze ans), j’ai appris que je ne reverrais jamais mes parents, ni le restant de ma famille, ni mes amis, je me suis demandé pourquoi eux et pas moi, j’étais coupable de vivre pendant que eux étaient assassinés.<br>Je pensais que j’allais trucider tous les Allemands qui pourraient passer devant moi; pas de distinction entre nazis et les autres, de toute façon les autres s’étaient tus !<br>Plus tard, lorsque mes rancœurs, mes amertumes s’effaçaient, je me suis dit que les jeunes allemands de mon âge étaient aussi malheureux que moi parce qu’ils portait sur eux l’opprobre de leur parents qui rejaillissait sur leur personne, et ils n’y étaient pour rien.<br>Pour eux également, il était difficile d’être victimes (par la faute, l’erreur, de leurs parents qu’ils aimaient.<br>Les années ont passé et la mode du pardon est venue, tout le monde veut se donner bonne conscience.<br>Demeurant dans lé région parisienne, j’ai assisté à Drancy à la grand messe du pardon; excusez-moi, mais c’est ce que je ressens.<br>Devant la cour en U, devant le wagon, des personnalités; dans la foule : des survivants (déportés revenus) des rescapés (enfants qui auraient dû être déportés, et qui étaient là, sans parent, sans ami) attendant qu’on leur demande pardon.<br>La foule recueillie, émue, était prête à donner le pardon qu’on leur demandait….<br>Et Mgr Olivier de Béranger, pour l’Église, de demander pardon…. à Dieu.<br>Je ne sais si ce dernier le lui a accordé, moi pas, parce que ni l’Église, ni les autres ne me l’ont demandé.<br>Et pourtant, combien cela me soulagerai de donner un pardon, de ne plus porter le poids de la détresse, de ne pas transmettre cette détresse.<br>Peut-être viendra le temps où cette tension s’atténuera, mais après 55 ans, la douleur est toujours aussi vive, le temps du deuil n’est pas arrivé et celui du pardon non plus, car, je le répète, personne ne me l’a demandé.</p>



<p class="wp-block-paragraph">Voir aussi : <a href="https://memoirejuive.fr/la-question-du-pardon/" data-type="post" data-id="5046"><strong>Pardonner ? A qui ?</strong></a></p>



<div class="wp-block-group alignfull has-text-color is-layout-flow wp-block-group-is-layout-flow" style="color:#ffffff;padding-top:100px;padding-right:100px;padding-bottom:100px;padding-left:100px">
<div class="wp-block-query is-layout-flow wp-block-query-is-layout-flow"><ul class="columns-3 wp-block-post-template is-layout-grid wp-container-core-post-template-is-layout-3b314d66 wp-block-post-template-is-layout-grid"><li class="wp-block-post post-6599 post type-post status-publish format-standard hentry category-litterature-art-philosophie-de-la-shoah tag-enfants tag-enfants-caches tag-liliane-marton">

<hr class="wp-block-separator has-text-color has-secondary-color has-alpha-channel-opacity has-secondary-background-color has-background alignwide is-style-wide"/>



<div class="wp-block-columns alignwide are-vertically-aligned-center is-layout-flex wp-container-core-columns-is-layout-5254ed4f wp-block-columns-is-layout-flex">
<div class="wp-block-column is-vertically-aligned-center is-layout-flow wp-block-column-is-layout-flow" style="flex-basis:20%"></div>



<div class="wp-block-column is-vertically-aligned-center is-layout-flow wp-block-column-is-layout-flow" style="flex-basis:80%"><h2 style="color:#ffffff;font-size:clamp(0.929rem, 0.929rem + ((1vw - 0.2rem) * 0.589), 1.4rem);line-height:1.1" class="wp-block-post-title has-text-color"><a href="https://memoirejuive.fr/introduction-au-conte-pillango-ou-la-petite-fille-sans-nom/" target="_self">Introduction au conte : Pillango ou la petite fille sans nom</a></h2></div>
</div>

</li><li class="wp-block-post post-5055 post type-post status-publish format-standard hentry category-aujourdhui category-litterature-art-philosophie-de-la-shoah tag-culpabilite tag-drancy tag-enfants-caches tag-liliane-marton tag-poeme">

<hr class="wp-block-separator has-text-color has-secondary-color has-alpha-channel-opacity has-secondary-background-color has-background alignwide is-style-wide"/>



<div class="wp-block-columns alignwide are-vertically-aligned-center is-layout-flex wp-container-core-columns-is-layout-5254ed4f wp-block-columns-is-layout-flex">
<div class="wp-block-column is-vertically-aligned-center is-layout-flow wp-block-column-is-layout-flow" style="flex-basis:20%"></div>



<div class="wp-block-column is-vertically-aligned-center is-layout-flow wp-block-column-is-layout-flow" style="flex-basis:80%"><h2 style="color:#ffffff;font-size:clamp(0.929rem, 0.929rem + ((1vw - 0.2rem) * 0.589), 1.4rem);line-height:1.1" class="wp-block-post-title has-text-color"><a href="https://memoirejuive.fr/la-shoah-et-le-pardon/" target="_self">La Shoah et le pardon</a></h2></div>
</div>

</li><li class="wp-block-post post-2703 post type-post status-publish format-standard hentry category-documents-et-temoignages-sur-la-shoah-camps-deportation-extermination category-litterature-art-philosophie-de-la-shoah tag-enfants tag-enfants-caches tag-liliane-marton tag-poeme">

<hr class="wp-block-separator has-text-color has-secondary-color has-alpha-channel-opacity has-secondary-background-color has-background alignwide is-style-wide"/>



<div class="wp-block-columns alignwide are-vertically-aligned-center is-layout-flex wp-container-core-columns-is-layout-5254ed4f wp-block-columns-is-layout-flex">
<div class="wp-block-column is-vertically-aligned-center is-layout-flow wp-block-column-is-layout-flow" style="flex-basis:20%"></div>



<div class="wp-block-column is-vertically-aligned-center is-layout-flow wp-block-column-is-layout-flow" style="flex-basis:80%"><h2 style="color:#ffffff;font-size:clamp(0.929rem, 0.929rem + ((1vw - 0.2rem) * 0.589), 1.4rem);line-height:1.1" class="wp-block-post-title has-text-color"><a href="https://memoirejuive.fr/pillango-la-petite-fille-sans-nom/" target="_self">Pillango, </br>La petite fille sans nom</a></h2></div>
</div>

</li><li class="wp-block-post post-2766 post type-post status-publish format-standard hentry category-documents-et-temoignages-sur-la-shoah-camps-deportation-extermination category-enseigner-la-shoah-ressources-pedagogiques-pour-la-classe category-etudier-la-shoah category-litterature-art-philosophie-de-la-shoah tag-enfants-caches tag-liliane-marton">

<hr class="wp-block-separator has-text-color has-secondary-color has-alpha-channel-opacity has-secondary-background-color has-background alignwide is-style-wide"/>



<div class="wp-block-columns alignwide are-vertically-aligned-center is-layout-flex wp-container-core-columns-is-layout-5254ed4f wp-block-columns-is-layout-flex">
<div class="wp-block-column is-vertically-aligned-center is-layout-flow wp-block-column-is-layout-flow" style="flex-basis:20%"></div>



<div class="wp-block-column is-vertically-aligned-center is-layout-flow wp-block-column-is-layout-flow" style="flex-basis:80%"><h2 style="color:#ffffff;font-size:clamp(0.929rem, 0.929rem + ((1vw - 0.2rem) * 0.589), 1.4rem);line-height:1.1" class="wp-block-post-title has-text-color"><a href="https://memoirejuive.fr/des-documents-pour-comprendre-le-recit-conte-de-liliane-marton/" target="_self">Des documents pour comprendre le récit-conte de Liliane Marton</a></h2></div>
</div>

</li></ul></div>
</div>
]]></content:encoded>
					
		
		
			</item>
		<item>
		<title>LISTE DES LIEUX DE DÉPORTATION, D&#8217;INTERNEMENT ET GHETTOS</title>
		<link>https://memoirejuive.fr/liste-des-lieux-de-deportation-dinternement-et-ghettos/</link>
		
		<dc:creator><![CDATA[Dominique Natanson]]></dc:creator>
		<pubDate>Tue, 24 Oct 2023 22:24:37 +0000</pubDate>
				<category><![CDATA[Documents et témoignages sur la Shoah : camps, déportation, extermination]]></category>
		<category><![CDATA[Auschwitz]]></category>
		<category><![CDATA[Extermination]]></category>
		<category><![CDATA[Ghettos]]></category>
		<category><![CDATA[Les camps de concentration]]></category>
		<category><![CDATA[Beaune-la-Rolande]]></category>
		<category><![CDATA[Belzec]]></category>
		<category><![CDATA[Bergen-Belsen]]></category>
		<category><![CDATA[Buchenwald]]></category>
		<category><![CDATA[camp de concentration de Dora]]></category>
		<category><![CDATA[Chelmno]]></category>
		<category><![CDATA[Dachau]]></category>
		<category><![CDATA[Drancy]]></category>
		<category><![CDATA[Flossenbürg]]></category>
		<category><![CDATA[Gestapo]]></category>
		<category><![CDATA[Ghetto de Varsovie]]></category>
		<category><![CDATA[Gross-Rosen]]></category>
		<category><![CDATA[Majdanek]]></category>
		<category><![CDATA[Mauthausen]]></category>
		<category><![CDATA[Natzweiler-Struthof]]></category>
		<category><![CDATA[Neuengamme]]></category>
		<category><![CDATA[Pithiviers]]></category>
		<category><![CDATA[Ravensbrück]]></category>
		<category><![CDATA[Sachsenhausen]]></category>
		<category><![CDATA[Schirmeck]]></category>
		<category><![CDATA[Sobibor]]></category>
		<category><![CDATA[Stutthof]]></category>
		<category><![CDATA[Theresienstadt (Terezin)]]></category>
		<category><![CDATA[Treblinka]]></category>
		<guid isPermaLink="false">https://memoirejuive.fr/?p=4772</guid>

					<description><![CDATA[Cette liste s&#8217;efforce d&#8217;être la plus complète possible. Elle comporte cependant sans doute des oublis, des erreurs d&#8217;orthographe des noms géographiques. Merci de m&#8217;aider à la compléter et à la rectifier. LIEUX DE DÉPORTATION / Camps relevant de la Gestapo, des S.A. ou des S.S. / Grands camps et leurs kommandos / Camps d&#8217;extermination / [&#8230;]]]></description>
										<content:encoded><![CDATA[
<p class="wp-block-paragraph">Cette liste s&rsquo;efforce d&rsquo;être la plus complète possible. Elle comporte cependant sans doute des oublis, des erreurs d&rsquo;orthographe des noms géographiques. Merci de m&rsquo;aider à la compléter et à la rectifier.</p>



<p class="wp-block-paragraph">LIEUX DE DÉPORTATION / Camps relevant de la Gestapo, des S.A. ou des S.S. / Grands camps et leurs kommandos / Camps d&rsquo;extermination / Camps spéciaux / Camps d&rsquo;internement / Ghettos/ Camps de concentration / Centres d&rsquo;assassinat des Juifs d&rsquo;Europe.</p>



<div class="wp-block-rank-math-toc-block" id="rank-math-toc"><div><strong>Sommaire</strong></div><nav><ol><li class=""><a href="#i-camps-relevant-de-la-gestapo-des-s-a-ou-des-s-s-ayant-fonctionne-en-allemagne-de-1933-a-1937">I &#8211; Camps relevant de la Gestapo, des S.A. ou des S.S., ayant fonctionné en Allemagne de 1933 à 1937</a></li><li class=""><a href="#ii-grands-camps-et-leurs-kommandos">II &#8211; Grands camps et leurs kommandos</a><ol><li class=""><a href="#auschwitz-oswiecim-hommes-et-femmes">AUSCHWITZ-OSWIECIM (HOMMES ET FEMMES)</a></li><li class=""><a href="#buchenwald-et-dora-mittelbau">BUCHENWALD et DORA-MITTELBAU</a></li><li class=""><a href="#dachau"> DACHAU</a></li><li class=""><a href="#flossenburg">FLOSSENBÜRG</a></li><li class=""><a href="#gross-rosen">GROSS-ROSEN</a></li><li class=""><a href="#lublin-majdanek">LUBLIN &#8211; MAJDANEK</a></li><li class=""><a href="#mauthausen">MAUTHAUSEN</a></li><li class=""><a href="#natzweiler-struthof">NATZWEILER &#8211; STRUTHOF</a></li><li class=""><a href="#neuengamme">NEUENGAMME</a></li><li class=""><a href="#papenburg">PAPENBURG</a></li><li class=""><a href="#ravensbruck-femmes">RAVENSBRÜCK (FEMMES)</a></li><li class=""><a href="#sachsenhausen">  SACHSENHAUSEN</a></li><li class=""><a href="#stutthof">STUTTHOF</a></li></ol></li><li class=""><a href="#iii-camps-dextermination-vernichtungslager">III. Camps d&rsquo;extermination (Vernichtungslager)</a></li><li class=""><a href="#iv-camps-speciaux-et-divers">IV. Camps spéciaux et divers</a><ol><li class=""><a href="#a-camps-de-concentration-a-caractere-special"> A &#8211; CAMPS DE CONCENTRATION A CARACTÈRE SPÉCIAL</a></li><li class=""><a href="#b-camp-divers-en-pologne">B -CAMP DIVERS EN POLOGNE</a></li><li class=""><a href="#c-camps-en-lithuanie-lettonie-estonie-ukraine">  C. CAMPS EN LITHUANIE &#8211; LETTONIE &#8211; ESTONIE &#8211; UKRAINE</a><ol><li class=""><a href="#lithuanie">LITHUANIE :</a></li><li class=""><a href="#lettonie">LETTONIE :</a></li><li class=""><a href="#estonie">ESTONIE :</a></li><li class=""><a href="#ukraine">UKRAINE :</a></li></ol></li><li class=""><a href="#d-camp-en-scandinavie">D. CAMP EN SCANDINAVIE</a><ol><li class=""><a href="#norvege">NORVEGE :</a></li><li class=""><a href="#lettonie-1">LETTONIE :</a></li><li class=""><a href="#finlande">FINLANDE :</a></li></ol></li><li class=""><a href="#camps-en-yougoslavie">E. CAMPS EN YOUGOSLAVIE</a></li><li class=""><a href="#f-camps-de-represailles-pour-prisonniers-de-guerre"> F &#8211; CAMPS DE REPRESAILLES POUR PRISONNIERS DE GUERRE</a></li><li class=""><a href="#g-camps-et-prisons-en-belgique-hollande-italie-et-espagne"> G &#8211; CAMPS ET PRISONS EN BELGIQUE, HOLLANDE, ITALIE ET ESPAGNE</a><ol><li class=""><a href="#italie">ITALIE :</a></li><li class=""><a href="#espagne">ESPAGNE :</a></li><li class=""><a href="#belgique">BELGIQUE :</a></li><li class=""><a href="#hollande">HOLLANDE :</a></li></ol></li></ol></li><li class=""><a href="#v-prisons-et-forteresses-allemandes">  V. Prisons et forteresses allemandes</a></li><li class=""><a href="#vi-prisons-forteresses-et-camps-dinternements-en-france-en-afrique-du-nord-en-indochine">  VI. Prisons, forteresses et camps d&rsquo;internements en France, en Afrique du Nord, en Indochine</a><ol><li class=""><a href="#centrales">CENTRALES :</a></li><li class=""><a href="#prisons-forts-et-citadelles">PRISONS, FORTS ET CITADELLES :</a></li><li class=""><a href="#camps-dinternement-voir-aussi-la-carte-des-camps">CAMPS D&rsquo;INTERNEMENT (Voir aussi la carte des camps) :</a><ol><li class=""><a href="#afrique-du-nord-gouvernement-de-vichy">Afrique du Nord (Gouvernement de Vichy)</a></li><li class=""><a href="#indochine">Indochine</a></li><li class=""><a href="#cambodge">Cambodge :</a></li></ol></li></ol></li><li class=""><a href="#vii-ghettos"> VII &#8211; Ghettos</a><ol><li class=""><a href="#les-autres-camps-de-concentration">Les autres camps de concentration</a></li></ol></li></ol></nav></div>



<div style="height:60px" aria-hidden="true" class="wp-block-spacer"></div>



<h2 class="wp-block-heading" id="i-camps-relevant-de-la-gestapo-des-s-a-ou-des-s-s-ayant-fonctionne-en-allemagne-de-1933-a-1937">I &#8211; Camps relevant de la Gestapo, des S.A. ou des S.S., ayant fonctionné en Allemagne de 1933 à 1937</h2>



<p class="wp-block-paragraph">&nbsp;La liste ci-après, extraite du répertoire en 1964 par le Service International des Recherches, est limitée aux camps les plus connus. N&rsquo;y figurent pas plusieurs des premiers camps, comme <a href="#dachau">Dachau</a> , Oranienburg, Papenburg, etc., qui se sont développés après 1937 et figurent par la suite..<br>&nbsp;La liste des K.Z. de la première période n&rsquo;a jamais pu être établie avec précision. Déjà, le «LIVRE BRUN», publié à Paris en 1935, par les Editions du Carrefour, signalait l&rsquo;existence à cette époque d&rsquo;environ 45 camps de concentration. Il est certain que, pour cette période, le nombre de ces camps était bien supérieur.</p>



<blockquote class="wp-block-quote is-layout-flow wp-block-quote-is-layout-flow">
<ol class="wp-block-list">
<li>AHRENSBOCK Fermé en 1936.</li>



<li>BAD SULZA : De juillet 1933 à juillet 1937.</li>



<li>BERGKAMEN Fermé en mars 1938.</li>



<li>BERLIN-TEMPELHOF «COLUMBIA» Du 27 décembre 1934 au 5 novembre 1936.</li>



<li>BOERGERMOOR De 1933 à 1934 (Kommando de Papenburg).</li>



<li>BRANDENBURG-HAVEL De septembre 1933 à avril 1934.</li>



<li>BRAUWEILER De 1933 à mars 1934.</li>



<li>BREDOW De 1933 à 1934.</li>



<li>BRESLAU DURRGOY De mars 1933 à juillet 1934.</li>



<li>COLDITZ Du 23 janvier 1934 au 31 mai 1934.</li>



<li>ESTERWEGEN-HUMMLING Ouvert le 15 juin 1933, devient en septembre 1936 kommando de Sachsenhausen.</li>



<li>KUHBERG-ULM De décembre 1933 à juillet 1935.</li>



<li>LICHTENBURG De juin 1933 à août 1937.</li>



<li>LICHTENBURG (F.) De décembre 1937 à mai 1939.</li>



<li>MORINGEN-SOLLING Du 20 avril 1933 à octobre 1933.</li>



<li>MORINGEN-SOLUNG (F.) Du 8 décembre 1936 au 21 mars 1938, devenu par la suite un camp spécial (S.S. Sonderlager).</li>



<li>HAMBURG-FUHLSBUTTEL Du 24 août 1933 au 23 février 1935.</li>



<li>HAMBURG-WITTMOOR Du 10 juin 1933 au 18 octobre 1933</li>



<li>HAMMERSTEIN De 1933 à 1935.</li>



<li>HEUBERG Du 27 mai 1933 à décembre 1933.</li>



<li>BURG HOHENSTEIN De l&rsquo;été 1933 à juin 1935.</li>



<li>KEMMA WUPPERTAL-BARMEN De 1933 à 1934.</li>



<li>SACHSENBURG De mai 1933 à décembre 1937.</li>



<li>SACHSENBURG-Schloss Augustusburg Du 1er octobre 1934 au 17 novembre 1934.</li>



<li>SACHSENBURG-Colditz Dissout fin mai 1934.</li>



<li>SACHSENBURG-LüIzulhöhe Du 19 avril 1934 au 16 août 1934.</li>



<li>SONNENBURG-NEUMARK De juin 1933 au 23 avril 1934.</li>
</ol>
</blockquote>



<div style="height:60px" aria-hidden="true" class="wp-block-spacer"></div>



<h2 class="wp-block-heading" id="ii-grands-camps-et-leurs-kommandos">II &#8211; Grands camps et leurs kommandos</h2>



<h3 class="wp-block-heading" id="auschwitz-oswiecim-hommes-et-femmes">AUSCHWITZ-OSWIECIM (HOMMES ET FEMMES)</h3>



<p class="wp-block-paragraph">AUSCHWITZ l &#8211; CAMP CENTRAL&nbsp; : Tabac ; I.G. FARBEN ; D.A.W.; Métall-Unlon ; utilisation des gaz de putréfaction.</p>



<div class="wp-block-buttons is-layout-flex wp-block-buttons-is-layout-flex">
<div class="wp-block-button"><a class="wp-block-button__link wp-element-button" href="https://memoirejuive.fr/documenter-la-shoah/auschwitz/">Sur Auschwitz</a></div>
</div>



<p class="wp-block-paragraph"><strong>KOMMANDOS EXTERIEURS</strong></p>



<blockquote class="wp-block-quote is-layout-flow wp-block-quote-is-layout-flow">
<ol class="wp-block-list">
<li>:ALDORF-PLESS ZWEIL&nbsp; : Charbonnages du Prince PLESS.</li>



<li>ALTHAMMER-STARA</li>



<li>KUSNICA</li>



<li>BABICE</li>



<li>BERUNA-BIERUN</li>



<li>BIRKENAU-BRZEZINKA (AUSCHWITZ II)&nbsp; : Camp d&rsquo;extermination ; travaux de terrassement et de construction.</li>



<li>BISMARCKCHUTTE-HAJDUKI BOBRECK Distillerie</li>



<li>BRUNN</li>



<li>BRUNTAL-FREUDENTHAL BUDY Travaux agricoles.</li>



<li>CHARLOTTENGRUBE-HUTA KAROLINA Mine de charbon.</li>



<li>CHELMEK Mine de JANINA.</li>



<li>CHORZOW Mine.</li>



<li>CHROLEWSKA-HUTA KONIGSHUTTE Mine.</li>



<li>CHRZANOW-KRENAU Mine.</li>



<li>CMENTARNA LAGISKA Central électrique ; Mine.</li>



<li>CZECHOWICE Firme VACCUUM.</li>



<li>CZECHOWICE &#8211; DZIEDZICE</li>



<li>&nbsp;CZERNICA</li>



<li>DZIEDZICE-CZECHOWICE ERNFORST SLAWECICE</li>



<li>FREUDENTHAL-BRUNTAL FURZTRNGRUBE-HUTA KSIAZECA</li>



<li>GLEIWITZ-GLIWICE I, II, III, IV Construction WERLIN ; usines à gaz ; réparation voies ferrées.</li>



<li>GUNTHERGRUBE (près de MUSLOWICE-MYSLOWITZ)</li>



<li>HARMEZE-PLAWY HINDENBURG-ZABRSE Usine métallurgique.</li>



<li>JAWISZOWICE-JAWISCHOWITZ Mine ; Firme CLOTZ.</li>



<li>JAXORZNO KOBIOR</li>



<li>LAGIEWNIKI-SLASKIE-HUBERTUSHUTTE Métallurgie.</li>



<li>LEPZINKY-LAWKI</li>



<li>LESSLAU-LAWKI</li>



<li>LESSLAU-WLOCLAWEK</li>



<li>LIBIAZ MALY Mine.</li>



<li>LUKOW Mine.</li>



<li>MONOWITZ-MONOWICE (AUSCHWITZ III)</li>



<li>BLECHHAMMER</li>



<li>BUNA</li>



<li>GOLLESHAU</li>



<li>LAURAHUTTE Usine Buna ; usine d&rsquo;hydrogénation ; centrale électrique, serrurerie, métallurgie ; appareillage ; construction, etc.</li>



<li>MYSLOWICE-MYSLOWITZ Mine.</li>



<li>NEUSTADT/PRUDNIK</li>



<li>PEISKRETSCHAM-PYSKOWICE Chemins de fer.</li>



<li>PLAWY &#8211; HARMEZE</li>



<li>RAJSKO</li>



<li>RYBNIK Mine.</li>



<li>RYDULTOWY Mine.</li>



<li>SCHWIENTOCHLOWlTZ-SWIETOCHLOWICE Métallurgie.</li>



<li>SIEMIENWICE Métallurgie.</li>



<li>SOSNOWICE Constructions mécaniques.</li>



<li>STARA KUNISCA-ALTHAMMER</li>



<li>TRZEBINIA</li>



<li>WLOCLAWEK-LESSLAU</li>



<li>ZAZOLE Rattaché au camp central.</li>



<li>ZITTAU Usine d&rsquo;aviation.</li>
</ol>
</blockquote>



<div style="height:60px" aria-hidden="true" class="wp-block-spacer"></div>



<h3 class="wp-block-heading" id="buchenwald-et-dora-mittelbau">BUCHENWALD et DORA-MITTELBAU</h3>



<ul class="wp-block-list">
<li>BUCHENWALD &#8211; CAMP CENTRAL Carrière ; travaux forestiers ; ateliers de bois; usines d&rsquo;armements (Gustloff et Mibau) ; chemin de fer ; D.A.W. ; équipements ; construction, etc.</li>



<li>DORA-MITTELBAU : Forme avec ses kommandos la Mittelbau (Organisation TODT.), construction d&rsquo;usines souterraines aménagement d&rsquo;ateliers, production d&rsquo;armement (V1 et V2). </li>
</ul>



<div class="wp-block-buttons is-layout-flex wp-block-buttons-is-layout-flex">
<div class="wp-block-button"><a class="wp-block-button__link wp-element-button" href="https://memoirejuive.fr/le-camp-de-dora/">Sur le camp de Dora</a></div>



<div class="wp-block-button"><a class="wp-block-button__link wp-element-button" href="https://memoirejuive.fr/tag/buchenwald/">Sur Buchenwald</a></div>
</div>



<div class="wp-block-group plus has-global-padding is-layout-constrained wp-block-group-is-layout-constrained">
<p class="wp-block-paragraph">NOTA : Le 28 octobre 1944, Dora devient camp autonome et prend en charge 23 kommandos extérieurs jusqu&rsquo;alors dépendants de Buchenwald. Pour éviter les répétitions les deux listes (Buchenwald et Dora ont été fusionnées. Les kommandos de Dora sont désignés du mot «MITTELBAU».</p>
</div>



<p class="wp-block-paragraph"><strong>KOMMANDOS EXTERIEURS</strong></p>



<blockquote class="wp-block-quote is-layout-flow wp-block-quote-is-layout-flow">
<ul class="wp-block-list">
<li>ABTERODA (H. et F.) Usines BMW à EISENACH.</li>



<li>ADORF : MITTELBAU</li>



<li>ALLENDORF par KIRCHHAIN (F.) dit : camp 24, usine de produits chimiques.</li>



<li>ALTENBURG-THURINGE (H. et F.) SCHNEIDER.</li>



<li>ANNABURG Usine d&rsquo;aviation SIEBEL.</li>



<li>AROLSEN Service d&rsquo;une école S.S.</li>



<li>ARTERN MITTELBAU</li>



<li>ASCHERSLEBEN (H. et F.) Usines d&rsquo;aviation et de moteurs JUNKERS.</li>



<li>ASCHERSLEBEN-DUBEN Avions JUNKERS.</li>



<li>BAALBERG</li>



<li>BAD GODESBERG «VINZERSTUBE»</li>



<li>BAD SALZUNGENFirme Ludwig RENNTIER ; Organisation TODT ; Mines de sel.</li>



<li>BALLENSTEDT Services d&rsquo;une école S.S. ; MITTELBAU.</li>



<li>BAUBRIGADE I SOLLSTEDT</li>



<li>BAUBRIGADE III</li>



<li>BAUBRIGADE IV</li>



<li>BAUBRIGADE V</li>



<li>BAUBRIGADE VI</li>



<li>BAUBRIGADE VII</li>



<li>BAUBRIGAOE VIII</li>



<li>BAUBRIGADE X&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp; [Les baubrigades sont des kommandos itinérants allant de ville en ville. Ces équipes volantes sont employées au dynamitage, aux travaux de déblaiement des lieux bombardés, sur les voies ferrées et autres travaux de terrassement. Plusieurs de ces baubrigades dépendaient de Buchenwald puis de Dora, voire même d&rsquo;autres camps.]</li>



<li>BENSBERG</li>



<li>BERGA-ELSTER «SCHALBE V»</li>



<li>BERGA MITTELBAU.</li>



<li>BERLSTEDT Briquetteries D.E.S.T. ; usine de minéral ; construction de routes.</li>



<li>BERNBURG Usine SOLVAY.</li>



<li>BILLRODA Usines Gustioff ; puits</li>



<li>BURGRAF : firme BERG.</li>



<li>BIRKHAHN-MOTZLICH Usines SIEBEL</li>



<li>BISCHOFFERODE : Firme OHL et VATTRODT ; MITTELBAU.</li>



<li>BOCHUM «BO» Aciéries.</li>



<li>BOCHUM «AG»</li>



<li>BODTENBERG Constructions S.S.</li>



<li>BOEHLEN : Entreprise de lignite et essence, BRABAG, AG.</li>



<li>BRAUNSCHWEIG (H. et F.) Ecole S.S.</li>



<li>BUTTELSTEDT Firme SCHLOSSEN.</li>



<li>CLUB près GANDERSHEIM</li>



<li>COBLENCE «REBSTOCK» Firme GOLLNOW.</li>



<li>COLOGNE FORDWERK Usines FORD.</li>



<li>COLOGNE HANSESTADT Service de la ville.</li>



<li>COLOGNE WESTWAGEN Fabrique de wagons.</li>



<li>COLDITZ SCHENEIDER</li>



<li>DERNAU-REBSTOCK-AHR Firme GOLLNOW.</li>



<li>DESSAU : Avions JUNKER ; fabrique de wagons DESSAU.</li>



<li>DORNBURG</li>



<li>DORTMUND Usine métallurgique</li>



<li>DORMUND-HORDER ; usine de munitions</li>



<li>DUDERSTADT Usines de munitions pour l&rsquo;aviation, POLTE-WERKE.</li>



<li>DUSSELDORF Usines ZEITZ.</li>



<li>GPSMAR : Construction S.S. ; kommandantur de la base aérienne.</li>



<li>EISENACH-THUER Usines BMW et DURERHOF.</li>



<li>ELLRICH MITTELBAU.</li>



<li>ELSNIG (F.) Usines d&rsquo;explosifs et de produits chimiques.</li>



<li>ESCHERSHAUSEN : O.T. BAULEITUNG.</li>



<li>HOLZEN Pose de câbles.</li>



<li>ESSEN (F.) : KRUPP.</li>



<li>ESSEN : Usine de minerai ; utilisation des décombres.</li>



<li>FLOESSBERG Usine métallurgique.</li>



<li>FRETHEIT-OSTERODE Firme Kurt HEBER.</li>



<li>GANDERSHEIM Usines HEINKEL.</li>



<li>GELSENKIRCHEN (F.) :&nbsp; Essena ; Organisation TODT.</li>



<li>GlESSEN Services sanitaires ; construction «GERTA»</li>



<li>GLEINA «WILLY» Usines ZEITZ.</li>



<li>GOSLAR : Constructions S.S. ; kommandantur de la base aérienne.</li>



<li>GOTTINGEN Ecole S.S.</li>



<li>GRASLEBEN «GAZELLE» : Constructions GERHARD</li>



<li>GROSSWENTHER (H. et F.) : MITTELBAU</li>



<li>GUNZERODE</li>



<li>HADMERSLEBEN «HANS» Constructions.</li>



<li>HADMERSLEBEN «AGO» Usine d&rsquo;aviation.</li>



<li>HALBERSTATDT-ZWIEBERGE Usine de malachite</li>



<li>HALLE-SADE Usine d&rsquo;aviation SIEBEL.</li>



<li>HARDEHAUSEN par SCHERFEDE</li>



<li>HARZUNGEN MITTELBAU.</li>



<li>HARZUNGEN-METZKATER MITTELBAU.</li>



<li>HESSICH-LICHTENAU (H. et F.)</li>



<li>FURSTENHAGEN : Produits chimiques.</li>



<li>HINZERT : Longtemps camp autonome (Sonderlager) devient kommando de Buchenwald, le 19 janvier 1945.</li>



<li>HOHLSTEDT MITTELBAU.</li>



<li>IENA Réparation voies ferrées ; ZEITZ.</li>



<li>ILFELD : Service école S.S. ; atelier de couture ; fabrique de papier ; électricité ; MITTELBAU.</li>



<li>ILSENBURG MITTELBAU.</li>



<li>KASSEL MITTELBAU.</li>



<li>KELBRA MITTELBAU.</li>



<li>KLEIN BODUNGEN MITTELBAU.</li>



<li>KLEIN BISCHOFFERODE MITTELBAU.</li>



<li>KLEIN NIEDERGEBRA MITTELBAU.</li>



<li>KEINOSHERSLEBEN «AGO»</li>



<li>LANGENSTEIN «MALACHYT» Usine de malachite.</li>



<li>LANGENSTEIN «MAIFISH» : Firmes BODE, GRUEN et BULFINGER ; MITTELBAU.</li>



<li>LAGENSALZA Mine de sel.</li>



<li>LAUENBURG «LAURA» MITTELBAU.</li>



<li>LEHESTEN «LAURA»</li>



<li>LEIMBACH Mine de sel</li>



<li>LEIPZIG</li>



<li>LEIPZIG LINDENTHAL (H. et F.) SCHNEIDER ; Usine ERLA.</li>



<li>LEIPZIG MARKKLEEBERG (F.) JUNKER</li>



<li>LEIPZIG SCHONAU (F.)</li>



<li>LEIPZIG HASAG (F.) Usines d&rsquo;armements.</li>



<li>LEOPOLDSHALL Usines JUNKER.</li>



<li>LIPPSTADT (F.) Industrie métallurgique de Westphalie.</li>



<li>LOHAUSEN Kommando de dynamitage.</li>



<li>LUTZENDORF Usine WINTERSHALL.</li>



<li>MACKENRODE Voies de chemin de fer et terrassement.</li>



<li>MAGDEBURG (H. et F.) Usine BRABAG.</li>



<li>MAIFISH Usines POLTE.</li>



<li>MERSEBURG Fabrique d&rsquo;ammoniaque.</li>



<li>MEUSELWITZ (H. et F.) SCHNEIDER.</li>



<li>MUHLAUSEN «MARTHA» (H. et F.) Constructions mécaniques ; établissements MUHLEN ; avions JUNKER.</li>



<li>NEUSTADT (F.) Usines de câbles.</li>



<li>NIEDERORCHEL Usines LANGEN et JUNKER.</li>



<li>NIEDERSACHWERFEN Fabrique d&rsquo;ammoniaque ; plâtières.</li>



<li>NORDHAUSSEN-MITTELBAU Fabrique de machines Schmidt ; Mittelwerk ; Demag</li>



<li>NORDHAUSEN &#8211; «BOELKE-KASERNE» Administration ; conserverie ; brasserie ; cordonnerie ; teinturerie.</li>



<li>NUXEI MITTELBAU</li>



<li>OBERNDORF par HERMDORF :&nbsp; Usines de munitions pour l&rsquo;aviation.</li>



<li>OHDRUF S.3. Voies ferrées ; tunnels.</li>



<li>OHRDRUF CRAHWINKEL Carrières.</li>



<li>OSCHERLEBEN «AGO»</li>



<li>OSTERODE MITTELBAU</li>



<li>OSTERHAGEN</li>



<li>PEENEMUNDE :Base de fabrication de V1 et V2 avant la création de DORA.</li>



<li>PENIG-SA (H. et F.) Firme Max GEHRT.</li>



<li>PLOMNITZ (Léopard) Organisation TODT (projets de construction LEAU).</li>



<li>QUEDLINBURG Base aérienne.</li>



<li>RAGUHN (F.) Firme HEERBRANDT.</li>



<li>REGENSTEIN REHMSDORF «WILLY» Usines ZEITZ.</li>



<li>ROSSLA MITTELBAU.</li>



<li>ROTHENBURG-SAALE Société MANSFELD.</li>



<li>ROTTLEBERODE «HEINDRICH»</li>



<li>SAALFELD-OERTELSBRUCH Kommando LAURA (MITTELBAU), construction d&rsquo;une usine souterraine, essais de propulsion ddes V2 et remplissage des fusées.</li>



<li>SALZA-THURINGE MITTELBAU.</li>



<li>SANGERHAUSEN MITTELBAU.</li>



<li>SCHLIEBEN</li>



<li>HERZBERG/ELSTER (F.) : SCHNEIDER.</li>



<li>SCHONEBEK/ELBE «JULIUS»</li>



<li>TARTHUN : JUNKER.</li>



<li>SCHWALBE V</li>



<li>SCHWERTE/RUHR Réparation de voies ferrées.</li>



<li>SENNELAGER Régiment d&rsquo;instruction des PANZER ; constructions S.S.</li>



<li>SOEMMERDA (F.) Métallurgie.</li>



<li>SOLLSTEDT MITTELBAU.</li>



<li>SONNEBERG Fabriques d&rsquo;engrenages.</li>



<li>STASSFURT «REH» appelé aussi NEU &#8211; STASSFURT : Mines puits VI et VII ; groupe Schlempp ; firme G. WALZER.</li>



<li>STUTZPUNKT SAUERLAND 1</li>



<li>SUHL : Usines GUSTLOFF.</li>



<li>TANNRODA Fabrique de papier.</li>



<li>TAUCHA (H. et F.) : SCHNEIDER.</li>



<li>THEKLA/LEIPZIG Usine ERLA.</li>



<li>TONNDORF</li>



<li>BAD BERKA Usine MARTYN.</li>



<li>BLANKENHAIN Sablière MERKEL.</li>



<li>TORGAU (F.)</li>



<li>TROGLITZ «WILLY» Lignite et essence.</li>



<li>TRAUTENSTEIN</li>



<li>UNNA : Usines ZEITZ Division de transmission du 5e corps S.S.</li>



<li>WALKENRIED-HARZ</li>



<li>WANSLEBEN «WILHEM» Usine de potasse.</li>



<li>WANSLEBEN «BIBER II»</li>



<li>WEFERLINGEN «GAZELLE» Constructions.</li>



<li>WElMAR : Usines GUSTLOFF ; armement ; outillage mécanique ; optique ; voies ferrées ; construction d&rsquo;abris ; école des officiers de police&#8230;</li>



<li>&nbsp;WElMAR-FISCHTENHAIN Optique IENA.</li>



<li>WERNIGERODE «RICHARD» Entreprise RAUTAL.</li>



<li>WESTEREGEUN «MAULWURE» : JUNKER, Mine de sel.</li>



<li>WEINELSBURG</li>



<li>WIEDA MITTELBAU.</li>



<li>WITTEN-ANNEN AGW (Aciéries de la Ruhr).</li>



<li>WICKERODE MITTELBAU.</li>



<li>WOEBELIN</li>



<li>WOLFEN-BITTERFELD (F.) : I.G. FARBEN ; fabrique de pellicules VISTRA.</li>



<li>WUPPERTAL BAUBRIGADE IV ; MITTELBAU.</li>



<li>ZElTZ «WILLY»</li>



<li>ZELLA MEHLIS</li>



<li>ZORBIG</li>
</ul>
</blockquote>



<div style="height:60px" aria-hidden="true" class="wp-block-spacer"></div>



<h3 class="wp-block-heading" id="dachau"><a></a> DACHAU</h3>



<ul class="wp-block-list">
<li>&nbsp;DACHAU &#8211; CAMP CENTRAL D.A.W. ; fabrique de vêtements, nattes de jonc ; élevage d&rsquo;angoras ; institut d&rsquo;entomologie ; armurerie ; extraction de tourbe ; cordonniers ; ferme expérimentale.</li>
</ul>



<div class="wp-block-buttons is-layout-flex wp-block-buttons-is-layout-flex">
<div class="wp-block-button"><a class="wp-block-button__link wp-element-button" href="https://memoirejuive.fr/dachau-30-avril-1945/">Dachau-30-avril-1945<br><em>Témoignages</em></a></div>
</div>



<p class="wp-block-paragraph"><strong>KOMMANDOS EXTERIEURS</strong></p>



<blockquote class="wp-block-quote is-layout-flow wp-block-quote-is-layout-flow">
<ol class="wp-block-list">
<li>ALLACH Manufacture de porcelaine ; Organisation. TODT ; BMW.</li>



<li>ALLACH-HARLSFELD/MOOSACH Organisation TODT</li>



<li>ALLACH-ROTHWAIGE/MOOSACH Organisation TODT</li>



<li>ALLERSDORF-LlEBHOF</li>



<li>AMPERMOCHING Assèchement d&rsquo;étangs.</li>



<li>ASBACH &#8211; BAUMENHEIM : MESSERSCHMITT.</li>



<li>AUBING (NEU)</li>



<li>AUFKIRCH &#8211; KAUFBEUREN : Usines DORNIER.</li>



<li>AUGUNSTENFELD &#8211; POLLNHOF</li>



<li>AUGSBURG MESSERSCHMITT ; chemins de fer.</li>



<li>AUGSBURG &#8211; HAUNSTETTEN (F.) Usines MICHEL.</li>



<li>AUGSBURG &#8211; PEERSE : MESSERSCHMITT</li>



<li>AUGUSTENFELD &#8211; POLLNHOF</li>



<li>BAD &#8211; ISCHL Kommando de bûcherons.</li>



<li>BAD &#8211; ISCHL SAINT WOLFANG : STROBL</li>



<li>BAD TOLZ</li>



<li>BAUBRIGADE XIII : Brigade de constructions.</li>



<li>BAYERSOIEN :Service du bureau du bureau du parti national-socialiste</li>



<li>BAYRISCHEZELL : Hôpital militaire S.S.</li>



<li>BICHL (F. et Enfants) : Traitement du lin.</li>



<li>BIRGSAU &#8211; OBERSTDORF Constructions S.S.</li>



<li>BLAICHACH : B.M.W.</li>



<li>BRUNINGSAU</li>



<li>BURGAU : MESSERSCHMITT ; firme KUNO.</li>



<li>BURGHAUSEN : Firme UNIC.</li>



<li>BURGKIRCHEN</li>



<li>DONAUWORTH</li>



<li>DURACH-KOTTERN : MESSERSCHMITT.</li>



<li>ECHING : Organisation TODT.</li>



<li>&nbsp;ELLWAGEN : Bataillon de réserves de motocyclistes S.S.</li>



<li>EMMERTING- ENDORF : Firme UNIC.</li>



<li>ESCHELBACH : Bureau du parti national socialiste.</li>



<li>FISTENAU par FISCGABACHAU : Firme MARX.</li>



<li>FELDAFING : Constructions.</li>



<li>FISCHBACHAU</li>



<li>FISCHEN&nbsp; : MESSERSCHMITT.</li>



<li>FISCHHORN/BRUCK</li>



<li>FREISING : Service des autorités locales.</li>



<li>FREIDOLFING (F.)</li>



<li>FREIDRICHSHAFFEN : Usine ZEPPELIN.</li>



<li>FULPMES : Ecole de Haute Montagne.</li>



<li>FUSSEN-PLANSEE (F.) : Hôtel «FLORELLE» ; Constructions.</li>



<li>GABLINGEN : ESSERSCHMITT.</li>



<li>GARMISCH-PARTENKIRCHEN : Hôpital militaire S.S. ; constructions</li>



<li>GERMENING-NEUABING</li>



<li>GMUND : Constructions de galeries.</li>



<li>GRIMOLSRIED-MITTELNEUFNACH : Organisation TODT.</li>



<li>HALLEIN : Bataillon de réserve et d&rsquo;instruction des chasseurs alpins S.S.</li>



<li>&nbsp;HAUSHAM-VORDERECKARD (F.)</li>



<li>HEIDENHEIM : Ecole de la police.</li>



<li>HEPPENHEIM : Institut allemand de recherches.</li>



<li>HORGAU-PFERSEE : MESSERSCHMITT.</li>



<li>INGOLSTADT : Chemin de fer.</li>



<li>INNSBRUCK : Construction de routes.</li>



<li>ITTER (F.) : Château ITTER.</li>



<li>KARLSFELD&nbsp; : Organisation TODT.</li>



<li>KAUFBEUREN : B.M.W. ; dépôt de bois.</li>



<li>KAUFERING (H. et F.) : Organisation TODT ; DAG ; usine de dynamite. Usines DORMIER ; MESSERSCHMITT</li>



<li>KAUFERING ERPFTING&nbsp; : HURLACH, LANDSBERG, LECHFELD, MITTEL-NEUFNACH, REIDERLOCH, SCHWABEGG, SCHWABMUNGHEIN, TURKENFELD, TURKHEIM, UTTING</li>



<li>KEMPTEN-KOTERN : Services locaux ; firme SACHSE.</li>



<li>KONIGSEE</li>



<li>KRUCKLHALM</li>



<li>LANDSHUT-BAYERN :&nbsp; Outillage ; Organisation TODT.</li>



<li>LAUINGEN : MESSERSCHMITT</li>



<li>LIEBHOF</li>



<li>LIND : Château de LIND.</li>



<li>LOCHAU : Usine bavaroise de métaux légers.</li>



<li>LOCHHAUSEN : B.M.W. constructions.</li>



<li>LOHOF</li>



<li>MARKT SCHWABEN : Construction S.S.</li>



<li>MOOSACH : Organisation TODT ; B.M.W. ; MESSERSCHMITT.</li>



<li>MOSCHENDORF par HOF : Dépôt d&rsquo;habillement S.S.</li>



<li>MULDORF AMPFING-WALDLAGER V et VI</li>



<li>METTENHEIM</li>



<li>OBERTAUFKIRCHEN</li>



<li>MUNICH (H. et F.) : Photo AGFA ; armurerie ; produits chimiques ; DAW ; kommando de pompiers ; entreprises de déminage ; de jardinage ; entreprise de sélection raciale ; éditions musicales.</li>



<li>MUNICH FREIDMAN : Administration de la place ; chemin de fer.</li>



<li>MUNICH RIEM&nbsp; : Organisation TODT ; école d&rsquo;équitation et auto-école S.S.</li>



<li>MUNICH &#8211; SCHWABING :Hôpital</li>



<li>MUNICH &#8211; SENDLING&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp; • .</li>



<li>NEUBURG/DOANU : Base aérienne.</li>



<li>NEUSTIFT :&nbsp; Ecole de haute montagne.</li>



<li>NUREMBERG : Constructions et cantonnements S.S.</li>



<li>OBERDORF</li>



<li>OBERFOHRING&nbsp; : Construction S.S.</li>



<li>OTTOBRUNN : Institut de recherches aéronautiques.</li>



<li>OETZTAL : Constructions mécaniques</li>



<li>PASSAU</li>



<li>PUCHHEIM</li>



<li>RADOLFZELL : Ecole de sous-officiers S.S.</li>



<li>ROHRDORF-THANSAU</li>



<li>ROSENHEIM</li>



<li>ROTHSCHWAIGE &#8211; AUGUSTENFELD : Organisation TODT</li>



<li>ST. GILDEN/WOLGANSEE</li>



<li>ST. LAMBRECHT</li>



<li>SALZBURG : Firme SCHRUCH.</li>



<li>SALZWEG</li>



<li>SANDHOFFEN : Service des autorités locales.</li>



<li>SAULGAU : Firme L. BAUTZ.</li>



<li>SCHLACHTERS-SIGMARSZELL : Service S.S.</li>



<li>SCHLEISSHEIM : Ecole professionnelle S.S.</li>



<li>SEEHAUSEN &#8211; UFFING : Mécanique de précision ; administration militaire.</li>



<li>&nbsp;SPITZINGSEE : Construction d&rsquo;un refuge de ski.</li>



<li>STEINHORING : Entreprise de sélection raciale.</li>



<li>STEPHANSKIRCHEN : B.M.W.</li>



<li>SUDELFELD : Armée de l&rsquo;air ; chalet de montagne S.S.</li>



<li>TRAUSTEIN</li>



<li>TROSTBERG : B.M.W. ; usine de moteurs d&rsquo;avion.</li>



<li>TRUTZKIRCH-TUTZING : Usines DORNIER.</li>



<li>UBERLINGEN : Magnésie.</li>



<li>ULM : Sociétés KLOCKNER et HUMBOLDT</li>



<li>UNTERSCHLEISSHEIM (F.) : Rouissage du lin;</li>



<li>VALEPP Constructions.</li>



<li>VULPMESS</li>



<li>WEIDACH</li>



<li>WEILHEIM : Service des autorités locales.</li>



<li>WEISSENSEE : Centrale électrique ; chemins de fer.</li>



<li>«WICKING»</li>



<li>WOLFRATSHAUSEN : Usines d&rsquo;armement.</li>



<li>WOLFRATSHAUSEN GELTING NEUFAHRN</li>



<li>WURACH par WOLHOF : Firme Dr. SCHWENNIGER.</li>



<li>ZANGBERG</li>
</ol>
</blockquote>



<div style="height:60px" aria-hidden="true" class="wp-block-spacer"></div>



<h3 class="wp-block-heading" id="flossenburg">FLOSSENBÜRG</h3>



<ul class="wp-block-list">
<li>FLOSSENBÜRG &#8211; CAMP CENTRAL : Carrières DEST ; usines d&rsquo;armement et d&rsquo;aviation.</li>
</ul>



<p class="wp-block-paragraph"><strong>KOMMANDOS EXTERIEURS :</strong></p>



<blockquote class="wp-block-quote is-layout-flow wp-block-quote-is-layout-flow">
<ol class="wp-block-list">
<li>ALTENHAMMER : Institut de recherches</li>



<li>ANNABERG</li>



<li>ANNSBACH&nbsp; : Chemins de fer ; abattoirs.</li>



<li>AUE&nbsp; : Camp d&rsquo;instruction de la jeunesse hitlérienne.</li>



<li>BAYREUTH&nbsp; : Institut de recherches physiques.</li>



<li>BENESCHAU (BENESOV)</li>



<li>BOZICANY&nbsp; : Office principal d&rsquo;administration économique.</li>



<li>BRUX/SUDETENGAU&nbsp; : Exploitation minière.</li>



<li>CHEMNITZ (F.)&nbsp; : Usine ASTRA.</li>



<li>DRESDEN (H. et F.)&nbsp; : Atelier de construction mécaniques MULLER.</li>



<li>EISENBERG-JEZERI&nbsp; : Château EISENBERG</li>



<li>ERBENDORG&nbsp; : Boulangerie ROTHGEN.</li>



<li>FALHENAU-FALKNOW (F.)&nbsp; : Brasserie.</li>



<li>FLOHA&nbsp; : Firme FORTUNA.</li>



<li>FORRENBACH</li>



<li>FREIBERG (F.)&nbsp; : MESSERSCHMITT et AILDERBRAND.</li>



<li>GANACKER&nbsp; : FirmeGANACKER.</li>



<li>GRAFFENREUTH&nbsp; : Uniformes S.S.</li>



<li>GRASLITZ-KRASLICE (H. et F.)</li>



<li>GRODITZ&nbsp; : Aciéries.</li>



<li>GUNDELSDORF (F.)&nbsp; : Ravitaillement de l&rsquo;armée de l&rsquo;air.</li>



<li>HAINICHEN (F.)&nbsp; : Entreprise FRAMO.</li>



<li>HEIDENAU&nbsp; : Entreprise de la vallée de l&rsquo;Elbe.</li>



<li>HELMBRECHTS (F.)&nbsp; : Tissus Josef WITT.</li>



<li>HERSBRUCH&nbsp; : Constructions DOGGER.</li>



<li>HERSBRUCH HAPPURG&nbsp; : Construction de tunnels.</li>



<li>HERTINE-RTINE (F.)&nbsp; : Produits chimiques.</li>



<li>HOF</li>



<li>HOHENSTEIN-ERNSTTAHL&nbsp; : Auto-Union.</li>



<li>HOLLEINSCHEN (H. et F.)&nbsp; : Métallurgie.</li>



<li>HRADISCHKO/MOLDAU&nbsp; : Ecole du génie et de la police S.S.</li>



<li>HUBMERSBERG-HOHENSTADT</li>



<li>JANOWITZ-JANOWICE-URCHOTOVY&nbsp; : Ecole d&rsquo;artillerie S.S.</li>



<li>JEZERI&nbsp; : Château EISENBERG.</li>



<li>JOHANNGEORGENSTADT&nbsp; : Constructions mécaniques ERLA ; MESSERSCHMITT.</li>



<li>&nbsp;JUNGFERBRESCHAN (Panenske-Brazany) : Château JUNGFER-BRESCHAN.</li>



<li>KAADEN.KADAN&nbsp; : Construction S.S.</li>



<li>KAMENNICKY SENOW&nbsp; : Hôtel GLASSTURBEN.</li>



<li>KIRCHHAM&nbsp; : Base aérienne.</li>



<li>KNELLENDORF (F.)&nbsp; : Firme WIEDEMANN.</li>



<li>KONINGSTEIN/ELBE&nbsp; : Firme WEIDEMANN</li>



<li>KONINGSTEIN/ELBE&nbsp; : Org. TODT.</li>



<li>KRONACH</li>



<li>KRONDORF-SAUERBRUNN&nbsp; : Construction S.S.</li>



<li>LEITMERITZ-LITOMERICE (H. et F.)&nbsp; : Armements: huiles minerales .constructions RICHARD ; usine ELSABE.</li>



<li>LENGENFELD&nbsp; : Entreprise LENG.</li>



<li>LOBOSITZ-LOBOSICE</li>



<li>MEHLTHEUER (F.)&nbsp; : Constructions mécaniques.</li>



<li>MEISSEN&nbsp; : Firme ELBE ; château NEUHIRSCHSTEIN</li>



<li>MITTWEIDA (F.)&nbsp; : Firme LORENZ.</li>



<li>MOCKETHAL&nbsp; : Services des S.S.</li>



<li>MULCHEN-SAINT MICHELN</li>



<li>MUNCHBERG&nbsp; : Usine métallurgique, fonderie DIEHL.</li>



<li>NEU ROHLAU-NOVA ROLE (H. et F.)&nbsp; : Fabrication de porcelaine.</li>



<li>NOSSEN&nbsp; : Entreprise NOWA ; entreprise EBRO.</li>



<li>NUREMBERG (H.)</li>



<li>NUREMBERG (F.)&nbsp; : Usines SIEMENS et SCHUCKERT.</li>



<li>OBERTRAUBUNG par REGENSBURG (Ratisbonne)&nbsp; : Base aérienne.</li>



<li>OEDERAN (F.) : Machines agricoles frigorifiques et motrices.</li>



<li>OLBRAMOWITZ</li>



<li>PILSEN</li>



<li>PLATTING</li>



<li>PLAUEN/SA&nbsp; : Firme TH. HORN.</li>



<li>PLAUEN/SA (F.)&nbsp; : Filature de coton.</li>



<li>POCKING&nbsp; : Base aérienne.</li>



<li>PORSCHDORF&nbsp; : Org TODT.</li>



<li>POSCHETZAU-BOZIGANY&nbsp; : Administration économique.</li>



<li>POTTENSTEIN&nbsp; : Construction S.S.</li>



<li>PRAGUE-PRAHA&nbsp; : Service personnel de HEYDRICH.</li>



<li>RABSTEIN&nbsp; : Avions WESER.</li>



<li>RATHEN&nbsp; : Org. TODT</li>



<li>RATHMANNSDORF</li>



<li>REGENSBURG&nbsp; : Chemin de fer.</li>



<li>REUTH par ERBENDORF&nbsp; : Boulangerie.</li>



<li>ROCHUTZ (H.etF.)&nbsp; : Constructions mécaniques.</li>



<li>SAAL/DONAU&nbsp; : Org. TODT.</li>



<li>ST. GEORGENTHAL (F.)&nbsp; : Firme SCHLUZE.</li>



<li>ST. OETZEN&nbsp; : Firme SCHREYER.</li>



<li>SCHALCKENWERTH-OSTROV&nbsp; : Habillement S.S.</li>



<li>SCHONEHEIDE</li>



<li>SEIFHENNERDORF&nbsp; : Stand de tir ; construction S.S.</li>



<li>SIGMAR-SCHONAU&nbsp; : Auto-Union.</li>



<li>STEINSCHONAU-KAMENICKYSENOW&nbsp; : Hôtel GLASSTUBEN.</li>



<li>TEPLITZ-SCHONAU (TEPLICESANOV)</li>



<li>THERESIENSTADT-TEREZIN</li>



<li>VENUSBERG (F.)&nbsp; : Entreprise VENUS.</li>



<li>WIUSCHTAL-WILITZSCH (F.)&nbsp; : Machines frigorifiques.</li>



<li>WITTEN-ANNEN</li>



<li>WOLKENBURG (F.)&nbsp; : OPTA-RADIO.</li>



<li>WURZBURG&nbsp; : Hôpital S.S. ; maison forestière.</li>



<li>ZATSCHKE</li>



<li>ZSCHACHWITZ&nbsp; : Moulins MIAG.</li>



<li>ZSCHOPAU (F.)&nbsp; : Auto-Union.</li>



<li>ZWICHAU&nbsp; : Auto-Union ; usine HORCH.</li>



<li>ZWODAU-SVATAVA (F.)</li>
</ol>



<div style="height:60px" aria-hidden="true" class="wp-block-spacer"></div>
</blockquote>



<h3 class="wp-block-heading" id="gross-rosen">GROSS-ROSEN</h3>



<ul class="wp-block-list">
<li>GROSS-ROSEN &#8211; CAMP CENTRAL Carrières (D.E.S.T.).</li>
</ul>



<p class="wp-block-paragraph"><strong>KOMMANDOS EXTERIEURS</strong></p>



<blockquote class="wp-block-quote is-layout-flow wp-block-quote-is-layout-flow">
<ol class="wp-block-list">
<li>ASLAU : Usines d&rsquo;aviation</li>



<li>BAD WARMBRUNN &#8211; CIEPLICE&nbsp; : Usines DORRIES-FUELLNER.</li>



<li>BAUTZEN</li>



<li>BERNDORF -BERNARTICE (F.)&nbsp; : Filatures de jute.</li>



<li>BLECHHAMMER</li>



<li>BOLKENHAIN&nbsp; : Usine d&rsquo;aviation.</li>



<li>BRESLAU-WROCLAW :&nbsp; Entreprise FAMO ; firme LINKE et HOFFMANN (voies ferrées).</li>



<li>BRIEG &#8211; BRZEG&nbsp; : Aérodrome.</li>



<li>BRUNNLITZ &#8211; BRUENEC (H. et F.)</li>



<li>BRUSAY &#8211; BRZEZOVA</li>



<li>BUNSLAU BOLESLAWIEC : Firme Hubert LAND (constructions en bois).</li>



<li>BUNZLAU-RAUSCHA&nbsp; : Intendance.</li>



<li>CHRISTIANSTADT (F.)&nbsp; : Société NOBEL.</li>



<li>DYHERNFURTH&nbsp; : Société LUBRANIL.</li>



<li>FAULBRUK&nbsp; : Service de l&rsquo;inspection de l&rsquo;armement.</li>



<li>GADERSDORF (F.)&nbsp; : Firme BARTHEL.</li>



<li>GASSEN</li>



<li>GELLENAU (F.)&nbsp; : Firme DIERIG et usine d&rsquo;aviation.</li>



<li>GEBHARDSDORF (F.)&nbsp; : Usine d&rsquo;aviation.</li>



<li>GORLITZ (F.)&nbsp; : «WUMAG» (construction de wagons et de machines).</li>



<li>GRABEN (F.)&nbsp; : Filature de lin.</li>



<li>GRAFENORT&nbsp; : Constructions mécaniques.</li>



<li>GRULICH</li>



<li>GRUNBERG&nbsp; : Manufacture d&rsquo;articles de laine.</li>



<li>GRUSCHWITZ &#8211; KRUSZWICE (F.)&nbsp; : Textiles.</li>



<li>HALSBTADT &#8211; MEZIMESTI (F.)&nbsp; : Firme MESSAP et filature de coton.</li>



<li>HARTMANNDORF&nbsp; : Firme WALKER.</li>



<li>HIRSCHBERG (Jelenia Gora Haute Silésie)&nbsp; : Usines ASKANIA ; usines PHRIX.</li>



<li>HIRSBERG-BUCHWALD- HOHENWOESE</li>



<li>HOCHWEILER &#8211; WIRSCHKOWITZ (F.)&nbsp; : Camp de travail pour femmes St. GEORGENTHAL</li>



<li>HOHENELBE &#8211; VRCHLABI (F.)&nbsp; : Usines d&rsquo;aviation.</li>



<li>KAMENZ</li>



<li>KITTUTZTREBEN &#8211; KOLICKI TREBIN&nbsp; : Aérodrome KRETSCHAMBERG.</li>



<li>KRATZAU &#8211; CHRASTAVA (F.)&nbsp; : Usines d&rsquo;armements : kommando 1</li>



<li>KRATZAU &#8211; CHRASTAVA (F.)&nbsp; : Usines d&rsquo;armements : kommando 2.</li>



<li>KURZBACH &#8211; GRUNTHAL (F.)</li>



<li>LANDESHUT &#8211; KAMIENOGORA&nbsp; : Firme KRAMSTA et MESHNER.</li>



<li>LANGENBLIELAU &#8211; BIELAWA (H. et F.)&nbsp; : TELEFUNKEN ; KRIJPP ; GOLDSCHMITT.</li>



<li>LEHMWASSER&nbsp; : Chantiers divers.</li>



<li>LESZNO &#8211; LISSA</li>



<li>MAHRISCH WEISSWASSER (F.)&nbsp; : Usines FRISES et entreprises diverses.</li>



<li>MARKSTADT &#8211; LASKOWITZ&nbsp; FUNFTEID-CHEN &#8211; MELESCHWITZ&nbsp; : Camp disciplinaire ; usine KRUPP ; BERTA ; firme GRUEN ; GOERING, etc.</li>



<li>MARZDORF (F.)&nbsp; : Filature de lin.</li>



<li>MITTELSTEINE (F.)&nbsp; : Usine d&rsquo;aviation.</li>



<li>NEISSE : «BISCHOFSKOPPE».</li>



<li>NEUSALZ/ODER (Nova sol)</li>



<li>NIESKY&nbsp; : Firme CHRISTOPHE et UNNARK.</li>



<li>NIESKY KLEIN RADISH</li>



<li>NIESKY WITTICHENAU</li>



<li>OBERALTSTADT (F.)&nbsp; : Filature de lin.</li>



<li>PARSCHNITZ &#8211; PRICI (F.)&nbsp; : Filature de lin</li>



<li>PETERSWALDAU (F.)&nbsp; : Firme DIEHL et FERD.</li>



<li>PRAUSNITZ &#8211; PRUNSNICA</li>



<li>REICHENAU &#8211; RICHNOV</li>



<li>REICHENAU-REICHENEBER &#8211; LIBEREC : Crématoire du kommando</li>



<li>REICHENAU. REICHENAU &#8211; REICHENBACH&nbsp; : Institut de sport.</li>



<li>STRIEGAU&nbsp; : Carrières.</li>



<li>WALDENBURG&nbsp; : Constructions mécaniques pour I.G. FARBEN</li>



<li>WUSTEGIERSDORF (GIERCZE PUSTE) (H. et F.)&nbsp; : Usines d&rsquo;aviation.</li>



<li>BAHNOF WUSTEGIERSDORF&nbsp; : Gare.</li>



<li>DORNHAU</li>



<li>ERLENBUSCH</li>



<li>EULE</li>



<li>FALKENBERG&nbsp; : Construction de tunnels et de routes.</li>



<li>FURSTENSTEIN &#8211; SCHMIEDENERG</li>



<li>KALTWASSER&nbsp; : Firme WEIDEN et PETERS.</li>



<li>LARCHE&nbsp; : Firme LINGEN et Cie.</li>



<li>LUDWIGSDORF (F.)&nbsp; : Usine de dynamite.</li>



<li>MARZBACHTAL&nbsp; : Firme WEIDEN et PERTERSIL</li>



<li>OBERWUSTEGIERDORF</li>



<li>SEUFERWASSERGRABEN</li>



<li>SCHOTTERWEK&nbsp; : Org. TODT (concassage de pierres).</li>



<li>TANNHAUSEN&nbsp; : Chantier LEHMAWASSER</li>



<li>WOLSBERG&nbsp; : Usine souterraine de munitions.</li>



<li>FRIERLAND&nbsp; : Firme V.D.M., construction d&rsquo;avions.</li>



<li>WUSTEWALTERSDORF</li>



<li>ZITTAU&nbsp; : Entreprise ZITT.</li>
</ol>



<div style="height:60px" aria-hidden="true" class="wp-block-spacer"></div>
</blockquote>



<h3 class="wp-block-heading" id="lublin-majdanek">LUBLIN &#8211; MAJDANEK</h3>



<ul class="wp-block-list">
<li>MAJDANEK &#8211; CAMP CENTRAL&nbsp;: Terrassement&nbsp;; Bois&nbsp;; agrandissement des installations&nbsp;; résorption des énormes charniers accumulés avant mise en fonction des grands fours crématoires.</li>
</ul>



<p class="wp-block-paragraph"><strong>KOMMANDOS EXTERIEURS :</strong></p>



<blockquote class="wp-block-quote is-layout-flow wp-block-quote-is-layout-flow">
<ol class="wp-block-list">
<li>BUDZYN</li>



<li>HRUBIESZOW</li>



<li>LUBLIN : Aéroport ; usine d&rsquo;équipement ; D.A.W. ; scieries et menuiseries.</li>
</ol>
</blockquote>



<div class="wp-block-group has-global-padding is-layout-constrained wp-block-group-is-layout-constrained">
<p class="plus wp-block-paragraph" id="polognedivers">Nota&nbsp;: à Lublin et environs se trouvaient divers autres camps ne dépendant pas toujours directement de Maïdanek mais de l&rsquo;office central d&rsquo;administration S.S. du district de Lublin. (Voir plus loin <a href="#diverspologne">camp divers en Pologne</a> ).</p>
</div>



<div style="height:60px" aria-hidden="true" class="wp-block-spacer"></div>



<h3 class="wp-block-heading" id="mauthausen">MAUTHAUSEN</h3>



<ul class="wp-block-list">
<li>MAUTHAUSEN &#8211; CAMP CENTRAL&nbsp; : Carrières D.E.S.T. ; Constructions ; MESSERSCHMITT.</li>
</ul>



<p class="wp-block-paragraph"></p>



<p class="wp-block-paragraph"><strong>KOMMANDOS EXTERIEURS :</strong></p>



<blockquote class="wp-block-quote is-layout-flow wp-block-quote-is-layout-flow">
<ol class="wp-block-list">
<li>AFLENS : Usines STEYR.</li>



<li>ALPANG-REDL-ZIPF</li>



<li>AMSTETTEN&nbsp; : Déblaiement et scierie.</li>



<li>ATTNANG-PUCCHEIM&nbsp; : Armement</li>



<li>BRETSTEIN&nbsp; : Carrière.</li>



<li>EBENSEE : Construction d&rsquo;usines souterraines.</li>



<li>EBENSEE WELS&nbsp; : Construction de puits de mines.</li>



<li>EBENSEE LAMBACH</li>



<li>ENNS</li>



<li>GRAZ&nbsp; : Usines PUCH.</li>



<li>GREIN/DONAU&nbsp; : Bois pour Gazogène.</li>



<li>GROSS-RAMING :&nbsp; Métallurgique ; construction d&rsquo;un barrage électrique.</li>



<li>GROSS-RAMING BACHMANING&nbsp; : Métallurgie.</li>



<li>GROSS-RAMING DIPOLDSAU&nbsp; : Métallurgie.</li>



<li>GROSS-RAMING WEYER : Métallurgie.</li>



<li>GUNSKIRCHEN</li>



<li>GUSEN I, II, III : Construction d&rsquo;usines souterraines ; carrière ; armement ; Messershmitt.</li>



<li>GUSEN LUNGTIZ&nbsp; : Planification.</li>



<li>GISEN ST AEGYD : Atelier pour moteurs.</li>



<li>HARTHEIM&nbsp; : Centres d&rsquo;expériences et d&rsquo;extermination.</li>



<li>HAUSKIRCHEN Champs pétrolières.</li>



<li>HOLLENSTEIN</li>



<li>KLAGENFURT : Ecole S.S.</li>



<li>LENZING-SEEWALCHEN (F.) : Usines de fibranne.</li>



<li>LICHTENWORTH</li>



<li>LIND/ST LAMBRECHT&nbsp; : Exploitation forestière.</li>



<li>LINZ I, III&nbsp; : Usines d&rsquo;armement H. GOERING.</li>



<li>LINZ II&nbsp; : Creusement de souterrains.</li>



<li>LINZ KLEINMUNCHEN-EBELSBERG&nbsp; : Usine H. GOERING</li>



<li>LOIBL-PASS I, II&nbsp; : Routes et tunnel.</li>



<li>LUNGITZ&nbsp; : Firme QUARZ.</li>



<li>MELK : Construction d&rsquo;usines souterraines.</li>



<li>MISTELBACH&nbsp; : Champs pétrolifères.</li>



<li>MITTERSILL&nbsp; : Institut de recherches ; déblaiement.</li>



<li>MODLING&nbsp; : Métallurgie.</li>



<li>MOOSBIERBAUM&nbsp; : Raffinerie.</li>



<li>MUNICHHOLZ&nbsp; : Usines STEYR</li>



<li>PASSAU I, II, III&nbsp; : Barrage ; métallurgie ; exploitation forestière.</li>



<li>PASSAU LINDAU&nbsp; : Déminage.</li>



<li>PASSAU JANDELSBRUNN&nbsp; : Déminage.</li>



<li>PEGGAU&nbsp; : Société FLORIANS.</li>



<li>PEGGAU EISENERZ :&nbsp; Mine de fer.</li>



<li>PEGGAU LEIBNITZ&nbsp; : Carrière de pierres.</li>



<li>RIED/INN</li>



<li>ST. LAMBRECHT&nbsp; : Travaux forestiers.</li>



<li>ST. VALENTIN&nbsp; : Usines de tanks.</li>



<li>SALWEG&nbsp; : Déminage.</li>



<li>SCHLIER-REDL-ZIPF&nbsp; : V1 et V2 (fabrication).</li>



<li>SIEBENHIRTEN&nbsp; : Champs pétrolifères.</li>



<li>STEYR &#8211; MUNICHHOLZ&nbsp; : Usines STEY-DAIMLER.</li>



<li>TERNBERG&nbsp; : Route et armement.</li>



<li>VOCKLABRUCK&nbsp; : Barrage ; armement.</li>



<li>WAGREIN</li>



<li>WIEN-HINTERBRUHL &#8211; MODUNG</li>



<li>WIEN-HAIDFELD&nbsp; : Armement.</li>



<li>WIEN-KAISEREBERSDORF</li>



<li>WIENER GRABEN</li>



<li>WIENER NEUDORF&nbsp; : Usine de moteurs d&rsquo;avions.</li>



<li>WIENER HIRTENBERG (F.)&nbsp; : Usine de cartouches.</li>



<li>WIENER NEUSTADT&nbsp; : Entreprises R.A.X.</li>



<li>WIEN-SCHWECHAT&nbsp; : Usine HEINKEL.</li>



<li>WIEN-AFAWERKE&nbsp; : Armement.</li>



<li>WIEN-JEDELSEE&nbsp; : Armement.</li>



<li>WIEN-FLORISDORF&nbsp; : Armement.</li>



<li>WIEN-SCHOENBRUNN</li>



<li>WIEN-SAURER&nbsp; : Mécanique.</li>



<li>ZISTERSDORF&nbsp; : Champs pétrolifères.</li>
</ol>
</blockquote>



<div style="height:60px" aria-hidden="true" class="wp-block-spacer"></div>



<h3 class="wp-block-heading" id="natzweiler-struthof">NATZWEILER &#8211; STRUTHOF</h3>



<p class="wp-block-paragraph"><strong>&nbsp;KOMMANDOS EXTERIEURS :</strong></p>



<blockquote class="wp-block-quote is-layout-flow wp-block-quote-is-layout-flow">
<ol class="wp-block-list">
<li>ASBACH</li>



<li>AUERBACH-BENSHEIM</li>



<li>BADEN-BADEN</li>



<li>BALINGEN, groupe WUSTE</li>



<li>BALINGEN BISINGEN</li>



<li>BALINGEN DAUTMERGEN</li>



<li>BALINGEN DORMETTINGEN&nbsp; : Société allemande de recherches sur pistes bitumeux ; mines ; métallurgie ; Org. TODT.</li>



<li>BALINGEN ERSINGEN</li>



<li>BALINGEN FROMMERN</li>



<li>BALINGEN SCHOMBERG</li>



<li>BALINGEN SCHORZINGEN</li>



<li>BALINGEN ZEPFENHAN</li>



<li>BERNHAUSEN</li>



<li>BRUTTIG</li>



<li>CALW (F.)</li>



<li>CERNAY (SENNHEIM)</li>



<li>COCHEM&nbsp; : Ligne Maginot ; Etat-major S.S.</li>



<li>COCHEM TREIS</li>



<li>COLMAR</li>



<li>DARMSTADT</li>



<li>DAUDENZELL</li>



<li>DONAUWIESE</li>



<li>ECHTERDINGEN Aérodrome.</li>



<li>ELLWANGEN</li>



<li>ENSINGEN</li>



<li>FRANCFORT/MAIN&nbsp; : Usine ADLER S.A.</li>



<li>GEISENHEIM KRUPP.</li>



<li>GEISLINGEN&nbsp; : Métallurgie de Wurtemberg.</li>



<li>Citadelle GOBEN&nbsp; : Service S.S.</li>



<li>GROSS-SACHSENHEIM&nbsp; : Base aérienne.</li>



<li>GUTTENBACH : Devint siège de l&rsquo;administration du camp de Natzweiler après l&rsquo;évacuation du camp. Voir groupe des camps du Neckar.</li>



<li>&nbsp;HALFINGEN Base aérienne.</li>



<li>HEILBRONN Mines de fer ; firme BERGER.</li>



<li>HEPPENHEIM Institut de recherches.</li>



<li>HESSENTHAL Base aérienne.</li>



<li>IFFEZHEIM Service S.S.</li>



<li>IFFEZHEIM.BADENOOS-SANDEWEILLER KAISHEIM</li>



<li>KOCHENDORF Mine de sel ; constructions HEINKEL</li>



<li>LEONBERG</li>



<li>LONGWY-THIL Exploitation de minerais.</li>



<li>MANNEHEIM</li>



<li>METZ Ecole S.S. de transmissions.</li>



<li><a></a> Groupe des camps du Neckar :
<ol class="wp-block-list">
<li>NECKRELZ I et II (Neckarzimmern)&nbsp; : Construction d&rsquo;un tunnel.</li>



<li>NECKARELZ BAD RAPPENAU</li>



<li>NECKARGARTACH-HEILBRONN</li>



<li>NECKARGERACH&nbsp; : Administration centrale du camp GUTTENBACH.</li>



<li>NECKAR BACH UNTERSCHWARSACH&nbsp; : Revier.</li>
</ol>
</li>



<li>NEUKIRCHEN</li>



<li>OBEREHNHEIM (OBERNAI)&nbsp; : Ecole S.S. de transmissions.</li>



<li>OBRIGHEIM&nbsp; : Tunnel.</li>



<li>PELTRE près de METZ&nbsp; : Constructions S.S.</li>



<li>PLATTENWALD</li>



<li>SAINT-DIE</li>



<li>SAINTE MARIE aux MINES (MARKIRCH)&nbsp; : Ces deux kommandos travaillaient au tunnel entre Sainte-Marie-aux-Mines et Saint-Dié.</li>



<li>SANHOFEN&nbsp; : Usines DAIMLER-BENZ.</li>



<li>SANDWEIER</li>



<li>SCHWABISCH-HALL&nbsp; : Base aérienne.</li>



<li>SPAICHINGEN</li>



<li>TAILFINGEN&nbsp; : Base aérienne.</li>



<li>URBES WESSERLING</li>



<li>VAIHINGEN/ENZ</li>



<li>VAIHINGEN/UNTERRIEXRNGEN</li>



<li>WASSERRALFINGEN&nbsp; : Usine souterraine FESSLER.</li>



<li>WECKRIEDEN&nbsp; : Base aérienne.</li>



<li>WASSERFLING</li>



<li>ZUFFENHAUSEN HEINKEL</li>
</ol>
</blockquote>



<div style="height:60px" aria-hidden="true" class="wp-block-spacer"></div>



<h3 class="wp-block-heading" id="neuengamme">NEUENGAMME</h3>



<ul class="wp-block-list">
<li>NEUENGAMME &#8211; CAMP CENTRAL : Briqueterie D.E.S.T.; voies ferrées; port fluvial (canal), métallurgie, armements.</li>
</ul>



<p class="wp-block-paragraph"></p>



<p class="wp-block-paragraph"><strong>KOMMANDOS EXTERIEURS :</strong></p>



<p class="wp-block-paragraph"></p>



<blockquote class="wp-block-quote is-layout-flow wp-block-quote-is-layout-flow">
<ol class="wp-block-list">
<li>AHLEM-HANNOVER</li>



<li>ALTEGARDE/ELBE</li>



<li>AUMUND</li>



<li>AURICH</li>



<li>AURIGNY (ALDERNEY)</li>



<li>BAD-SASSENDORF et SOEST</li>



<li>BARKHAUSEN&nbsp; : Usine HAMMER ; usine d&rsquo;aviation.</li>



<li>BARSHAMP</li>



<li>BAUBRIGADE I, II, V, XI, XII&nbsp; : Equipes volantes (France, Belgique, Allemagne).</li>



<li>BEENDORF (H. et F.)&nbsp; : Usine souterraine.</li>



<li>BERGSTEDT</li>



<li>BOISENBURG/ELBE&nbsp; : THOMPSON.</li>



<li>BRAUNSCHWEIG (H. et F.)&nbsp; : Aciéries ; intendance militaire ; école S.S.</li>



<li>BREME-BLUMENTHAL&nbsp; : Firme DESHIMAG ; WESER ; GROFELINGEN.</li>



<li>BREME-FARGE : Construction de sous-marins et de réservoirs d&rsquo;huile VALENTIN.</li>



<li>BREME OSTERORT-REISPOTT</li>



<li>BREME-SCHTZENHOF&nbsp; : Farine DESCHIMAG.</li>



<li>BREME-VEGESACH AUMUND (F.)</li>



<li>BREME WESER</li>



<li>BRINK-HANNOVER</li>



<li>BRUNSWICK-BUSSING</li>



<li>DALUM</li>



<li>DRUTTE</li>



<li>FIDELSTEDT</li>



<li>ENGERHAFE</li>



<li>ALLERSLEBEN (F.)&nbsp; : Usines VOLKSWAGEN</li>



<li>GLASAU&nbsp; : Equipe volante.</li>



<li>GOSLAR</li>



<li>GROSS-FULLEN</li>



<li>GROSS-HESEPE</li>



<li>HAMBOURG&nbsp; : Chantiers navals ; pétroles SHELL.</li>



<li>HAMBOURG EIDELSDEDT (F.)&nbsp; : Usines DIEGO.</li>



<li>HAMBOURG &#8211; NEUENGAMME&nbsp; : Fabriques de munitions et de chaînes.</li>



<li>FINKENWERDER</li>



<li>FULSBUTTEL</li>



<li>GEILENBERG&nbsp; : Pétroles SHELL et JUNG.</li>



<li>LANGENHORN (H. et F.)</li>



<li>NEUGRABEN</li>



<li>NEUHOF</li>



<li>OHLSDORF</li>



<li>POPPENBUTTEL</li>



<li>PRISON CENTRALE (Spring kommando.)</li>



<li>SASEL</li>



<li>SPALDINGSTRASSE</li>



<li>STEINWERDER</li>



<li>STUKLENWERT</li>



<li>TEIFSTAK</li>



<li>WANDSBECK&nbsp; : Usine DRAGER.</li>



<li>WILHELMSBURG</li>



<li>HANOVRE AHLEM (F.)&nbsp; : Usine de masques à gaz.</li>



<li>HANOVRE &#8211; LIMMER (F.)&nbsp; : Entreprise CONTINENTAL.</li>



<li>LANGENHAGEN (F.)&nbsp; : Entreprise métallurgique BRINKER.</li>



<li>LINDEN</li>



<li>MISBURG : Reconstruction d&rsquo;une raffinerie.</li>



<li>STOCKEN&nbsp; : Dépôt d&rsquo;accumulateurs ; usine BUNA-CONTI.</li>



<li>HAUSBERGE-PORTA (F.)</li>



<li>HELMSTEDT</li>



<li>HILDESHEIM</li>



<li>HORNEBURG/ELBE&nbsp; : Tanneries ; usine de tubes VALVO.</li>



<li>HOHWACHT&nbsp; : Armée de l&rsquo;Air.</li>



<li>HUSUM</li>



<li>KALTENKIRCHEN&nbsp; : Base aérienne.</li>



<li>KIEL&nbsp; : Kommando itinérant.</li>



<li>LAASBERG</li>



<li>LADELUNG : Creusement de tranchées.</li>



<li>LENGERICH</li>



<li>LERRBECK&nbsp; : Usine HAMMER.</li>



<li>LIMMER</li>



<li>FLUDWIGSLUST</li>



<li>LUBBERSDEDT (F.)&nbsp; : Munitions pour l&rsquo;armée de l&rsquo;air.</li>



<li>LUJTENBURG</li>



<li>MEPPEN-VEERSEN&nbsp; : Constructions.</li>



<li>MINDEN&nbsp; : Usines HAMMER.</li>



<li>MOLLN&nbsp; : Scierie.</li>



<li>MUHLENBERG</li>



<li>NEESEN&nbsp; : Ciment.</li>



<li>NEUSTADT&nbsp; : Equipe volante</li>



<li>NEESEN&nbsp; : Usine de ciment</li>



<li>NEULAND</li>



<li>NEUKIRCHEN</li>



<li>NUTZEN</li>



<li>OSNABRUCK</li>



<li>PAPENBURG</li>



<li>POPPENBUTTEL-SASEL (F.)</li>



<li>PORTA-WESTFALICA&nbsp; : Usines HAMMER.</li>



<li>SALZWEDEL (F.)&nbsp; : Câbles métalliques.</li>



<li>SANDBOSTEL</li>



<li>SASEL</li>



<li>SCHANDELAH&nbsp; : Raffinerie de pétrole.</li>



<li>SCHWESING UELZEN</li>



<li>VEERSEN</li>



<li>VEGESECK</li>



<li>VERDEN-ALLER</li>



<li>WATENSTEDT&nbsp; : Usines H. GOERING.</li>



<li>WEDEL&nbsp; : Travaux de fortification.</li>



<li>WILHEMSHAVEN&nbsp; : Entreprise PHRIX (marine de guerre).</li>



<li>WITTENBERG&nbsp; : Entreprise PHRIX.</li>



<li>WOBBELIN</li>



<li>WOLFSBURG&nbsp; : Usines VOLKSWAGEN.</li>
</ol>
</blockquote>



<div style="height:60px" aria-hidden="true" class="wp-block-spacer"></div>



<h3 class="wp-block-heading" id="papenburg">PAPENBURG</h3>



<ul class="wp-block-list">
<li>PAPENBURG &#8211; CAMP CENTRAL&nbsp; : Assèchement de marais.</li>
</ul>



<p class="wp-block-paragraph">Les kommandos extérieurs souvent très éloignés se divisent en trois groupes :</p>



<p class="wp-block-paragraph"><strong>GROUPE DES KOMMANDOS EXTERIEURS D&rsquo;EMSLAND</strong></p>



<blockquote class="wp-block-quote is-layout-flow wp-block-quote-is-layout-flow">
<ol class="wp-block-list">
<li>Camp 1 : Marais de BORGER</li>



<li>Camp II : Marais d&rsquo;ASCHENDORFER PAPENBURG&nbsp; : Firme HOEVELER et DIECKHANS ; firme MEYER frères ; et firme SEIDENSTRICKER.</li>



<li>Camp lII : BRUAL &#8211; RHEDE</li>



<li>Camp IV : DORPEN &#8211; WALCHUM &#8211; WESERMUNDE -LEHE</li>



<li>Camp V : NEUSUSTRUM, avec annexes à : PAPENBURG, MEPPEN, SUSTRUM, ARENBERG, LINDEN, DORPEN, LATHEN&nbsp; : Construction en sous sol et surface ; office des eaux et forêts.</li>



<li>Camp VIl &#8211; ESTERWEGEN Partagé en mai 1943 en camp «Nord» et camp «Sud» :
<ol class="wp-block-list">
<li>Camp «Nord» : Société RUGES ; usine d&rsquo;aviation KLATTE à Brème et firme HUCHTING.</li>



<li>Camp «Sud» : BAD ZWISCHENAHN</li>
</ol>
</li>



<li>OSNABRUCK</li>



<li>FRIESOYTHE&nbsp; : Groupe de construction EDEWECHTERDAMM.</li>



<li>&nbsp;EMDEN&nbsp; : Kommando de déminage.</li>



<li>RASTDORF SUR WERLTE : Assèchement de marais pour le compte de la société pour la recolonisation du Reich ; firme KRUPP.</li>



<li>Camp IX &#8211; VEERSEN, GROSS HESEPE&nbsp; : Rattaché administrativement à NEUSUSTRUM, plus tard subordonné au camp déconcentration de NEUENGAMME.</li>



<li>Camp X &#8211; FUELEN&nbsp; : Pour détenus condamnés jusqu&rsquo;à 1938.</li>



<li>Camp XI &#8211; GROSS-HESEPE&nbsp; : dépend de NEUSUSTRUM puis NEUENGAMME.</li>



<li>Camp XII &#8211; DALUM&nbsp; : dépend de NEUSUSTRUM puis NEUENGAMME.</li>
</ol>
</blockquote>



<p class="wp-block-paragraph"></p>



<p class="wp-block-paragraph"><strong>KOMMANDOS EXTERIEURS DU GROUPE «OUEST» I ET II EN FRANCE</strong></p>



<p class="wp-block-paragraph"></p>



<blockquote class="wp-block-quote is-layout-flow wp-block-quote-is-layout-flow">
<ul class="wp-block-list">
<li>ARRAS</li>



<li>BERCK-PLAGE</li>



<li>BERCK-SUR-MER</li>



<li>CALAIS</li>



<li>CAMBRAI</li>



<li>PIHEN</li>



<li>SALEUX</li>



<li>SAMER</li>



<li>WATTEN</li>



<li>&nbsp;Lorsque ces kommandos quittèrent la France, un kommando unique fut fondé le 6 septembre 1944 à LENDREINGSEN sous le nom de LAGER IM BIEBERTHAL</li>
</ul>
</blockquote>



<p class="wp-block-paragraph"></p>



<p class="wp-block-paragraph"><strong>KOMMANDOS EXTERIEURS DU «NORD» EN NORVEGE</strong></p>



<blockquote class="wp-block-quote is-layout-flow wp-block-quote-is-layout-flow">
<ol class="wp-block-list">
<li>ALTE FJORD (ALTERFJORD)</li>



<li>BADDEREN (BADDERBOTEN)</li>



<li>BAKKEBY</li>



<li>DJUPYTK</li>



<li>FORSOEL</li>



<li>GRAMMELSER</li>



<li>HAMMERFEST</li>



<li>HATTEN</li>



<li>KARSJOK</li>



<li>KIRKENES</li>



<li>KVALSUND</li>



<li>LAXELV</li>



<li>NORDKAP</li>



<li>NORDREISEN</li>



<li>OXELV</li>



<li>REXSEVARRE</li>



<li>ROTSUNDELV (ROTSUNA)</li>



<li>RYPPERTOFJORD</li>
</ol>
</blockquote>



<div style="height:60px" aria-hidden="true" class="wp-block-spacer"></div>



<h3 class="wp-block-heading" id="ravensbruck-femmes">RAVENSBRÜCK (FEMMES)</h3>



<ul class="wp-block-list">
<li>RAVENSBRÜCK &#8211; CAMP CENTRAL : Terrassements ; SIEMENS {appareillage électrique) récupération de vêtements militaires.</li>
</ul>



<p class="wp-block-paragraph"></p>



<p class="wp-block-paragraph"><strong>KOMMANDOS EXTERIEURS</strong></p>



<blockquote class="wp-block-quote is-layout-flow wp-block-quote-is-layout-flow">
<ol class="wp-block-list">
<li>ABTERODA</li>



<li>ANSBACH&nbsp; : Foyer «Source de vie».</li>



<li>BARTH/OSTEE (mer baltique) (H. et F.)&nbsp; : Usines HEINKEL.</li>



<li>BELZIG : Camp à BORKHEID.</li>



<li>BERLIN-OBERSHONEWEIDE</li>



<li>BERLIN-SHONEFELD&nbsp; : Usines d&rsquo;aviation HEINKEL,</li>



<li>BORKHEID</li>



<li>BURCKENTIN</li>



<li>COMTHUREY</li>



<li>DABELOW</li>



<li>EBERSWALDE</li>



<li>FELDBERG</li>



<li>FURSTENBERG&nbsp; : SIEMENS.</li>



<li>HENNIGSDORF&nbsp; : Armements.</li>



<li>HERZERBRUCK</li>



<li>HOHENLYCHEN</li>



<li>KARLSHAGEN&nbsp; : Camp d&rsquo;expérimentation.</li>



<li>KLUTZOW par STARGARD&nbsp; : Base aérienne.</li>



<li>KONIGSBERG/NEUWARK</li>



<li>MALCHOW&nbsp; : Usines de munitions.</li>



<li>NEUBRANDENBURG&nbsp; : SIEMENS ; ateliers mécaniques.</li>



<li>NEUSTADT/GLENE&nbsp; : Usine d&rsquo;aviation ; fabrique de munitions.</li>



<li>PEENEMUNDE&nbsp; : Camp d&rsquo;expérimentation.</li>



<li>PRENZLAU</li>



<li>RECHLIN&nbsp; : Aérodrome.</li>



<li>RETZOW&nbsp; : Aérodrome.</li>



<li>ROSTOCK-MARIENEHE&nbsp; : Usine d&rsquo;aviation HEINKEL</li>



<li>SCHWARZENFORST&nbsp; : Aérodrome et usines HEINKEL.</li>



<li>STARGARD (F. et H.)&nbsp; : Usine d&rsquo;outillage POMMERN.</li>



<li>STEINHORING</li>



<li>VELTEN Fonderie.</li>
</ol>
</blockquote>



<div class="wp-block-group has-global-padding is-layout-constrained wp-block-group-is-layout-constrained">
<p class="plus wp-block-paragraph">Nota : Le camp de Ravensbrück fournissait d&rsquo;importants contingents pour des kommandos extérieurs d&rsquo;autres camps : Buchenwald, Dachau, Flossenburg Mauthasen, Sachsenhausen.</p>
</div>



<div style="height:60px" aria-hidden="true" class="wp-block-spacer"></div>



<h3 class="wp-block-heading" id="sachsenhausen">&nbsp; SACHSENHAUSEN</h3>



<ul class="wp-block-list">
<li>SACHSENHAUSEN &#8211; CAMP CENTRAL&nbsp; : Briqueteries ; armements ; récupération ; services inspection centrale des camps.</li>
</ul>



<p class="wp-block-paragraph"></p>



<p class="wp-block-paragraph"><strong>KOMMANDOS EXTERIEURS :</strong></p>



<div class="wp-block-group is-layout-flow wp-block-group-is-layout-flow">
<blockquote class="wp-block-quote is-layout-flow wp-block-quote-is-layout-flow">
<ol class="wp-block-list">
<li>BAD SAAROW</li>



<li>BAUBRIGADE I</li>



<li>BAUBRIGADE II</li>



<li>BAUBRIGADE III</li>



<li>BAUBRIGADE IV</li>



<li>BAUBRIGADE V</li>



<li>BAUBRIGADE VI</li>



<li>BAUBRIGADE VII</li>



<li>BAUBRIGADE VIII</li>



<li>BAUBRIGADE IX</li>



<li>BAUBRIGADE X</li>



<li>BAUBRIGADE XI</li>



<li>&nbsp;BAUBRIGADE XII : Les baubrigades sont des kommandos itinérants employés aux dynamitages, aux travaux de déblaiement des lieux bombardés, sur les voies ferrées et autres chantiers de terrassement.</li>



<li>BEERFELDE</li>



<li>BERGA</li>



<li>BERLIN&nbsp; : Quartier général des WAFFEN S.S.</li>



<li>BERLIN &#8211; BABELSBERG</li>



<li>BERLIN &#8211; FALKENSEE</li>



<li>BERLIN &#8211; HALENSEE DEMAG.</li>



<li>BERLIN &#8211; HENNIGDORF</li>



<li>AEGBERLIN KOEPENICK</li>



<li>BERLIN &#8211; LICHTERFELDE</li>



<li>BERLIN &#8211; LICHTENRADE</li>



<li>BERLIN &#8211; REINICKENDORF «ARGUS»</li>



<li>BERLIN &#8211; SIEMENS STADT</li>



<li>BERLIN &#8211; TEGEL</li>



<li>BERLIN &#8211; WILMERSDORF</li>



<li>BIESENTHAL</li>



<li>BORNICKE</li>



<li>BRANDENBOURG/HAVEL</li>



<li>DAMMSMUHLE-SCHONWALDE</li>



<li>DEBNO-NEUDAMM</li>



<li>DOBERITZ</li>



<li>DROGEN-NIENDORF</li>



<li>ESTERWEGEN : Camp indépendant de 1933 à 1936 devenu kommando de Sachenhausen en septembre 1936.</li>



<li>FALKENHAGEN-FURSTENWALDE</li>



<li>FALKENSEE</li>



<li>FRIESOYTHE/CLOPPENBURG&nbsp; : Sous-kommando d&rsquo;Esterwegen.</li>



<li>HEINKEL&nbsp; : Usines aviation.</li>



<li>GENSHAGEN</li>



<li>GLAU-TREBBIN</li>



<li>GROSS-ROSEN&nbsp; : Devenu camp indépendant en 1940.</li>



<li>HOHENLYCHEN</li>



<li>KARLSRUHE</li>



<li>KLINKER</li>



<li>KL MACHNOW&nbsp; : Constructions d&rsquo;appareils.</li>



<li>KOLPIN</li>



<li>KONIGSWUSTERHAUSSEN&nbsp; : KRUPP.</li>



<li>KUSTRIN&nbsp; : Camp de travail FEATERWEIDE.</li>



<li>LIEBEROSE</li>



<li>LUBBEN</li>



<li>MUGGELHEIM</li>



<li>NEUBRANDENBURG (H.)</li>



<li>NEUSTREUTZ</li>



<li>ORANIENBURG : Lieu du premier camp 1933/1936 ; camp HEINKEL.</li>



<li>POLITZ par STETTIN</li>



<li>PRETTIN</li>



<li>RATHENOW</li>



<li>RAVENSBRUCK 1939&nbsp; :&nbsp; Construction du camp.</li>



<li>RIGA</li>



<li>SENFTENBERG&nbsp; : «SCHARZWEIDE».</li>



<li>STORKOW</li>



<li>STUTTGART</li>



<li>TREUENBRIETZEN</li>



<li>WERDE</li>



<li>WEWELSBURG&nbsp; : Colonie en forêt (kommando de 1940 à 1941).</li>



<li>WITTENBERG&nbsp; : Entreprise ARADO.</li>
</ol>



<div style="height:60px" aria-hidden="true" class="wp-block-spacer"></div>
</blockquote>
</div>



<h3 class="wp-block-heading" id="stutthof">STUTTHOF</h3>



<ul class="wp-block-list">
<li>STUTTHOF &#8211; CAMP CENTRAL : Assèchement de marais ; élevage ; voies ferrées, etc.</li>
</ul>



<p class="wp-block-paragraph"></p>



<p class="wp-block-paragraph"><strong>KOMMANDOS EXTERIEURS :</strong></p>



<div class="wp-block-group is-layout-flow wp-block-group-is-layout-flow">
<blockquote class="wp-block-quote is-layout-flow wp-block-quote-is-layout-flow">
<ol class="wp-block-list">
<li>BOCION-BOTTSCHIN</li>



<li>BROMBERG &#8211; BYDGOSZCZ</li>



<li>BRUSS &#8211; BRUSY</li>



<li>CHORABIE &#8211; KIOBIA</li>



<li>CIESZYNY &#8211; GDANSK : Chantier naval «TRYOL»</li>



<li>DANTZIG &#8211; NEUFAHRWASSER&nbsp; : Déblaiement de décombres.</li>



<li>DZIMIANEN &#8211; DZIEMIANY</li>



<li>ELBIN et REIMANTSFELDE : Chantier naval «SCHIBAU» et briqueterie «HOPPEHILL».</li>



<li>GARCZYN &#8211; GARTSCHIN&nbsp; : Chantier naval «TRYOL».</li>



<li>GDYNIA -GDINGEN</li>



<li>GOTENHAFEN</li>



<li>GRAUDENZ &#8211; GRUDZIADZ&nbsp; : Travaux forestiers.</li>



<li>GREENDORF&nbsp; : Carrière.</li>



<li>GRODNO</li>



<li>GUTOWO</li>



<li>GWISDYN &#8211; GWIZDZINKY</li>



<li>KOKOSCHKEN-KOKOSZKI</li>



<li>KOLKAU (F.)</li>



<li>KRZEMIENIEWO</li>



<li>LAUENBURG &#8211; LEBORK</li>



<li>MALKEN &#8211; MALKI</li>



<li>MIERZYNEK</li>



<li>NAWITZ</li>



<li>NISKIE BRODNO</li>



<li>OBRZYCKO (H.)&nbsp; : Chargement de machines et caisses.</li>



<li>POLITZ&nbsp; : Usine d&rsquo;essence synthétique.</li>



<li>PRAULT-PRUSCZ&nbsp; : Aérodrome et ateliers de réparation de voies ferrées.</li>



<li>SCHEROKOPAS- SZERROKOPAS</li>



<li>&nbsp;SOPHIEWALDE &#8211; ROMAN (F.)&nbsp; : Construction de routes.</li>



<li>STAROROD &#8211; Pr. STARGARD</li>



<li>STOLP-SLUSPK&nbsp; : Chantier de chemin de fer.</li>



<li>THORN &#8211; TORUN (F.)&nbsp; : AEG (câbles).</li>
</ol>



<div style="height:60px" aria-hidden="true" class="wp-block-spacer"></div>
</blockquote>



<h2 class="wp-block-heading" id="iii-camps-dextermination-vernichtungslager">III. Camps d&rsquo;extermination (Vernichtungslager)</h2>



<div class="wp-block-buttons is-layout-flex wp-block-buttons-is-layout-flex">
<div class="wp-block-button"><a class="wp-block-button__link wp-element-button" href="https://memoirejuive.fr/camp-de-concentration-camp-dextermination/">Camps d&rsquo;extermination<br><em>définition</em></a></div>
</div>



<ul class="wp-block-list">
<li>AUSCHWITZ&nbsp; : comme c&rsquo;est un camp « mixte », à la fois camp d&rsquo;extermination (à Birkenau &#8211; Auschwitz II) et camp de concentration (Auschwitz I et III), les kommandos de ce camp sont <a href="#auschwitz">listés plus haut</a> .</li>



<li>BELZEC : District de Tomazow (Pologne)</li>



<li>CHELMNO&nbsp; : District de Kolo (Pologne).</li>



<li>JUNGFERNHOF&nbsp; : Près de Riga (Lettonie).</li>



<li>MALY TROSTINEC</li>



<li>SOBIBOR&nbsp; : District de Woldawa (Pologne).</li>



<li>TREBLINKA&nbsp; : District de Sokolow Podlsaki (Pologne).</li>
</ul>



<div style="height:60px" aria-hidden="true" class="wp-block-spacer"></div>



<h2 class="wp-block-heading" id="iv-camps-speciaux-et-divers">IV. Camps spéciaux et divers</h2>
</div>



<div class="wp-block-group is-layout-flow wp-block-group-is-layout-flow">
<p class="wp-block-paragraph"><a href="#speciaux">Camps spéciaux</a> / <a href="#diverspologne">Camps divers en Pologne</a> / <a href="#baltes">Camps en Lituanie, Estonie, Lettonie, Ukraine</a> / <a href="#scandinavie">Camps en Scandinavie</a> / <a href="#yougoslavie">Camps en Yougoslavie</a> / <a href="#represailles">Camps de représailles pour prisonniers de guerre</a> / <a href="#prisons">Camps et prisons en Belgique, Hollande, Italie, Espagne</a></p>



<h3 class="wp-block-heading" id="a-camps-de-concentration-a-caractere-special" style="font-size:clamp(0.875rem, 0.875rem + ((1vw - 0.2rem) * 0.531), 1.3rem);"><a></a> A &#8211; CAMPS DE CONCENTRATION A CARACTÈRE SPÉCIAL</h3>
</div>



<ol class="wp-block-list">
<li>AURIGNY : Camp de Norderney, île anglo-normande d&rsquo;Alderney,&nbsp; dépendait administrativement du camp de Neuengamme (voir ce camp). </li>



<li>BERGEN &#8211; BELSEN :
<ul class="wp-block-list">
<li>a) ancien camp de prisonniers de guerre de 1941 à 1943 ; devenu à cette date camp de concentration ;</li>



<li>b) un kommando de femmes à BOMLITZ travaillant dans une poudrerie (usine Bibia) ;</li>



<li>c) camp d&rsquo;évacuation des déportés dans les casernes de Belsen en avril 1945. </li>
</ul>
</li>



<li>HINZERT : Camp spécial de la Gestapo du Luxembourg et de Trèves de 1942 à 1945. Le 19 janvier 1945 devient kommando de <a href="https://memoirejuive.fr/le-camp-de-dora-2/" data-type="post" data-id="4785">Buchenwald</a> . Une vingtaine de kommandos extérieurs aux environs de Mayence et de la frontière du Luxembourg dépendaient d&rsquo;HINZERT. Ce sont&nbsp;:
<ul class="wp-block-list">
<li>&#8211; FARSCHWEILER<br>&#8211; FLUWIG<br>&#8211; GELNHAUSEN<br>&#8211; GUSTERATH<br>&#8211; HERMESKEIL<br>&#8211; KONZ<br>&#8211; LANGENDIEBACH<br>&#8211; WACHTERSBACH<br>&#8211; MAYENCE-FINTHEN<br>&#8211; MARIAHUTE I et II<br>&#8211; NEUBRUCKE-HOPPSTADEN-NAHE<br>&#8211; NONNWEILER<br>&#8211; POLLERT<br>&#8211; PRIMSTAL et RHEINSFELD I et II<br>&#8211; WAECHTERSBACH<br>&#8211; WIESBADEN : Ces kommandos travaillaient à l&rsquo;entretien d&rsquo;aéroports et de terrains d&rsquo;aviation ; à l&rsquo;assèchement de marais et à des travaux forestiers divers.</li>
</ul>
</li>



<li>SCHIRMECK&nbsp; : Désigné par l&rsquo;administration nazie sous le nom de&nbsp; «SIECHERUNGSLAGER-VORVRUCK-SCHIRMECK» SCHIRMECK avait deux kommandos extérieurs :
<ul class="wp-block-list">
<li>&#8211; HASLACH : travaillant pour DAIMLER-BENZ.<br>&#8211; GAGGENAU/RASTATT</li>
</ul>
</li>



<li>THILL (près de Villerupt &#8211; Meurthe-et-Moselle)&nbsp; : Camp ouvert début 1944, usine souterraine installée dans une mine pour fabrication des V1 et V2. Les déportés en sont évacués en septembre 1944.</li>



<li>THERESIENSTADT (TEREZIN) (Tchécoslovaquie)&nbsp; : A la fois prison, camp et ghetto, dépendait de l&rsquo;Office principal de sécurité du Reich IV B 4 (Service Eichmann) donc antichambre d&rsquo;extermination.</li>



<li>BUGHT &#8211; HERTOGENBOSCH (Bois-le-Duc)&nbsp; : Installé en territoire hollandais, on lui connaît treize kommandos extérieurs :
<ul class="wp-block-list">
<li>&#8211; AMERSFOORT<br>&#8211; ARNHEM<br>&#8211; BREDA<br>&#8211; EINDHOVEN<br>&#8211; GILSE RISEN<br>&#8211; S&rsquo;GRAVENHAGE<br>&#8211; HAAREN par TILBURTH<br>&#8211; LEEUWARDEN<br>&#8211; MORRDIJK<br>&#8211; ROZENDAAL<br>&#8211; SAINT-MICHIELSGESTEL<br>&#8211; VALKENBURG par LIEDEN<br>&#8211; VENLOO</li>
</ul>
</li>



<li>DIEBURG&nbsp; : Camp de sécurité (ROGDAU-DIEBURG) </li>



<li>GUNDELSHEIM &nbsp;</li>



<li>NIEDERHAGEN-WEWELSBURG :&nbsp; Kommando de <a href="#sachsenhausen">Sachsenhausen</a> en 1940-1941, camp autonome en 1942-1943, devient ensuite un kommando de <a href="https://memoirejuive.fr/le-camp-de-dora-2/" data-type="post" data-id="4785">Buchenwald</a> . </li>



<li>ROTENFELS Sicherungslager près de Rastatt
<ul class="wp-block-list">
<li>En Autriche :</li>
</ul>
</li>



<li>SIEBENHIRTEN&nbsp; : Camp spécial pour politiques et otages.</li>
</ol>



<h3 class="wp-block-heading" id="b-camp-divers-en-pologne" style="font-size:clamp(0.875rem, 0.875rem + ((1vw - 0.2rem) * 0.531), 1.3rem);">B -CAMP DIVERS EN POLOGNE</h3>



<p class="wp-block-paragraph">&nbsp;Ces camps dépendaient généralement de «l&rsquo;Office central d&rsquo;administration économique S.S. &#8211; Service D.»</p>



<ul class="wp-block-list">
<li>PLASZOW Camp central avec une dizaine de kommandos :
<ul class="wp-block-list">
<li>BIERZNOW</li>



<li>PLASZOW</li>



<li>BIESIADKA</li>



<li>HUTA-KOMAROWSKA</li>



<li>KOSIRCE</li>



<li>KRAKOV (Cracovie)</li>



<li>MIELEC</li>



<li>WIELICZKA</li>



<li>ZAKOPANE</li>
</ul>
</li>



<li>VARSOVIE : Camp installé sur les ruines du ghetto après sa liquidation. Fonctionna de juillet 1943 à août 1944.</li>



<li>RADOM : Camp d&rsquo;hommes et de femmes, travaillait pour les firmes STEINER et STEYR-DAIMLER.</li>



<li>PUSTKOW&nbsp; : Camp.</li>



<li>PONIATOWA&nbsp; : Camp.</li>



<li>JANOWSKA&nbsp; : Camp.</li>



<li>SCHMOLZ&nbsp; : Camp pour femmes.</li>



<li>ANNABERG&nbsp; : Camp de transit de la Gestapo appelé «ANNY»</li>
</ul>



<h3 class="wp-block-heading" id="c-camps-en-lithuanie-lettonie-estonie-ukraine" style="font-size:clamp(0.875rem, 0.875rem + ((1vw - 0.2rem) * 0.531), 1.3rem);">&nbsp; C. CAMPS EN LITHUANIE &#8211; LETTONIE &#8211; ESTONIE &#8211; UKRAINE</h3>



<p class="wp-block-paragraph">De nombreux camps furent installés en U.R.S.S. par les armées d&rsquo;occupations. Nous citons ici ceux qui se trouvaient rattachés à l&rsquo;administration S.S. des camps.</p>



<h4 class="wp-block-heading" id="lithuanie">LITHUANIE :</h4>



<ul class="wp-block-list">
<li>KAUNAS-KOWNO : Camp dépendant de l&rsquo;Office d&rsquo;administration économique S.S., service D. Evacué le 25 juillet 1944 vers Dachau et Stutthof. Deux kommandos extérieurs connus :</li>



<li>PROVENISKIASI&nbsp; : Camp d&rsquo;hommes et de femmes (1941-1944).</li>



<li>VOLARY&nbsp; : Camp.</li>
</ul>



<h4 class="wp-block-heading" id="lettonie">LETTONIE :</h4>



<ul class="wp-block-list">
<li>RIGA&nbsp;: Camp détachement de l&rsquo;Office principal d&rsquo;administration économique S.S. d&rsquo;<a href="#sachsenhausen">&nbsp;Orianenburg</a> (1943-1944).</li>



<li>RIGA-KAISERWALD : Camp travaillant pour A.E.G. (câbles) (1942-1944). Transféré par la suite à Thorn dépendant du <a href="#stutthof">Stutthof</a> Quatre kommandos extérieurs connus :</li>



<li>SALAPSILS : Camp dépendant de l&rsquo;Office principal d&rsquo;administration S.S. (1943-1944).</li>
</ul>



<h4 class="wp-block-heading" id="estonie">ESTONIE :</h4>



<ul class="wp-block-list">
<li>VAIVARA, près NARVA</li>
</ul>



<h4 class="wp-block-heading" id="ukraine">UKRAINE :</h4>



<ul class="wp-block-list">
<li>LWOW (Lemberg)&nbsp; : camp avec deux kommandos connus :</li>
</ul>



<h3 class="wp-block-heading" id="d-camp-en-scandinavie" style="font-size:clamp(0.875rem, 0.875rem + ((1vw - 0.2rem) * 0.531), 1.3rem);">D. CAMP EN SCANDINAVIE</h3>



<p class="wp-block-paragraph">Outre les kommandos extérieurs du <a href="#nord-de-Papenburg">groupe «Nord» de PAPENBURG</a> , les S.S. disposaient de divers camps en Scandinavie, parmi lesquels :</p>



<h4 class="wp-block-heading" id="norvege">NORVEGE :</h4>



<p class="wp-block-paragraph">BAERUM&nbsp; : Camp, ancienne prison de femmes.</p>



<h4 class="wp-block-heading" id="lettonie-1">LETTONIE :</h4>



<ul class="wp-block-list">
<li>BERG près de TOENSBERG</li>



<li>BREDTVET</li>



<li>FALSTADT près de TRONDJEM-GRINI</li>



<li>TROMSDALEN près de TROMSOE</li>



<li>ULVEN</li>
</ul>



<h4 class="wp-block-heading" id="finlande">FINLANDE :</h4>



<ul class="wp-block-list">
<li>KANGASJARVI (1942-1944).</li>



<li>KOVERI (1942-1944).</li>
</ul>



<h3 class="wp-block-heading" id="camps-en-yougoslavie" style="font-size:clamp(0.875rem, 0.875rem + ((1vw - 0.2rem) * 0.531), 1.3rem);">E. CAMPS EN YOUGOSLAVIE</h3>



<p class="wp-block-paragraph">Dans les différentes régions de ce pays, il y eut de nombreux camps installés par les nazis : (S.S. &#8211; Org. TODT). Ils étaient souvent placés sous la garde des oustachis formés à l&rsquo;école des S.S.<br>Principaux camps :</p>



<blockquote class="wp-block-quote is-layout-flow wp-block-quote-is-layout-flow">
<ul class="wp-block-list">
<li>JASENOVAS : Le camp le plus important où les morts se comptent par centaines de milliers. (Voir dans la <a href="https://memoirejuive.fr/un-autre-peuple-victime-de-lextermination-les-tsiganes/" data-type="post" data-id="4662">page sur les tsiganes</a> )</li>



<li>BANJICA</li>



<li>SAJMISTE</li>



<li>CHABATZ</li>



<li>KRAGUGEVAC</li>



<li>SLANO</li>



<li>JADOVNO</li>



<li>DAMICA</li>



<li>GORNJA</li>



<li>REKA</li>



<li>LEPOGLAVA</li>



<li>LOBOGRAD</li>



<li>SISAK</li>



<li>SLAVONSKA-POZEGA</li>



<li>ZEMUN</li>



<li>STARA</li>



<li>GRADISKA</li>



<li>BROCICE</li>



<li>KRAPJE</li>
</ul>
</blockquote>



<h3 class="wp-block-heading" id="f-camps-de-represailles-pour-prisonniers-de-guerre" style="font-size:clamp(0.875rem, 0.875rem + ((1vw - 0.2rem) * 0.531), 1.3rem);"><a></a> F &#8211; CAMPS DE REPRESAILLES POUR PRISONNIERS DE GUERRE</h3>



<blockquote class="wp-block-quote is-layout-flow wp-block-quote-is-layout-flow">
<ul class="wp-block-list">
<li>RAWA &#8211; RUSKA ou camp 325 &#8211; duquel dépendait une série de kommandos extérieurs dont :</li>



<li>KOBIERZYN ou camp 369.</li>



<li>LUBECK</li>



<li>COLDITZ</li>
</ul>
</blockquote>



<h3 class="wp-block-heading" id="g-camps-et-prisons-en-belgique-hollande-italie-et-espagne" style="font-size:clamp(0.875rem, 0.875rem + ((1vw - 0.2rem) * 0.531), 1.3rem);"><a></a> G &#8211; CAMPS ET PRISONS EN BELGIQUE, HOLLANDE, ITALIE ET ESPAGNE</h3>



<h4 class="wp-block-heading" id="italie">ITALIE :</h4>



<p class="wp-block-paragraph">Outre les innombrables prisons où des Français furent déportés, les camps de :</p>



<ul class="wp-block-list">
<li>FOSSOLI (Modène)</li>



<li>BOLZANO étaient les principaux points de départ pour la déportation.</li>
</ul>



<h4 class="wp-block-heading" id="espagne">ESPAGNE :</h4>



<ul class="wp-block-list">
<li>Les évadés de France furent internés dans divers camps, le plus connu étant celui de MIRANDA DE EBRO</li>
</ul>



<h4 class="wp-block-heading" id="belgique">BELGIQUE :</h4>



<ul class="wp-block-list">
<li>BREENDONK&nbsp; : Fort.</li>



<li>HUY&nbsp; : Forteresse.</li>



<li>LOUVAIN&nbsp; : Prison.</li>



<li>MALINES&nbsp; : Camp de transit.</li>



<li>SAINT-GILLES (Bruxelles)</li>
</ul>



<h4 class="wp-block-heading" id="hollande">HOLLANDE :</h4>



<ul class="wp-block-list">
<li>WESTERBROK&nbsp; : Camp de transit.</li>
</ul>



<div style="height:60px" aria-hidden="true" class="wp-block-spacer"></div>



<h2 class="wp-block-heading" id="v-prisons-et-forteresses-allemandes">&nbsp; V. Prisons et forteresses allemandes</h2>



<blockquote class="wp-block-quote is-layout-flow wp-block-quote-is-layout-flow">
<ul class="wp-block-list">
<li>AICHACH : Prison de femmes.</li>



<li>AMBERG&nbsp; : Maison de réclusion.</li>



<li>ANHATH (KEMPEN-KREFELD)&nbsp; : Pénitencier, hommes et femmes.</li>



<li>BAMBERG&nbsp; : Prison.</li>



<li>BAYREUTH&nbsp; : Pénitencier.</li>



<li>BERLIN (Alexanderstrasse)&nbsp; : Prison de la Gestapo.</li>



<li>BERLIN (Moabit)&nbsp; : Détention préventive.</li>



<li>BERLIN (Plötzensee)&nbsp; : Prison.</li>



<li>BERNAU/Chiemsee&nbsp; : Pénitencier.</li>



<li>BRUSHSAL&nbsp; : Maison de réclusion ; pénitencier ; prison.</li>



<li>NUTZBACH&nbsp; : Maison de réclusion.</li>



<li>COLMAR&nbsp; : Prison.</li>



<li>COLOGNE&nbsp; : Prison (7 038 détenus alliés).</li>



<li>COTTBUS&nbsp; : Réclusion femmes.</li>



<li>DARMSTADT&nbsp; : Prison de la Gestapo.</li>



<li>DEUX-PONTS (ZWEIBRUECKEN)&nbsp; : Prison.</li>



<li>FRANKFORT/MAIN : Pénitencier à FRANKFURT-PREUNDESHEIM, détention préventive ; Prison FRANKFURT-HOECHST. Prison (I, II) et pénitencier.</li>



<li>GARSTEIN :&nbsp; Prison de détention préventive. Maison de correction pour mineurs.</li>



<li>HAGUENAU (France)&nbsp; : Prison de femmes.</li>



<li>HAMELN&nbsp; : Maison de réclusion.</li>



<li>HAMBOURG-FUHLSBUETTEL SUHRENKAMP&nbsp; : Maison de réculsion. Pénitencier. Prison de femmes.</li>



<li>HAMBOURG &#8211; ALTONA&nbsp; : Prison.</li>



<li>HAMBOURG &#8211; BERGEDORF&nbsp; : Prison.</li>



<li>HAMBOURG &#8211; EIDELSTEDT&nbsp; : Prison de femmes.</li>



<li>HAMBOURG &#8211; FISCHBECK&nbsp; : Prison.</li>



<li>HAMBOURG &#8211; GLASHUETTE&nbsp; : Prison pour mineurs.</li>



<li>HAMBOURG &#8211; HAMBURG-WILHELMSBURG&nbsp; : Prison.</li>



<li>HAMBOURG &#8211; HAMBURG&nbsp; : Maison d&rsquo;arrêt.</li>



<li>HAMBOURG &#8211; WANDSBECK&nbsp; : Prison pour mineurs.</li>



<li>HANNOVER&nbsp; : Prison S.S. ; pénitencier.</li>



<li>HEILBRONN&nbsp; : Prison pour mineurs ; deux prisons.</li>



<li>JAUER&nbsp; : Réclusion femmes.</li>



<li>KARLSRUHE&nbsp; : Prison I, III.</li>



<li>KARLSRUHE&nbsp; : Prison.</li>



<li>KARLSRUHE &#8211; DURLACH&nbsp; : Prison de détention préventive.</li>



<li>KEHL&nbsp; : Prison.</li>



<li>LANDSBERG&nbsp; : Pénitencier.</li>



<li>LANDSBERG a.d. WARTHE</li>



<li>LUDWIGSBURG&nbsp; : Maison de réclusion.</li>



<li>LUEBECK&nbsp; : Maison de réclusion.</li>



<li>LUXEMBOURG&nbsp; : Pénitencier ; Prison.</li>



<li>METZ : Fort Queleu ; camp de Woippy ;&nbsp; prison du Grand Séminaire ; prison centrale</li>



<li>MULHOUSE&nbsp; : Prison.</li>



<li>NEUMUNSTER&nbsp; : Prison.</li>



<li>NUREMBERG&nbsp; : Deux pénitenciers ; prison (détention préventive).</li>



<li>OFFENBURG&nbsp; : Prison.</li>



<li>SAARBRUCKEN&nbsp; : Prison.</li>



<li>SAARBRUCKEN&nbsp; : Prison de la police à NEUENBREMME.</li>



<li>SCHWAEBISCH-HALL&nbsp; : Prison.</li>



<li>SIEGBURG&nbsp; : Maison de réclusion.</li>



<li>STRAUBING&nbsp; : Maison de réclusion.</li>



<li>STRASBOURG&nbsp; : Prison.</li>



<li>STUTTGART : Deux prisons de détention préventive ; prison ; Stuttgart II à LEONBERG.</li>



<li>TREVES&nbsp; : Prison.</li>



<li>TROISDORF &#8211; OBERLAR : Kommando de travail de la maison de réclusion de SIEGBURG ; Dynamit A G = 300 personnes. KIoeckner Werke = 220 personnes.</li>



<li>ULM : Deux prisons et un pénitencier avec annexe à BETTE-HREUTE.</li>



<li>WALDHEIM (DOEBELN)&nbsp; : Réclusion femmes. Réclusion hommes.</li>



<li>WOLFACH (BAD)&nbsp; : Prison.</li>



<li>WOLFENBUTTEL&nbsp; : Pénitencier.</li>



<li>ZIEGENHAIN : Prisons (hommes) ; détention préventive ; prison pouri femmes ; Lauerhof-Belsemkamp.</li>



<li>RHEINBACH (BONN)</li>
</ul>
</blockquote>



<div style="height:60px" aria-hidden="true" class="wp-block-spacer"></div>



<h2 class="wp-block-heading" id="vi-prisons-forteresses-et-camps-dinternements-en-france-en-afrique-du-nord-en-indochine">&nbsp; VI. Prisons, forteresses et camps d&rsquo;internements en France, en Afrique du Nord, en Indochine</h2>



<p class="wp-block-paragraph">De 1940 à 1944, de nombreux résistants furent internés par les Allemands, les autorités de Vichy, voir les Italiens, dans toutes les prisons françaises, des plus grandes centrales aux plus petites maisons d&rsquo;arrêt et dans des camps d&rsquo;internement.<br>En outre les divers locaux militaires (forts, casernes), de nombreux immeubles réquisitionnés par la Gestapo ou la Milice furent utilisés aux mêmes fins. Pour des milliers de résistants soumis aux interrogatoires, à la torture, ils furent souvent la dernière étape.<br>Dans chaque département on trouve plusieurs prisons, lieux d&rsquo;internement et locaux de séquestration, dont voici ci-dessous les plus connus.</p>



<h3 class="wp-block-heading" id="centrales">CENTRALES :</h3>



<blockquote class="wp-block-quote is-layout-flow wp-block-quote-is-layout-flow">
<ul class="wp-block-list">
<li>CAEN</li>



<li>CLAIRVAUX</li>



<li>EYSSES</li>



<li>FONTEVRAULT FRESNES</li>



<li>BLOIS</li>



<li>HAGUENAU</li>



<li>LOOS-LES-LILLE</li>



<li>MELUN</li>



<li>NIMES</li>



<li>P0ISSY</li>



<li>RENNES</li>
</ul>
</blockquote>



<h3 class="wp-block-heading" id="prisons-forts-et-citadelles">PRISONS, FORTS ET CITADELLES :</h3>



<ul class="wp-block-list">
<li>AMIENS</li>



<li>ARRAS</li>



<li>BORDEAUX&nbsp; : Fort du Hâ, Caserne Boudet.</li>



<li>CHALON-SUR-MARNE</li>



<li>LYON&nbsp; : Fort de Montluc.</li>



<li>MARSEILLE&nbsp; : Les Baumettes, Fort Saint-Nicolas.</li>



<li>METZ&nbsp; : Fort de Queuleu.</li>



<li>NANCY : Prison Charles III.</li>



<li>NANTES</li>



<li>PARIS&nbsp; : La Santé, la Petite Roquette, le Cherche-Midi.</li>



<li>RIOM</li>



<li>SISTERON</li>



<li>TOULOUSE&nbsp; : Prison Saint-Michel.</li>
</ul>



<h3 class="wp-block-heading" id="camps-dinternement-voir-aussi-la-carte-des-camps">CAMPS D&rsquo;INTERNEMENT (Voir aussi la <a href="https://memoirejuive.fr/carte-des-camps-en-france/" data-type="post" data-id="2759">carte des camps</a>) :</h3>



<blockquote class="wp-block-quote is-layout-flow wp-block-quote-is-layout-flow">
<ul class="wp-block-list">
<li>AINCOURT</li>



<li>AGDE (Hérault)<br></li>



<li>ANGOULÊME (Camp des Alliers) (tsiganes)</li>



<li>ARGELES-SUR-MER (Pyr. Orientales)</li>



<li>BEAUNE-LA-ROLANDE (Loiret)</li>



<li>BRENS (Tarn et Garonne)<br></li>



<li>CHANCELADE (Dordogne)</li>



<li>CHATEAUBRIANT (Loire-Atlantique)</li>



<li>COMPIEGNE (Oise)</li>



<li>COUDRECIEUX (Sarthe) (tsiganes)</li>



<li>DRANCY</li>



<li>FORT-BARRAULT (Isère)</li>



<li>GURS</li>



<li>JARGEAU (Loiret) (tsiganes)</li>



<li>LA LANDE (Vienne)</li>



<li>MARSEILLE (Bompard, Le Levant, Terminus)<br></li>



<li>Les MAZURES (près de Revin, Ardennes)</li>



<li>LINAS-MONTLHERY (Essonne) (tsiganes)</li>



<li>MERIGNAC (Gironde)</li>



<li>Les MILLES (Bouches-du-Rhône)<br></li>



<li>MOISDON-LA-RIVIERE (Loire-Atlantique) (tsiganes)</li>



<li>MONTCEAU-LES-MINES (Saône et Loire)</li>



<li>MONTREUIL-BELLAY (Maine et Loire) (tsiganes)</li>



<li>NEXON (Haute-Vienne)<br></li>



<li>NOE (Hte Garonne)</li>



<li>PITHIVIERS (Loiret)</li>



<li>POITIERS<br></li>



<li>PORT-LOUIS (Bouches du Rhône)</li>



<li>RÉCÉBÉDOU (Haute-Garonne)</li>



<li>RIEUCROS (Lozère)</li>



<li>RIVESALTES<br></li>



<li>ROMAINVILLE AGDE (Hérault)</li>



<li>ROUILLE</li>



<li>SAINT-CYPRIEN<br></li>



<li>SAINT-PAUL D&rsquo;EYJEAUX</li>



<li>SAINT-SULPICE-LA-POINTE</li>



<li>SALIERS (Bouches-du-Rhône) (tsiganes)</li>



<li>SEPTFONDS (Tarn et Garonne)<br></li>



<li>THILL</li>



<li>Les TOURELLES (Paris)</li>



<li>VÉNISSIEUX<br></li>



<li>Le VERNET (Ariège)</li>



<li>VOVES (E et L)</li>



<li>WOIPPY (Moselle)<br></li>
</ul>
</blockquote>



<h4 class="wp-block-heading" id="afrique-du-nord-gouvernement-de-vichy">Afrique du Nord (Gouvernement de Vichy)</h4>



<ul class="wp-block-list">
<li>MAISON-CARREE (Alger)&nbsp; : Prison.</li>



<li>BERROUAGHIA&nbsp; : Prison.</li>



<li>BOSSUET&nbsp; : Redoute.</li>



<li>DJELFA&nbsp; : Camp.</li>



<li>DJENIEN-BOUREZG&nbsp; : Camp.</li>
</ul>



<h4 class="wp-block-heading" id="indochine">Indochine</h4>



<p class="wp-block-paragraph">La KEMPETAI (Gestapo japonaise) ouvrit des camps et des prisons un peu partout. Parmi les plus connus, citons :</p>



<ul class="wp-block-list">
<li>SAIGON</li>



<li>CHOLON</li>



<li>HANOI : La «Schell», la «Sûreté» et la Citadelle.</li>



<li>HUE</li>



<li>HAIPHONG</li>



<li>CAMU-CANTHO</li>
</ul>



<h4 class="wp-block-heading" id="cambodge">Cambodge :</h4>



<ul class="wp-block-list">
<li>PHNOM-PENH</li>



<li>BOLOVENS</li>
</ul>



<div style="height:60px" aria-hidden="true" class="wp-block-spacer"></div>



<h2 class="wp-block-heading" id="vii-ghettos"><a></a> VII &#8211; Ghettos</h2>



<p class="wp-block-paragraph">Quelques-uns des ghettos d&rsquo;Europe. Merci de me signaler ceux qui manquent.</p>



<div class="wp-block-buttons is-layout-flex wp-block-buttons-is-layout-flex">
<div class="wp-block-button"><a class="wp-block-button__link wp-element-button" href="https://memoirejuive.fr/documenter-la-shoah/ghettos/">Sur les Ghettos</a></div>
</div>



<blockquote class="wp-block-quote is-layout-flow wp-block-quote-is-layout-flow">
<ul class="wp-block-list">
<li>BEDZIN</li>



<li>BELCHATOW</li>



<li>BIALYSTOCK</li>



<li>BRNO</li>



<li>BRODY</li>



<li>BUDAPEST</li>



<li>CRACOVIE</li>



<li>CZESTOCHOWA<br></li>



<li>HRADEC KRALOVE</li>



<li>KAMEN-KACHIRSKI</li>



<li>KIELCE</li>



<li>KLATOVY</li>



<li>KLETZK</li>



<li>KOLIN</li>



<li>KOLOMYIA</li>



<li>KOPIL</li>



<li>KOVNO</li>



<li>KREMENETS</li>



<li>KRUSZYN</li>



<li>KULDICHEVO</li>



<li>LACHOWICE</li>



<li>LACHVA</li>



<li>LODZ (« Litzmannstadt »)</li>



<li>LOUTSK</li>



<li>LWOW (« Lemberg »)</li>



<li>LUBLIN<br></li>



<li>MARCINKANCE</li>



<li>MARKUSZOW</li>



<li>MINSK</li>



<li>MINSK-MAZOWIECKI</li>



<li>MIR</li>



<li>MLADA BOLESLAV</li>



<li>MORAVSKA OSTRAVA</li>



<li>NIESWIESZ</li>



<li>NITRA</li>



<li>NOVOGRUDOK</li>



<li>OLOMOUC</li>



<li>OPOLA LUBELSKIE</li>



<li>OSTROG</li>



<li>PARDUBICE</li>



<li>PILICA</li>



<li>PINSK</li>



<li>PIOTRKOW</li>



<li>PRAGUE</li>



<li>PROSKUROV</li>



<li>RADOM</li>



<li>RATNO</li>



<li>RIGA</li>



<li>ROGATIN</li>



<li>ROME</li>



<li>SARNY</li>



<li>SERNIKI</li>



<li>SHAVLI</li>



<li>SMOLENSK</li>



<li>SOSNOWIEC</li>



<li>STARACHOWICE</li>



<li>STEPAN</li>



<li>STRYL</li>



<li>TARNOW</li>



<li>THERESIENSTADT (camp-ghetto)</li>



<li>TORCZYN</li>



<li>TREBIC</li>



<li>TRIBUNALSKY</li>



<li>TRNAVA</li>



<li>TUCZYN</li>



<li>UCHIN</li>



<li>UHERSKY BROD</li>



<li><a href="https://memoirejuive.fr/le-ghetto-de-varsovie/" data-type="post" data-id="4318">VARSOVIE</a></li>



<li>VILNA</li>



<li>VITEBSK</li>



<li>WILNO</li>



<li>ZOFIOWKA</li>
</ul>
</blockquote>



<div style="height:60px" aria-hidden="true" class="wp-block-spacer"></div>



<div class="wp-block-group b has-global-padding is-layout-constrained wp-block-group-is-layout-constrained">
<p class="wp-block-paragraph">C&rsquo;est peu de dire que cette liste est interminable : on y devine toute la production industrielle allemande façonnée par la déportation, on y voit une véritable réseau de prisons, de camps, de forteresses, de ghettos, de petits camps, de kommandos qui prend l&rsquo;Europe dans ses filets.</p>



<p class="wp-block-paragraph">Et pourtant, cette liste ne peut traduire la somme des souffrances humaines qu&rsquo;un seul de ses noms devrait réussir à évoquer&#8230;</p>
</div>



<p class="wp-block-paragraph">Cette liste a été établie à partir de plusieurs sources, mais mériterait d&rsquo;être améliorée. Il y a sûrement plusieurs erreurs, des oublis&#8230;</p>



<div class="wp-block-group b has-global-padding is-layout-constrained wp-block-group-is-layout-constrained">
<p class="wp-block-paragraph"><strong><mark style="background-color:#c6baa4" class="has-inline-color has-custom-couleur-1-color">Sources :</mark></strong></p>



<p class="wp-block-paragraph"><em>Les Dossiers de l&rsquo;Histoire</em> , n°67, décembre 1988 &#8211; janvier 1989</p>



<p class="wp-block-paragraph">Marcel Ruby, <em>Le Livre de la déportation, La vie et la mort dans les 18 camps de concentration et d&rsquo;extermination</em> , Robert Laffont, 1995</p>



<p class="wp-block-paragraph">Serge Smulevic m&rsquo;a signalé le camp de Chancelade en Dordogne.</p>
</div>



<p class="wp-block-paragraph"></p>



<figure class="wp-block-image size-large"><img loading="lazy" decoding="async" width="1024" height="692" src="https://memoirejuive.fr/wp-content/uploads/2023/10/train-1024x692.jpg" alt="Train de marchandises transportant des Juifs vers les LIEUX DE DÉPORTATION, D&#039;INTERNEMENT ET GHETTOS" class="wp-image-11495" title="LISTE DES LIEUX DE DÉPORTATION, D&#039;INTERNEMENT ET GHETTOS 45" srcset="https://memoirejuive.fr/wp-content/uploads/2023/10/train-1024x692.jpg 1024w, https://memoirejuive.fr/wp-content/uploads/2023/10/train-300x203.jpg 300w, https://memoirejuive.fr/wp-content/uploads/2023/10/train-768x519.jpg 768w, https://memoirejuive.fr/wp-content/uploads/2023/10/train-1536x1039.jpg 1536w, https://memoirejuive.fr/wp-content/uploads/2023/10/train.jpg 1600w" sizes="auto, (max-width: 1024px) 100vw, 1024px" /><figcaption class="wp-element-caption">Train de marchandises transportant des Juifs vers les LIEUX DE DÉPORTATION, D&rsquo;INTERNEMENT ET GHETTOS (Image extraite de Google. Elle sera retirée à la demande du propriétaire.)</figcaption></figure>



<div class="wp-block-group alignfull has-text-color is-layout-flow wp-block-group-is-layout-flow" style="color:#ffffff;padding-top:100px;padding-right:100px;padding-bottom:100px;padding-left:100px">
<div class="wp-block-query is-layout-flow wp-block-query-is-layout-flow">
<div class="wp-block-group has-global-padding is-layout-constrained wp-container-core-group-is-layout-4d120369 wp-block-group-is-layout-constrained" style="padding-top:var(--wp--preset--spacing--30);padding-right:var(--wp--preset--spacing--30);padding-bottom:0;padding-left:var(--wp--preset--spacing--30)">
<h5 class="wp-block-heading alignwide" id="les-autres-camps-de-concentration">Les autres camps de concentration</h5>
</div>


<ul class="columns-3 wp-block-post-template is-layout-grid wp-container-core-post-template-is-layout-6967dc12 wp-block-post-template-is-layout-grid"><li class="wp-block-post post-12124 post type-post status-publish format-standard has-post-thumbnail hentry category-documents-et-temoignages-sur-la-shoah-camps-deportation-extermination category-auschwitz category-les-camps-de-concentration category-litterature-art-philosophie-de-la-shoah tag-auschwitz-i tag-cinema tag-criminels-nazis-et-complices tag-rudolf-hoss">

<hr class="wp-block-separator has-text-color has-contrast-color has-alpha-channel-opacity has-contrast-background-color has-background alignwide is-style-wide"/>



<div class="wp-block-columns alignwide are-vertically-aligned-center is-layout-flex wp-container-core-columns-is-layout-5254ed4f wp-block-columns-is-layout-flex">
<div class="wp-block-column is-vertically-aligned-center is-layout-flow wp-block-column-is-layout-flow" style="flex-basis:20%"></div>



<div class="wp-block-column is-vertically-aligned-center is-layout-flow wp-block-column-is-layout-flow" style="flex-basis:80%"><h6 style="color:#ffffff;font-style:normal;font-weight:400;line-height:1.1;text-transform:none" class="has-link-color wp-elements-17 wp-block-post-title has-text-color has-small-font-size"><a href="https://memoirejuive.fr/la-zone-dinteret-un-film-qui-renouvelle-la-maniere-de-voir-auschwitz/" target="_self">« La zone d&rsquo;intérêt », un film qui renouvelle la manière de voir Auschwitz</a></h6></div>
</div>

</li><li class="wp-block-post post-5854 post type-post status-publish format-standard hentry category-documents-et-temoignages-sur-la-shoah-camps-deportation-extermination category-documents-sur-la-deportation category-ghettos category-les-camps-de-concentration tag-theresienstadt-terezin">

<hr class="wp-block-separator has-text-color has-contrast-color has-alpha-channel-opacity has-contrast-background-color has-background alignwide is-style-wide"/>



<div class="wp-block-columns alignwide are-vertically-aligned-center is-layout-flex wp-container-core-columns-is-layout-5254ed4f wp-block-columns-is-layout-flex">
<div class="wp-block-column is-vertically-aligned-center is-layout-flow wp-block-column-is-layout-flow" style="flex-basis:20%"></div>



<div class="wp-block-column is-vertically-aligned-center is-layout-flow wp-block-column-is-layout-flow" style="flex-basis:80%"><h6 style="color:#ffffff;font-style:normal;font-weight:400;line-height:1.1;text-transform:none" class="has-link-color wp-elements-18 wp-block-post-title has-text-color has-small-font-size"><a href="https://memoirejuive.fr/le-camp-de-terezin/" target="_self">Le camp de Terezin</a></h6></div>
</div>

</li><li class="wp-block-post post-5296 post type-post status-publish format-standard hentry category-documents-et-temoignages-sur-la-shoah-camps-deportation-extermination category-auschwitz category-extermination category-les-camps-de-concentration tag-textes-et-temoignages">

<hr class="wp-block-separator has-text-color has-contrast-color has-alpha-channel-opacity has-contrast-background-color has-background alignwide is-style-wide"/>



<div class="wp-block-columns alignwide are-vertically-aligned-center is-layout-flex wp-container-core-columns-is-layout-5254ed4f wp-block-columns-is-layout-flex">
<div class="wp-block-column is-vertically-aligned-center is-layout-flow wp-block-column-is-layout-flow" style="flex-basis:20%"></div>



<div class="wp-block-column is-vertically-aligned-center is-layout-flow wp-block-column-is-layout-flow" style="flex-basis:80%"><h6 style="color:#ffffff;font-style:normal;font-weight:400;line-height:1.1;text-transform:none" class="has-link-color wp-elements-19 wp-block-post-title has-text-color has-small-font-size"><a href="https://memoirejuive.fr/plan-d-auschwitz-iii/" target="_self">Plan d&rsquo;Auschwitz III</a></h6></div>
</div>

</li><li class="wp-block-post post-4785 post type-post status-publish format-standard hentry category-les-camps-de-concentration category-documents-et-temoignages-sur-la-shoah-camps-deportation-extermination category-documents-sur-la-deportation category-etudier-la-shoah tag-marches-de-la-mort">

<hr class="wp-block-separator has-text-color has-contrast-color has-alpha-channel-opacity has-contrast-background-color has-background alignwide is-style-wide"/>



<div class="wp-block-columns alignwide are-vertically-aligned-center is-layout-flex wp-container-core-columns-is-layout-5254ed4f wp-block-columns-is-layout-flex">
<div class="wp-block-column is-vertically-aligned-center is-layout-flow wp-block-column-is-layout-flow" style="flex-basis:20%"></div>



<div class="wp-block-column is-vertically-aligned-center is-layout-flow wp-block-column-is-layout-flow" style="flex-basis:80%"><h6 style="color:#ffffff;font-style:normal;font-weight:400;line-height:1.1;text-transform:none" class="has-link-color wp-elements-20 wp-block-post-title has-text-color has-small-font-size"><a href="https://memoirejuive.fr/le-camp-de-dora/" target="_self">Le camp de Dora</a></h6></div>
</div>

</li><li class="wp-block-post post-4772 post type-post status-publish format-standard hentry category-documents-et-temoignages-sur-la-shoah-camps-deportation-extermination category-auschwitz category-extermination category-ghettos category-les-camps-de-concentration tag-beaune-la-rolande tag-belzec tag-bergen-belsen tag-buchenwald tag-camp-de-concentration-de-dora tag-chelmno tag-dachau tag-drancy tag-flossenburg tag-gestapo tag-ghetto-de-varsovie tag-gross-rosen tag-majdanek tag-mauthausen tag-natzweiler-struthof tag-neuengamme tag-pithiviers tag-ravensbruck tag-sachsenhausen tag-schirmeck tag-sobibor tag-stutthof tag-theresienstadt-terezin tag-treblinka">

<hr class="wp-block-separator has-text-color has-contrast-color has-alpha-channel-opacity has-contrast-background-color has-background alignwide is-style-wide"/>



<div class="wp-block-columns alignwide are-vertically-aligned-center is-layout-flex wp-container-core-columns-is-layout-5254ed4f wp-block-columns-is-layout-flex">
<div class="wp-block-column is-vertically-aligned-center is-layout-flow wp-block-column-is-layout-flow" style="flex-basis:20%"></div>



<div class="wp-block-column is-vertically-aligned-center is-layout-flow wp-block-column-is-layout-flow" style="flex-basis:80%"><h6 style="color:#ffffff;font-style:normal;font-weight:400;line-height:1.1;text-transform:none" class="has-link-color wp-elements-21 wp-block-post-title has-text-color has-small-font-size"><a href="https://memoirejuive.fr/liste-des-lieux-de-deportation-dinternement-et-ghettos/" target="_self">LISTE DES LIEUX DE DÉPORTATION, D&rsquo;INTERNEMENT ET GHETTOS</a></h6></div>
</div>

</li><li class="wp-block-post post-4682 post type-post status-publish format-standard hentry category-documents-et-temoignages-sur-la-shoah-camps-deportation-extermination category-auschwitz category-documents-sur-la-deportation category-extermination category-les-camps-de-concentration tag-auschwitz-i tag-auschwitz-birkenau tag-auschwitz-monowitz tag-chambre-a-gaz">

<hr class="wp-block-separator has-text-color has-contrast-color has-alpha-channel-opacity has-contrast-background-color has-background alignwide is-style-wide"/>



<div class="wp-block-columns alignwide are-vertically-aligned-center is-layout-flex wp-container-core-columns-is-layout-5254ed4f wp-block-columns-is-layout-flex">
<div class="wp-block-column is-vertically-aligned-center is-layout-flow wp-block-column-is-layout-flow" style="flex-basis:20%"></div>



<div class="wp-block-column is-vertically-aligned-center is-layout-flow wp-block-column-is-layout-flow" style="flex-basis:80%"><h6 style="color:#ffffff;font-style:normal;font-weight:400;line-height:1.1;text-transform:none" class="has-link-color wp-elements-22 wp-block-post-title has-text-color has-small-font-size"><a href="https://memoirejuive.fr/les-trois-auschwitz/" target="_self">Les trois Auschwitz </a></h6></div>
</div>

</li><li class="wp-block-post post-4662 post type-post status-publish format-standard hentry category-documents-et-temoignages-sur-la-shoah-camps-deportation-extermination category-documents-sur-la-deportation category-extermination category-les-arrestations-et-la-deportation category-les-camps-de-concentration tag-textes-et-temoignages">

<hr class="wp-block-separator has-text-color has-contrast-color has-alpha-channel-opacity has-contrast-background-color has-background alignwide is-style-wide"/>



<div class="wp-block-columns alignwide are-vertically-aligned-center is-layout-flex wp-container-core-columns-is-layout-5254ed4f wp-block-columns-is-layout-flex">
<div class="wp-block-column is-vertically-aligned-center is-layout-flow wp-block-column-is-layout-flow" style="flex-basis:20%"></div>



<div class="wp-block-column is-vertically-aligned-center is-layout-flow wp-block-column-is-layout-flow" style="flex-basis:80%"><h6 style="color:#ffffff;font-style:normal;font-weight:400;line-height:1.1;text-transform:none" class="has-link-color wp-elements-23 wp-block-post-title has-text-color has-small-font-size"><a href="https://memoirejuive.fr/un-autre-peuple-victime-de-lextermination-les-tsiganes/" target="_self">Un autre peuple victime de l&rsquo;extermination&nbsp;: les Tsiganes</a></h6></div>
</div>

</li><li class="wp-block-post post-4509 post type-post status-publish format-standard hentry category-documents-et-temoignages-sur-la-shoah-camps-deportation-extermination category-dans-les-camps category-documents-sur-la-deportation category-extermination category-les-camps-de-concentration">

<hr class="wp-block-separator has-text-color has-contrast-color has-alpha-channel-opacity has-contrast-background-color has-background alignwide is-style-wide"/>



<div class="wp-block-columns alignwide are-vertically-aligned-center is-layout-flex wp-container-core-columns-is-layout-5254ed4f wp-block-columns-is-layout-flex">
<div class="wp-block-column is-vertically-aligned-center is-layout-flow wp-block-column-is-layout-flow" style="flex-basis:20%"></div>



<div class="wp-block-column is-vertically-aligned-center is-layout-flow wp-block-column-is-layout-flow" style="flex-basis:80%"><h6 style="color:#ffffff;font-style:normal;font-weight:400;line-height:1.1;text-transform:none" class="has-link-color wp-elements-24 wp-block-post-title has-text-color has-small-font-size"><a href="https://memoirejuive.fr/quelques-photographies-de-la-vie-et-de-la-mort-dans-les-camps/" target="_self">Quelques photographies de la vie et de la mort dans les camps</a></h6></div>
</div>

</li><li class="wp-block-post post-4431 post type-post status-publish format-standard hentry category-documents-et-temoignages-sur-la-shoah-camps-deportation-extermination category-documents-sur-la-deportation category-les-camps-de-concentration category-serge-smulevic-dessine-et-temoigne tag-flossenburg tag-serge-smulevic tag-tatouage tag-textes-et-temoignages">

<hr class="wp-block-separator has-text-color has-contrast-color has-alpha-channel-opacity has-contrast-background-color has-background alignwide is-style-wide"/>



<div class="wp-block-columns alignwide are-vertically-aligned-center is-layout-flex wp-container-core-columns-is-layout-5254ed4f wp-block-columns-is-layout-flex">
<div class="wp-block-column is-vertically-aligned-center is-layout-flow wp-block-column-is-layout-flow" style="flex-basis:20%"></div>



<div class="wp-block-column is-vertically-aligned-center is-layout-flow wp-block-column-is-layout-flow" style="flex-basis:80%"><h6 style="color:#ffffff;font-style:normal;font-weight:400;line-height:1.1;text-transform:none" class="has-link-color wp-elements-25 wp-block-post-title has-text-color has-small-font-size"><a href="https://memoirejuive.fr/un-camp-particulierement-sinistre-2/" target="_self">Un camp particulièrement sinistre</a></h6></div>
</div>

</li><li class="wp-block-post post-3828 post type-post status-publish format-standard hentry category-les-camps-de-concentration category-dans-les-camps category-documents-sur-la-deportation category-extermination tag-textes-et-temoignages">

<hr class="wp-block-separator has-text-color has-contrast-color has-alpha-channel-opacity has-contrast-background-color has-background alignwide is-style-wide"/>



<div class="wp-block-columns alignwide are-vertically-aligned-center is-layout-flex wp-container-core-columns-is-layout-5254ed4f wp-block-columns-is-layout-flex">
<div class="wp-block-column is-vertically-aligned-center is-layout-flow wp-block-column-is-layout-flow" style="flex-basis:20%"></div>



<div class="wp-block-column is-vertically-aligned-center is-layout-flow wp-block-column-is-layout-flow" style="flex-basis:80%"><h6 style="color:#ffffff;font-style:normal;font-weight:400;line-height:1.1;text-transform:none" class="has-link-color wp-elements-26 wp-block-post-title has-text-color has-small-font-size"><a href="https://memoirejuive.fr/lenfer-de-treblinka/" target="_self">L&rsquo;ENFER DE TREBLINKA</a></h6></div>
</div>

</li><li class="wp-block-post post-2762 post type-post status-publish format-standard hentry category-documents-et-temoignages-sur-la-shoah-camps-deportation-extermination category-auschwitz category-dans-les-camps category-documents-sur-la-deportation category-les-camps-de-concentration tag-convois tag-reperes-chronologiques">

<hr class="wp-block-separator has-text-color has-contrast-color has-alpha-channel-opacity has-contrast-background-color has-background alignwide is-style-wide"/>



<div class="wp-block-columns alignwide are-vertically-aligned-center is-layout-flex wp-container-core-columns-is-layout-5254ed4f wp-block-columns-is-layout-flex">
<div class="wp-block-column is-vertically-aligned-center is-layout-flow wp-block-column-is-layout-flow" style="flex-basis:20%"></div>



<div class="wp-block-column is-vertically-aligned-center is-layout-flow wp-block-column-is-layout-flow" style="flex-basis:80%"><h6 style="color:#ffffff;font-style:normal;font-weight:400;line-height:1.1;text-transform:none" class="has-link-color wp-elements-27 wp-block-post-title has-text-color has-small-font-size"><a href="https://memoirejuive.fr/chronologie-du-camp-dauschwitz/" target="_self">Chronologie du camp d&rsquo;Auschwitz</a></h6></div>
</div>

</li><li class="wp-block-post post-2755 post type-post status-publish format-standard hentry category-documents-sur-la-deportation category-les-camps-de-concentration">

<hr class="wp-block-separator has-text-color has-contrast-color has-alpha-channel-opacity has-contrast-background-color has-background alignwide is-style-wide"/>



<div class="wp-block-columns alignwide are-vertically-aligned-center is-layout-flex wp-container-core-columns-is-layout-5254ed4f wp-block-columns-is-layout-flex">
<div class="wp-block-column is-vertically-aligned-center is-layout-flow wp-block-column-is-layout-flow" style="flex-basis:20%"></div>



<div class="wp-block-column is-vertically-aligned-center is-layout-flow wp-block-column-is-layout-flow" style="flex-basis:80%"><h6 style="color:#ffffff;font-style:normal;font-weight:400;line-height:1.1;text-transform:none" class="has-link-color wp-elements-28 wp-block-post-title has-text-color has-small-font-size"><a href="https://memoirejuive.fr/camp-de-concentration-camp-dextermination/" target="_self">Camp de concentration / camp d&rsquo;extermination</a></h6></div>
</div>

</li></ul></div>
</div>



<p class="wp-block-paragraph"><br><br><br></p>
]]></content:encoded>
					
		
		
			</item>
	</channel>
</rss>
